Araştırma Makalesi

Lise Öğrencilerinin Afet Okuryazarlığı Düzeyleri ve Afet Algılarına İlişkin Özgün Zihin Haritaları

Sayı: 23 15 Ekim 2026
PDF İndir
TR EN

Lise Öğrencilerinin Afet Okuryazarlığı Düzeyleri ve Afet Algılarına İlişkin Özgün Zihin Haritaları

Öz

Bu araştırmanın amacı, lise öğrencilerinin afet okuryazarlığı düzeylerini belirlemek ve afet kavramına ilişkin bilişsel temsillerini özgün zihin haritaları aracılığıyla incelemektir. Araştırma, yakınsayan paralel karma yöntem deseninde yürütülmüştür. Çalışma grubunu Balıkesir ilinde öğrenim gören 219 lise öğrencisi oluşturmaktadır. Nicel veriler, Adölesanlara Yönelik Afet Okuryazarlığı Ölçeği aracılığıyla; nitel veriler ise “afet” anahtar kavramı üzerinden uygulanan kelime ilişkilendirme testi ile toplanmıştır. Nicel veriler betimsel istatistikler ve parametrik olmayan testlerle, nitel veriler ise içerik analizi ve özgün zihin haritası yaklaşımıyla çözümlenmiştir. Bulgular, öğrencilerin afet okuryazarlığı düzeylerinin genel olarak yüksek olduğunu göstermiştir. Alt boyutlar incelendiğinde farkındalık ve hazırlık boyutlarının daha yüksek, korunma ile toplumsal katılım-uyum boyutlarının ise görece daha düşük olduğu belirlenmiştir. Ayrıca afet okuryazarlığı puanlarının cinsiyet, sınıf düzeyi ve afet yaşama durumuna göre anlamlı biçimde farklılaşmadığı saptanmıştır. Nitel bulgular, öğrencilerin afet kavramını en çok deprem teması etrafında yapılandırdıklarını; bununla birlikte afetleri psikolojik, fiziksel, kurumsal, mekânsal ve toplumsal boyutlarıyla da anlamlandırdıklarını ortaya koymuştur. Nicel ve nitel bulgular birlikte değerlendirildiğinde, öğrencilerin afet algısının yüksek farkındalık içeren ancak belirgin biçimde deprem merkezli biçimlenen çok boyutlu bir yapı sergilediği sonucuna ulaşılmıştır. Bu bulgular, afet eğitiminde türler arası dengeyi gözeten ve öğrencilerin bilişsel temsillerini dikkate alan öğretim uygulamalarının önemini göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı [AFAD] (2022). Açıklamalı afet yönetimi terimleri sözlüğü. T.C. Başbakanlık Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı Deprem Dairesi Başkanlığı. https://www.afad.gov.tr/aciklamali-afet-yonetimi-terimleri-sozlugu
  2. Arslan, K., Görgülü Arı, A., Hayır Kanat, M.(2023). Ortaokul öğrencilerine yönelik deprem okuryazarlığı ölçeği geliştirme çalışması. Türk Coğrafya Dergisi, (83), 163-178. https://doi.org/10.17211/tcd.1274001
  3. Avcı, G. (2023). Afet Eğitiminde Afetlere Hazırlık: Üniversite Öğrencileriyle Tehlike Avı. Afet ve Risk Dergisi, 6(1), 84-100. https://doi.org/10.35341/afet.1149239
  4. Bahar, M., Özatlı, N. S. (2003). Kelime iletişim test yöntemi ile lise 1. sınıf öğrencilerinin canlıların temel bileşenleri konusundaki bilişsel yapılarının araştırılması. Balıkesir Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 5(2), 75-85.
  5. Beckett, A. (2010). Exploring mind-mapping as a research tool: from application to analysis. England: Thinking Critically About Analysis’ Conference, University of Leeds.
  6. Bozkurt, A. (2024). Çevre koruma kavramı: öğretim programlarındaki yeri, öğrenci ve öğretmenlerin özgün zihin haritaları (Tez No. 874010) [Doktora tezi, Balıkesir Üniversitesi] Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
  7. Bulut, A. (2023). Investigation of factors affecting ındividuals' disaster literacy levels with ordinal logistic regression analysis. Journal of Disaster and Risk, 6(3), 691–709.
  8. Buzan, T. (2013). Mind map handbook: The ultimate thinking tool. UK: HarperCollins.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Sosyoloji (Diğer)

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

15 Ekim 2026

Gönderilme Tarihi

16 Şubat 2026

Kabul Tarihi

15 Haziran 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Sayı: 23

Kaynak Göster

APA
Güler, Z., & Akbıyık, Z. E. (2026). Lise Öğrencilerinin Afet Okuryazarlığı Düzeyleri ve Afet Algılarına İlişkin Özgün Zihin Haritaları. Afet ve Risk Dergisi, 23. https://doi.org/10.35341/afet.1889921
AMA
1.Güler Z, Akbıyık ZE. Lise Öğrencilerinin Afet Okuryazarlığı Düzeyleri ve Afet Algılarına İlişkin Özgün Zihin Haritaları. Afet ve Risk Dergisi. 2026;(23). doi:10.35341/afet.1889921
Chicago
Güler, Zeynep, ve Zeynep Erva Akbıyık. 2026. “Lise Öğrencilerinin Afet Okuryazarlığı Düzeyleri ve Afet Algılarına İlişkin Özgün Zihin Haritaları”. Afet ve Risk Dergisi, sy 23. https://doi.org/10.35341/afet.1889921.
EndNote
Güler Z, Akbıyık ZE (01 Ekim 2026) Lise Öğrencilerinin Afet Okuryazarlığı Düzeyleri ve Afet Algılarına İlişkin Özgün Zihin Haritaları. Afet ve Risk Dergisi 23
IEEE
[1]Z. Güler ve Z. E. Akbıyık, “Lise Öğrencilerinin Afet Okuryazarlığı Düzeyleri ve Afet Algılarına İlişkin Özgün Zihin Haritaları”, Afet ve Risk Dergisi, sy 23, Eki. 2026, doi: 10.35341/afet.1889921.
ISNAD
Güler, Zeynep - Akbıyık, Zeynep Erva. “Lise Öğrencilerinin Afet Okuryazarlığı Düzeyleri ve Afet Algılarına İlişkin Özgün Zihin Haritaları”. Afet ve Risk Dergisi. 23 (01 Ekim 2026). https://doi.org/10.35341/afet.1889921.
JAMA
1.Güler Z, Akbıyık ZE. Lise Öğrencilerinin Afet Okuryazarlığı Düzeyleri ve Afet Algılarına İlişkin Özgün Zihin Haritaları. Afet ve Risk Dergisi. 2026. doi:10.35341/afet.1889921.
MLA
Güler, Zeynep, ve Zeynep Erva Akbıyık. “Lise Öğrencilerinin Afet Okuryazarlığı Düzeyleri ve Afet Algılarına İlişkin Özgün Zihin Haritaları”. Afet ve Risk Dergisi, sy 23, Ekim 2026, doi:10.35341/afet.1889921.
Vancouver
1.Zeynep Güler, Zeynep Erva Akbıyık. Lise Öğrencilerinin Afet Okuryazarlığı Düzeyleri ve Afet Algılarına İlişkin Özgün Zihin Haritaları. Afet ve Risk Dergisi. 01 Ekim 2026;(23). doi:10.35341/afet.1889921