Yat İç Mekânlarında Antropometrik Uyumsuzlukların Güvenlik Kısıtlarına Etkisi: Gövde Geometrisi, Mekânsal Daralmalar ve İnsan Faktörleri Temelli Bir Analiz

Öz

Bu çalışma, yat iç mekânlarında antropometrik uyumsuzlukların güvenlik üzerindeki etkilerini mekânsal ve davranışsal düzeylerde incelemektedir. Yat gövde geometrisinin oluşturduğu hacimsel daralmalar, dolaşım alanlarındaki yetersizlikler, erişim ve kullanım mesafelerindeki ölçümsel uyumsuzluklar ile hareketli zemin dinamiklerinin birleşerek çok boyutlu bir risk yapısı oluşturduğu belirlenmiştir. Araştırmada uluslararası literatür, ölçekli çizim analizleri ve Türkiye yetişkin nüfusuna ait antropometrik veri setleri kullanılmış; 11 metrelik bir motoryat örneği üzerinden antropometrik uyumun kritik sınırları değerlendirilmiştir. Literatür, konu, yöntem ve güvenlik bağlamındaki katkıları açısından sınıflandırılmış; çizimlerden elde edilen ölçümler antropometrik persentil değerleriyle karşılaştırılmıştır. Bulgular, dar koridorların omuz genişliğiyle çakışan risk alanları oluşturduğunu, tavan yüksekliği ve borda eğimlerinin vestibüler sistemi etkileyerek denge kaybını artırdığını ve donatı yerleşimindeki uyumsuzlukların hareketli ortamda riskli uzanma davranışlarını tetiklediğini göstermektedir. Çalışma, yat ölçeğinde antropometrik uyumun yalnızca konfor odaklı bir değerlendirme alanı olmaktan çıkarılarak güvenlik temelli bir tasarım parametresi olarak ele alınması gerektiğini ortaya koymaktadır. Bu yönüyle araştırma, antropometrik veriler, gövde geometrisi ve hareketli zemin koşulları arasındaki etkileşimi bütüncül biçimde değerlendiren bir çerçeve önermekte; yerel antropometri verilerine dayalı, statik ve dinamik ortamlarla uyumlu, insan faktörleri temelli tasarım kriterlerinin geliştirilmesinin gerekli olduğunu vurgulamaktadır; ayrıca güvenlik değerlendirmelerinde kullanılabilecek ölçülebilir antropometrik eşiklerin tanımlanmasını desteklemektedir.

Anahtar Kelimeler

• Antropometri
• Ergonomi
• Güvenlik
• İnsan faktörleri
• Yat iç mekan tasarımı

Anthropometric Mismatches as Safety Constraints in Yacht Interiors: An Analysis Based on Hull Geometry, Spatial Constrictions and Human Factors

Öz

This study examines the effects of anthropometric mismatches on safety in yacht interiors at spatial and behavioral levels. Volumetric constrictions caused by hull geometry, insufficient circulation areas, dimensional incompatibilities in reach and use distances, and moving-deck dynamics were found to create a multidimensional risk structure. The research combined an international literature review, scaled drawing analysis, and anthropometric datasets representing the Turkish adult population. An 11-meter motoryacht was used to evaluate the critical limits of anthropometric accommodation. The literature was classified according to subject, method, and contribution to safety, while measurements obtained from technical drawings were compared with anthropometric percentile values. The findings show that narrow corridors create risk zones overlapping with shoulder breadth, reduced ceiling height and hull curvature can impair vestibular stability and increase balance loss, and incompatible fitting layouts may trigger hazardous reaching behaviors in a dynamic environment. The study argues that anthropometric accommodation in yacht design should be treated not merely as a comfort issue but as a safety-oriented design parameter. It therefore proposes a holistic framework integrating anthropometric data, hull geometry, and dynamic environmental conditions, and emphasizes the need for human-factors-based design criteria grounded in local anthropometric data and applicable tol both static anda dynamic settings.

Anahtar Kelimeler

• Anthropometry
• Ergonomics
• Safety
• Human factors
• Yacht interior design

Kaynakça

1. Akyol, Ş., ve Ersoy, H. (2017). Yat iç mekânlarında mobilya ölçülendirme sorunları üzerine bir değerlendirme. Mimarlık ve Yaşam Dergisi, 2(1), 45–58.
2. American Bureau of Shipping (ABS). (2021). Guide for Ergonomic Notations. Houston, TX: ABS.
3. Beydoğan, C. (2021). Yatlarda ahşap iç mekân donatı elemanlarının Anadolu insanının antropometrik özelliklerine uygun ergonomik tasarımı (Yüksek lisans tezi). Hacettepe Üniversitesi, Ankara. https://openaccess.hacettepe.edu.tr/handle/11655/25473
4. Bucchianico, G. D., Colombi, A., ve Sgaramella, F. (2012). Ergonomic considerations in yacht interior layout design. Work, 41(Supplement 1), 4759–4765. https://doi.org/10.3233/WOR-2012-0076-4759
5. Cerveira, A. P. (2011). Human factors in small craft cabin design: Spatial constraints and safety. The Journal of Navigation, 64(3), 481–497. https://doi.org/10.1017/S0373463311000082
6. Chaffin, D. B., Andersson, G. B., ve Martin, B. J. (2006). Occupational biomechanics (4th ed.). Wiley.
7. Çakır, F., ve Utkutuğ, S. (2017). Deniz araçlarında iç mekân tasarımında aydınlatma ve renk algısının kullanıcı davranışına etkisi. Politeknik Dergisi, 20(4), 919–927. https://doi.org/10.2339/politeknik.364780
8. Chen, Y., Wang, Z., Zhao, Q., ve Lin, H. (2023). An ergonomic design method of manned cabin driven by human operation performance. Ocean Engineering, 275, 114289. https://doi.org/10.1016/j.oceaneng.2023.114289

9. Dobie, T. G. (2000). A review of motion sickness. Brain Research Bulletin, 47(5), 463–469. https://doi.org/10.1016/S0361-9230(98)00223-8
10. Eren, E. (2008). Türk yetişkin popülasyonunda antropometrik ölçüler ve ergonomik tasarım açısından değerlendirme. Gazi Üniversitesi Mühendislik-Mimarlık Fakültesi Dergisi, 23(3), 547–556.
11. Ferrari, F., ve Ukovich, W. (2018). Universal design strategies for improving safety and accessibility in yacht interiors. Applied Ergonomics, 73, 62–72. https://doi.org/10.1016/j.apergo.2018.05.015
12. Güleç, M., Halisdemir, M., ve Yılmaz, A. (2005). Türkiye yetişkin popülasyonunun antropometrik özellikleri ve ergonomik tasarım açısından değerlendirilmesi. Ergonomi, 18(2), 35–50.
13. Helander, M. (2014). A guide to human factors and ergonomics (3rd ed.). CRC Press.
14. Hemingway, S., ve Stanton, N. A. (2017). Human factors in enclosed maritime spaces: Perceptual challenges of low-ceiling environments. Safety Science, 96, 178–187. https://doi.org/10.1016/j.ssci.2017.03.007
15. Hou, M.-C., Wu, S.-K., ve Chuang, F.-Y. (2020). Evaluating human behavior in ship interior environments using virtual reality motion simulation. Ocean Engineering, 213, 107729. https://doi.org/10.1016/j.oceaneng.2020.107729
16. Hutchins, E. (1995). Cognition in the wild. MIT Press.
17. IMO (International Maritime Organization). (2000). MSC/Circ.982 – Guidelines on ergonomic criteria for bridge equipment and layout.
18. ISO. (2017). ISO 7250-1:2017 — Basic human body measurements for technological design – Part 1: Body measurement definitions and landmarks.
19. ISO. (2022). ISO 15537:2022 — Principles for selecting and using test persons for testing anthropometric aspects of industrial products and designs.
20. Johnson, K., ve Chang, W. (2016). Human movement patterns in constrained ship corridors: Implications for maritime interior design. Applied Ergonomics, 55, 180–188. https://doi.org/10.1016/j.apergo.2016.02.012
21. Lützhöft, M., ve Dekker, S. W. (2002). On your watch: Automation on the ship’s bridge. Journal of Navigation, 55(1), 83–96. https://doi.org/10.1017/S0373463301001588
22. MacKinnon, S. N., Vandervoort, A. A., ve Buckley, M. (2016). Balance control on moving platforms: Biomechanical responses to simulated ship motion. Gait ve Posture, 49, 77–83. https://doi.org/10.1016/j.gaitpost.2016.06.022
23. Myles, E. (2019). The Human Element in Ship Design: Understanding Human–System Integration for Safer Maritime Operations. The Nautical Institute.
24. Petersen, E. M., Vasquez, M., ve Kaminski, M. L. (2015). Motion-induced interruptions of postural stability during shipboard locomotion. Human Factors, 57(5), 747–763. https://doi.org/10.1177/0018720815585900
25. Stanton, N. A., ve Baber, C. (2008). Modelling perceptual-motor workload in demanding maritime environments. Ergonomics, 51(8), 1137–1153. https://doi.org/10.1080/00140130701826458
26. Wang, X., Lee, J., ve Kim, H. (2019). Lighting and motion perception interactions in confined shipboard interiors. Building and Environment, 158, 25–35. https://doi.org/10.1016/j.buildenv.2019.04.034
27. Yıldırım, E., ve Zengel, M. (2019). Yat iç mekânlarında ergonomik değerlendirme: Türk kullanıcı profili üzerinden bir inceleme. Denizcilik Fakültesi Dergisi, 11(2), 121–137.