Human Resource Management and Professional Challenges in Türkiye’s Disaster Response System: An Institutional Assessment of AFAD and Municipal Fire Departments

Öz

Effective disaster response depends on assigning personnel with appropriate professional competencies to the right place, at the right time, and within clearly defined roles. This study examines the human resource-related occupational challenges and institutional experiences of personnel working in a provincial municipal fire department, a metropolitan municipal fire department, a Provincial Directorate of Disaster and Emergency Management with a dedicated search and rescue unit, and another Provincial Directorate without such a unit. The study adopted a qualitative research design, and data were collected through semi-structured interviews with personnel actively involved in disaster and emergency response. A total of twenty-four personnel were interviewed, and the data were analysed thematically using MAXQDA 2024. The findings indicate problems related to inadequate merit-based practices, insufficient staffing, ambiguities in job descriptions, limited training opportunities, psychological strain, personnel rights and benefits, and weak institutional coordination. Bureaucratic procedures and limited institutional support mechanisms also restrict the effective use of human resources during disaster response. These findings show that human resource management should be treated as a strategic component of disaster response capacity. The study concludes that policies concerning job descriptions, merit, training, personnel rights and benefits, and psychological support should be reconsidered to strengthen institutional capacity.

Anahtar Kelimeler

• AFAD
• Fire Departments
• Human Resource Management
• Institutional Capacity
• Occupational Problems

Destekleyen Kurum

This study did not receive any financial support from any institution or funding body. All research and writing processes were carried out solely through the authors’ own initiative and contributions.

Etik Beyan

Approval was obtained from the Bitlis Eren University Social and Humanities Research Ethics Committee with Decision No. 2025/11-30 and Reference No. E.8607.

Teşekkür

The author would like to thank the AFAD and municipal fire department personnel who contributed to this study, as well as the institutional administrators who provided administrative support.

Türkiye Afet Müdahale Sisteminde İnsan Kaynağı Yönetimi ve Mesleki Sorunların Analizi: AFAD ve Belediye İtfaiye Teşkilatları Üzerine Kurumsal Bir Değerlendirme

Öz

Afet yönetiminde etkin müdahale, mesleki yeterliliklere sahip personelin doğru zamanda, doğru yerde ve uygun görev tanımı içinde görevlendirilmesine bağlıdır. Bu çalışma, bir il belediyesi itfaiye müdürlüğü, bir büyükşehir belediyesi itfaiye dairesi başkanlığı, arama kurtarma birlik yapılanması bulunan bir il Afet ve Acil Durum Müdürlüğü ile bu yapılanmanın bulunmadığı bir il Afet ve Acil Durum Müdürlüğünde görev yapan personelin insan kaynağına ilişkin mesleki sorunlarını ve kurumsal işleyişe dair deneyimlerini incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırma nitel araştırma yaklaşımıyla tasarlanmış, veriler afet ve acil durum müdahale süreçlerinde görev alan personelle gerçekleştirilen yarı yapılandırılmış görüşmeler aracılığıyla elde edilmiştir. Çalışma kapsamında yirmi dört personelle görüşme yapılmış, veriler MAXQDA 2024 programı kullanılarak tematik analiz yöntemiyle değerlendirilmiştir. Bulgular, personelin liyakat eksikliği, yetersiz istihdam, görev tanımlarındaki belirsizlikler, eğitim olanaklarının sınırlılığı, psikolojik yıpranma, özlük hakkı sorunları ve kurumsal koordinasyon yetersizliğinden etkilendiğini göstermektedir. Ayrıca bürokratik işleyişin ve zayıf kurumsal destek mekanizmalarının afet müdahale süreçlerinde insan kaynağının etkin kullanımını sınırladığı anlaşılmaktadır. Bu durum, insan kaynağı yönetiminin afet müdahale kapasitesi bakımından stratejik unsur olarak ele alınması gerektiğini ortaya koymaktadır. Çalışmada, insan kaynağı politikalarının görev tanımı, liyakat, eğitim, özlük hakları ve psikolojik destek boyutlarıyla yeniden ele alınmasının kurumsal kapasitenin güçlendirilmesi açısından önemli olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• AFAD
• İnsan Kaynakları Yönetimi
• İtfaiye Teşkilatları
• Kurumsal Kapasite
• Mesleki Sorunlar

Destekleyen Kurum

Bu çalışma, herhangi bir kurum veya fon sağlayıcı tarafından maddi olarak desteklenmemiştir. Tüm araştırma ve yazım süreçleri, yazarların kendi inisiyatifleri ve katkılarıyla gerçekleştirilmiştir

Etik Beyan

Bitllis Eren Üniverstesi Sosyal ve Beşeri Bilimler Araştırmaları Etik Kurulıunda 2025/11-30 ve E.8607 Kararı onay alınmıltır.

Teşekkür

Bu çalışmaya katkı sunan AFAD ve belediye itfaiye personeline, ayrıca idari destek sağlayan kurum yöneticilerine teşekkür ederim

Kaynakça

1. AFAD. (2014). Açıklamalı afet terimleri sözlüğü. T.C. Başbakanlık Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı.
2. AFAD. (2024a). 2025 yılı performans programı. T.C. İçişleri Bakanlığı Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı. https://www.afad.gov.tr/kurumsal-raporlar (Son Erişim Tarihi: 10 Aralık 2025)
3. AFAD. (2024b). Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı taşra teşkilatında istihdam edilmek üzere sözleşmeli arama ve kurtarma teknikeri alım ilanı. T.C. İçişleri Bakanlığı. https://afad.gov.tr/afet-ve-acil-durum-yonetimi-baskanligi-tasra-teskilatinda-istihdam-edilmek-uzere-sozlesmeli-arama-ve-kurtarma-teknikeri-alim-ilani (Son Erişim Tarihi: 10 Aralık 2025)
4. AFAD. (2025). AFAD sözleşmeli arama ve kurtarma teknikeri ile sözleşmeli arama ve kurtarma teknisyeni alımı hakkında. T.C. İçişleri Bakanlığı. https://www.afad.gov.tr/sozlesmeli-arama-ve-kurtarma-teknikeri-ile-sozlesmeli-arama-ve-kurtarma-teknisyeni-alimi-hakkinda (Son Erişim Tarihi: 10 Aralık 2025)
5. Ashley, L., Empson, L. (2017). Understanding social exclusion in elite professional service firms. Work, Employment & Society, 31(2), 211–229. https://www.jstor.org/stable/26500187
6. Benatallah, A. M., Rosman, A. S. Bin. (2022). The role of the job title and material and moral incentives in achieving job satisfaction, the case of Libya’s firefighting and rescue teams. International Journal of Academic Research in Business and Social Sciences. https://doi.org/10.6007/ijarbss/v12-i9/14628
7. Boselie, P., Van Harten, J., Veld, M. (2021). A human resource management review on public management and public administration research: Stop right there… before we go any further. Public Management Review, 23(4), 483–500. https://doi.org/10.1080/14719037.2019.1695880
8. Braun, V., Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa

9. Clark, N., Boersma, K., Raju, E., Opromolla, A., Orru, K., Hansson, S., Russo, R., Gargiulo, M. V., Duca, G., Capuano, P., Schweizer, P. J., Cumiskey, L., Steinhausen, M., Branlat, M., Olson, A., Andersen, N. B., Larruina, R., Atun, F., van Westen, C., Tamborrino, R., Vollmer, M. (2025). Strengthening all-of-society approaches for disaster resilient societies through competency building: A European research agenda. International Journal of Disaster Risk Reduction, 121, 105345. https://doi.org/10.1016/j.ijdrr.2025.105345
10. Creswell, J. W., Poth, C. N. (2016). Qualitative inquiry and research design: Choosing among five approaches. SAGE Publications.
11. Creswell, J. W., Creswell, J. D. (2018). Research design: Qualitative, quantitative, and mixed methods approaches. SAGE Publications.
12. ÇŞİDB. (2025). Bakan Kurum: Büyükşehir belediyelerinde nüfusa göre itfaiye personeli sayılarını artırdık. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı. https://csb.gov.tr/bakan-kurum-buyuksehir-belediyelerinde-nufusa-gore-itfaiye-personeli-sayilarini-artirdik-bakanlik-faaliyetleri-42819 (Son Erişim Tarihi: 10 Aralık 2025)
13. Dai, J., Azhar, A. (2024). Collaborative governance in disaster management and sustainable development. Public Administration and Development, 44(4), 358–380. https://doi.org/10.1002/pad.2071
14. Demirci, K., Özçelik, E. (2021). İzmir Büyükşehir Belediyesi İtfaiye Dairesi Başkanlığının afetlerde etkinlik kapasitesinin değerlendirilmesi. Erciyes Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, (59), 221–244. https://doi.org/10.18070/erciyesiibd.924922
15. Doğan, H. (2019). Afetlerde kurum ve kuruluşlar. In D. N. Özüçelik (Ed.), Afetlerde acil tıp hizmetleri (1. baskı, pp. 83–87). Türkiye Klinikleri.
16. Doğan, M., Özaslan, R. K. (2024). İtfaiyecilerin hizmet öncesi ve hizmet içi eğitim sürecinin değerlendirilmesine yönelik nitel bir araştırma. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (60), 205–228. https://doi.org/10.30794/pausbed.1369712
17. Eren, T., Yurtlu, F. B., Öztürk, B., Güven, E. (2024). Afet sonrası ilk 72 saatte yapılacak faaliyetlere ilişkin stratejiler: Türkiye. Doğal Afetler ve Çevre Dergisi, 10(2), 504–522. https://doi.org/10.21324/dacd.1429668
18. Ezzahid, E., Firano, Z., Ennouhi, J., Laaroussi, A., Anbari, A. S. (2022). Countries’ readiness to deal with large-scale crises: Analysis, measure, and world classification. Policy Sciences, 55(3), 555–572. https://doi.org/10.1007/s11077-022-09464-4
19. Goksu, M. G., Soral, N. S., Sofuoglu, Z. (2025). Factors affecting psychological resilience in first responders and rescue team members. European Psychiatry, 68(S1), S898–S899. https://doi.org/10.1192/j.eurpsy.2025.1824
20. Granberg, R. M., Shen, T., Pearson, S. W., Verble, R. M. (2023). Occupational and environmental factors influencing morale of United States federal wildland firefighters. International Journal of Wildland Fire, 32(12), 1663–1676. https://doi.org/10.1071/WF22098
21. Grindle, M., Hilderbrand, M. (1995). Building sustainable capacity in the public sector: What can be done? Public Administration and Development, 15, 441–463. https://doi.org/10.1002/pad.4230150502
22. Kozyel, M., Köymen, İ. (2025). 6 Şubat 2023 depreminde Hatay iline müdahale eden itfaiye personelinin karşılaştığı zorluklar üzerine nitel bir inceleme. Afet ve Risk Dergisi, 8(1), 340–355. https://doi.org/10.35341/afet.1526390
23. Kwon, S.-C., Jang, E.-C. (2018). The process of compensation of occupational diseases in special populations: Public officials, private school teachers and staff, soldiers, fishing crews, and farmers. Soonchunhyang Medical Science. https://doi.org/10.15746/sms.18.010
24. Muardi, J., Rohmawan, K. (2022). The effect of discipline and training on performance of employees at the fire and rescue service in city administration of central Jakarta. Journal of Management, Accounting, General Finance and International Economic Issues (MARGINAL), 1(2), 83–92.
25. Muñoz, F. A., Alarcón, R., Trillo, J., Miranda, J., Polo, C. (2025). Development of the crisis and emergency intervention skills scale (CEISS) and an analysis of its psychometric properties. Scientific Reports, 15, 2287. https://doi.org/10.1038/s41598-025-86992-y
26. Oliveira, E., Abner, G., Lee, S., Suzuki, K., Hur, H., Perry, J. L. (2023). What does the evidence tell us about merit principles and government performance? Public Administration, 102(2), 668–690. https://doi.org/10.1111/padm.12945
27. Oliver-Smith, A. (2015). Hazards and disaster research in contemporary anthropology. In J. D. Wright (Ed.), International encyclopedia of the social & behavioral sciences (2nd ed., pp. 546–553). Elsevier. https://doi.org/10.1016/B978-0-08-097086-8.12188-9
28. Özdemir, A. (2023). Afet yönetiminde belediyelerin rolü. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 12(2), 828–839. https://doi.org/10.37989/gumussagbil.1275745
29. Özmen, B., Gerdan, S. (2025). Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığının değişimi ve dönüşümü. Emergency Aid and Disaster Science, 5(1), 27–37. https://dergipark.org.tr/tr/pub/eadsjrnl/article/1532905
30. Pala, İ. T., Topal, M. H., Demirbağ, O. (2021). İş doyumunun tükenmişlik düzeyine etkisinde örgütsel sessizliğin aracılık rolü: TRC1 AFAD çalışanları örneği. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 10(2), 292–306. https://doi.org/10.37989/gumussagbil.907868
31. Patton, M. Q. (2014). Qualitative research & evaluation methods: Integrating theory and practice. SAGE Publications.
32. Rijumol, K., Thangarajathi, S., Ananthasayanam, R. (2010). Disaster management through experiential learning. Journal of Educational Psychology, 4, 1–6. https://doi.org/10.26634/jpsy.4.1.1217
33. Roslan, N., Abdullah, H., Mohamed, R. (2021). The relationship between welfare, morale and disaster response management among the infantry personnel. Journal of Defence Management, Social Science & Humanities. https://doi.org/10.58247/jdmssh-2021-0402-11
34. Siegel, G. B. (1985). Human resource development for emergency management. Public Administration Review, 45, 107–117. https://doi.org/10.2307/3135005
35. Silva, M., Rodrigues, R. I. (2025). Training and job satisfaction in Portugal’s public sector: A sequential mediation model based on competency acquisition, performance appraisal, and career progression. Administrative Sciences. https://doi.org/10.3390/admsci15050189
36. Smith, J. A., Larkin, M., Flowers, P. (2021). Interpretative phenomenological analysis: Theory, method and research. SAGE Publications.
37. Ütük, A., Baraçlı, H. (2024). Türkiye itfaiye teşkilatının verimliliğinin artırmada etkili faktörlerin belirlenmesi. Verimlilik Dergisi, 58(1), 137–154. https://doi.org/10.51551/verimlilik.1308254
38. Yaman, F. (2020). Stratejik insan kaynakları yönetimi penceresinden afet ve acil durum yönetiminde iletişim. Academic Perspective Procedia, 3(2), 920–927. https://doi.org/10.33793/acperpro.03.02.230
39. Yıldırım, S. (2025). AFAD arama kurtarma ekiplerinin etkinlik düzeyinin değerlendirilmesi: Hatay örneği. Akademisyen Yayınevi. https://doi.org/10.37609/akya.3750