A Semiotic Analysis of the Earthquake in Award-Winning News Photographs

Öz

In this study, seven news photographs that awarded by the Turkish Photojournalists Association (TFMD) following the February 6, 2023, earthquakes were analyzed using Roland Barthes’s semiotic method. The main issue addressed in this study is how the reality of an earthquake is reimagined through visual imagery to create a presentation, and how to uncover the deeper layers of meaning underlying this presentation. In the analysis, it can be seen that, the home which Bachelard (2023) defines as a “protective shell” for humans, is completely turned upside down. The loss of the home as a source of protection has left the individual not only homeless but also without a sense of belonging in space. Furthermore, it was found that the elements of “identitylessness” and “uncertainty” predominate in the depiction of the reality of the earthquake in the photographs. Findings show that, within codes, the myths of “human helplessness in the face of the power of nature,” “parenthood,” and “the protective state” are reproduced through visual language. Earthquake photographs have not merely served as a mirror reflecting bare reality; they have become powerful visual narrative tools that reshape the identity of earthquake victims and have the potential to shape collective memories.

Anahtar Kelimeler

• Earthquake
• Meaning
• News
• Photograph
• Press
• Semiotics

Ödüllü Haber Fotoğraflarında Depremin Göstergebilimsel Analizi

Öz

Bu çalışmada 6 Şubat 2023 depremleri sonrası Türkiye Foto Muhabirleri Derneği (TFMD) tarafından ödül alan yedi haber fotoğrafı Roland Barthes’ın göstergebilimsel yaklaşımıyla analiz edilmiştir. Çalışmanın temel sorunsalını deprem gerçeğinin görseller aracılığıyla nasıl yeniden kurgulanarak bir sunum oluşturulduğunu ve bu sunumun altındaki derin mesaj katmanlarını ortaya çıkarmak oluşturmaktadır. Yedi fotoğraf önce Barthes’ın yaklaşımında yer alan birinci düzeyi işaret eden düzanlamlar, ardından ikinci düzeydeki yananlamlar ve bunların mitlerle olan ilişkileri bağlamında ayrı ayrı incelenmiştir. Sonrasında ise fotoğraflar bir arada bir değerlendirmeye tabi tutulmuştur. Analizde Bachelard (2023)’ın insan için "koruyucu kabuk" olarak tanımladığı evin pek çok fotoğraf karesinde tamamen parçalanmış, ters yüz olmuş halde olduğu görülmektedir. Evin koruyuculuğunu yitirmesi, bireyi sadece barınaksız değil, aynı zamanda mekânsal olarak aidiyetsiz bırakmıştır. Aidiyetsizliğin yanında buna bağlantılı olarak fotoğraflarda deprem gerçekliğinin sunumunda “kimliksizlik" ve "belirsizlik” kültürel kodlarının baskın olduğu saptanmıştır. Bulgular, bu kodlar dâhilinde "doğanın gücü karşısında insanın çaresizliği", "ebeveynlik" ve "koruyucu devlet" mitlerinin görsel dil aracılığıyla yeniden üretildiğini göstermektedir. Deprem fotoğrafları sadece çıplak gerçekliği yansıtan bir ayna olmanın çok ötesine geçerek, bir yandan depremzede kimliğini yeniden yapılandıran diğer yandan kolektif belleği disipline edebilme potansiyeli taşıyan derin anlam katmanlarıyla güçlü görsel anlatım araçları olmuştur.

Anahtar Kelimeler

• Anlam
• Basın
• Deprem
• Fotoğraf
• Göstergebilim
• Haber

Kaynakça

1. Acar, G. ve Kavuran, T. (2025). Bir medya pratiği olarak afet haberciliği. Uluslararası İletişim ve Sanat Dergisi, 6(15), 156–176. https://doi.org/10.29228/iletisimvesanat.86491
2. Amar, P.-J. (2009). Basın fotoğrafçılığı (İ. Çınarlı, Çev.). Kırmızı Yayınları.
3. Atabay, B. (2024). 6 soruda 6 Şubat depremleri. BBC Türkçe. https://www.bbc.com/turkce/articles/cnen1eep0e1o (Son Erişim Tarihi: 20 Ocak 2025)
4. Bachelard, G. (2023). Mekânın poetikası (A. Tümertekin, Çev.). Minotor Kitap.
5. Bahadır, M. (2022). Mitolojiden felsefeye doğa-insan ilişkisi. Felsefe Dünyası, 2(76), 135–157.
6. Baran, D. (2023). Toplumsal cinsiyet bağlamında haber fotoğraflarının göstergebilimsel analizi: Türkiye Foto Muhabirleri Derneği Yılın Basın Fotoğrafları seçkisinin incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Akdeniz Üniversitesi.]. YÖK Ulusal Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
7. Barthes, R. (2015). Bir deneme bir ders: Eiffel Kulesi ve açılış dersi (M. Rifat ve S. Rifat, Çev.; 2. baskı). Yapı Kredi Yayınları.
8. Barthes, R. (2023). Göstergebilimsel serüven (M. Rifat ve S. Rifat, Çev.). Yapı Kredi Yayınları.

9. Basmacı, G. (2023). Use of children's photos in natural disaster news: The example of Kahramanmaraş earthquake. International Journal of Social and Humanities Sciences, 7(3), 135–148.
10. Bazin, A. (1966). Çağdaş sinemanın sorunları (N. Özön, Çev.). Bilgi Yayınevi.
11. Benjamin, W. (2014). Pasajlar (A. Cemal, Çev.; 11. baskı). Yapı Kredi Yayınları.
12. Berger, J. (2022). Bir fotoğrafı anlamak (B. Eyüpoğlu, Çev.; 6. basım). Metis Yayınları.
13. Berger, J. (2023). Görme biçimleri (Y. Salman, Çev.; 29. basım). Metis Yayınları.
14. Berger, J. ve Mohr, J. (2007). Anlatmanın başka bir biçimi (O. Akınhay, Çev.). Agora Kitaplığı.
15. Bilgili, M. (2020). Approaches to philosophy of space in geography. International Journal of Geography and Geography Education, 41, 88–102. https://doi.org/10.32003/igge.674936
16. Budak, E. (2023). Türk medyasının depremle imtihanı: Kahramanmaraş depremini afet haberciliği üzerinden değerlendirmek. Gümüşhane Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi, 11(2), 1087–1113. https://doi.org/10.19145/e-gifder.1287043
17. Demirkent, N. (1982). Sayfa sayfa gazetecilik. Altın Kitaplar Yayınevi.
18. Doğan, O. ve Abalı, İ. (2023). Karacaoğlan şiirlerinde ölüm psikolojisinin yansımaları. Edebi Eleştiri Dergisi, 7(2), 363–383. https://doi.org/10.31465/eeder.1348760
19. Doğru, M. S. ve Arıkan, A. (2019). Göstergebilimsel açıdan fotoğraf incelemesi: Pulitzer ödüllü savaş fotoğrafları. Erciyes İletişim Dergisi, 6(2), 913–928. https://doi.org/10.17680/erciyesiletisim.552804
20. Eco, U. (2006). Güzelliğin tarihi (A. C. Akkoyunlu, Çev.). Doğan Yayıncılık.
21. Ekiz, F. S. ve Zabun, B. (2025). Toplumsal cinsiyet bağlamında ataerkil aile ve cinsiyet rolleri üzerine bir değerlendirme. International Social Sciences Studies Journal, 11(6), 1141–1146. https://doi.org/10.5281/zenodo.15756022
22. Erol, D. D. (2018). Haber fotoğrafı. In H. İ. Gürcan (Ed.), Haberciliğin temel kavramları (pp. 146–167). Anadolu Üniversitesi Yayınları.
23. Ertan, G. (1977). Çağdaş fotoğraf sanatı. Sayılı Yayınları.
24. Ertan, G. (2010). Dünden bugüne fotoğraf. Sanat Dergisi, 7, 57–66.
25. Fiske, J. (2023). İletişim çalışmalarına giriş (S. İrvan, Çev.; 3. edisyon). Pharmakon Yayınları.
26. Foucault, M. (1988). Öteki mekânlara dair (B. Boysan ve D. Erksan, Çev.). Defter, 4, 7–15.
27. Freud, S. (2019). Savaş ve ölüm üzerine düşünceler (E. Yıldırım, Çev.; 2. basım). Oda Yayınları.
28. Freund, G. (1980). Photography & society. David R. Godine.
29. Gezgin, S. ve Atik, A. (2017). Basın fotoğrafçılığı. Eğitim Yayınevi.
30. Girgin, A. (2002). Haber yazmak. Der Yayınları.
31. Greenhill, R., Murray, M., Spence, J. (1978). Fotoğraf sanatı (N. Arca ve N. Baç, Çev.). Remzi Kitabevi.
32. Hannavy, E. J. (2007). Encyclopedia of nineteenth-century photography. Routledge.
33. Harvey, D. (2012). Postmodernliğin durumu: Kültürel değişimin kökenleri (S. Savran, Çev.; 6. baskı). Metis Yayınları.
34. Kanburoğlu, Ö. (2013). Haber fotoğrafçılığı. Say Yayınları.
35. Karaçelik, Y. (2019). Görsel kültür ve fotoğrafın izinde Instagram. Notabene Yayınları.
36. Kazaz, M. ve Kalender, A. B. (2024). Son dakika haber fotoğrafçılığına bir bakış: Pulitzer ödüllü fotoğrafların göstergebilimsel analizi. Aksaray İletişim Dergisi, 6(2), 106–122. https://doi.org/10.47771/aid.1509151
37. Koç, S. (2006). 1923–2000 yılları arasında Türkiye’de yaşanan doğal afetlere ilişkin Türk basınında haber yapılanması ve afet söylemleri. Kocaeli Üniversitesi İletişim Fakültesi Araştırma Dergisi, 8, 84–115.
38. Koçak Turhanoğlu, F. A., Beklan Çetin, O. (2023). Toplumsal cinsiyet bağlamında ‘ev’in anlamı ve ev ile kurulan ilişkinin farklılaşması. Sosyoloji Araştırmaları Dergisi, 26(1), 40–60. https://doi.org/10.18490/sosars.1290150
39. Koyuncu, S. (2024). “Kürtaj yasağı” karşıtlarının haber fotoğraflarında sunumu: Görsel retorik ve göstergebilimsel bir analiz. Akdeniz Kadın Çalışmaları ve Toplumsal Cinsiyet Dergisi, 7(2), 485–515. https://doi.org/10.33708/ktc.1396781
40. Kösem Işık, C. (2023). Bilişim iletişim teknolojileri ve bir etkileşim biçimi olarak öznellik [Yayımlanmamış doktora tezi, Maltepe Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
41. Maden, A. (1991). Ölümle ilgili âdet ve inanmalar. In Türk aile ansiklopedisi (Cilt 3, pp. 815–824). Başbakanlık Aile Araştırma Kurumu Yayınları.
42. Rifat, M. (2014). Göstergebilimin ABC’si (4. baskı). Say Yayınları.
43. Sancı, D. ve Ardıç Çobaner, A. (2024). Geleneksel ve yeni medyada kriz haberciliği: İzmir depremi haberleri üzerine karşılaştırmalı bir analiz. Kritik İletişim Çalışmaları Dergisi, 6(1), 51–79. https://doi.org/10.53281/kritik.1383013
44. Sontag, S. (2023). Fotoğraf üzerine (O. Akınhay, Çev.). Can Yayınları.
45. Sontag, S. (2024). Başkalarının acısına bakmak (O. Akınhay, Çev.). Can Yayınları.
46. Şimşek, A. (2012). Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri. Anadolu Üniversitesi Yayınları.
47. TFMD. (2024a). İşte yılın basın fotoğrafları 2024. https://tfmd.org.tr/2024/05/17/iste-yilin-basin-fotograflari/ (Son Erişim Tarihi: 3 Aralık 2024)
48. TFMD. (2024b). Yılın basın fotoğrafları 2024. https://tfmd.org.tr/2024-2/ (Son Erişim Tarihi: 5 Ocak 2025) Tokgöz, O. (1994). Temel gazetecilik. İmge Kitabevi Yayınları.
49. Tokgöz, O. (2021). Çeşitli anlatım biçimleriyle günümüzde haberciliğin konumu. Yeni Yüzyıl’da İletişim Çalışmaları, 1(3), 5–20.
50. Vatandaş, S. (2021). Gazete haberlerinde korku sunumunun göstergebilimsel çözümlemesi (COVID-19 örneğinde). Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 20(78), 1060–1079. https://doi.org/10.17755/esosder.733616
51. Vidler, A. (1991). Agoraphobia: Spatial estrangement in Georg Simmel and Siegfried Kracauer. New German Critique, 54, 31–45. https://doi.org/10.2307/488425
52. Wollen, P. (1969). Sinema göstergeleri ve anlam. Metis Yayınları.
53. Yıldırım, G. (2021). İçimizdeki derin boşluk; varoluşsal yalnızlık. Wannart. https://wannart.com/icerik/27095-icimizdeki-derin-bosluk-varolussal-yalnizlik (Son Erişim Tarihi: 3 Mart 2025)