BATI SUDAN TARİHİNDEKİ ÖNEMLİ HAC YOLCULUKLARI VE ETKİLERİ (XIII-XIX. YÜZYILLAR)
Öz
Hz. İbrahim (a.s.)’ in çağrısının ardından kutsal topraklarda bulunan Kâbe-i Mükerreme’ nin ziyareti kesintiye uğramamıştır. Bu durum İslam gölgesi altında Kâbe etrafındaki ayinlere sürülen lekeleri temizleyerek devam etmiştir. Hac ibadeti; Müslümanların canları ve malları pahasına kıyamet gününe kadar yerine getirilecek İslam’ ın beşinci rüknü ve esasıdır. İslam tarihi kaynaklarının sayfaları çevrildiği zaman bugünkü Batı Afrika adı ile tanınan Batı Sûdân başta olmak üzere hac yolculukları ile ilgili İslam âleminde göze çarpan çok örnek bulunmaktadır.
Bu çalışmanın amacı; Batı Sûdân tarihinde hac farizasını eda etmek için Mekke ve Medine’ ye o zamanın kısıtlı imkânlarında meşakkatli yolculuklarla giden meşhur sultan ve âlimleri gün yüzüne çıkarmaktır. Bu yazının ehemmiyeti; Batı Sûdânlı bazı sultan ve âlimlerin ifa ettikleri bu zor ve çetin hac yolculuğunun birçok insan tarafından bilinmemesinden dolayıdır. Çalışmamız aracılığıyla hac yolculuğuna çıkan önemli şahsiyetler tanıtılacak olup yaptıkları hacların Batı Sûdân üzerinde bıraktığı izlere ışık tutulacaktır. Çalışmanın çerçevesi 13.-19. yüzyıllar arasında sultan ve âlimlerin yerine getirdikleri hac yolculukları ile sınırlı olacaktır.
Anahtar Kelimeler
Afrika, Batı Sûdân, Hac, Sultan, Âlim
Kaynakça
- Abbou, T. (2020). Mansa Musa’s Journey to Mecca and Its Impact on Western Sudan. University Ahmed Draia.
- Abdulmâjid, U. (1985). Hayâtü’l-Hâc Ömer el-Fûtî. Mecellet Dirâsât Afrîkıyye, 1(1) 141-151.
- Buffill, R. (1988). Ticâretü’z-Zeheb ve Sükkânü’l-Magribi’l-Kebîr. (H. Ebû Lokme & M. Azîz, Çev.). Câmiat Qâr Yûnus. Bingâzî.
- Cisse, A. (2018). Harekâtü’l-Islâh ve’t-Tecdîd fî Garbi Afrîkıyâ. Vizâretü’l-Evkâf ve’ş-Şüûnü’l-İslâmiyye.
- Doukoure, M. (2022). Mansâ Musa, es-Sultan el-Hâc. Mektebet Ayuma.
- El-Fûtî, U. S. Tezkiretü’l-Gâfilîn ‘An Kubhi İhtilâfi’l-Müminîn, (Â. Bambâ, Nşr.). Câmiatü Malaya.
- Hamevî, Ş. Y. (1977c, 1977ç, 1977d). M’ucemü’l-Büldân. Dâr Sâdir.
- Hemşerî, M. A., seyyid, E., Musa, A. İ. (1997). İntişârü’l- İslâm Fî Afrîkıyâ. Mektebetü’l-Abeykân.
- İbn Battûta, E. M. (1987). Rihlet İbn Battûta, Tühfetü’n-Nüzzâr Fî Garâibi’l-Emsâr ve Acâibi’l-Esfâr. (M. Abdülmun’im el-Aryân & M. el-Kassâs, nşr.). Dâr İhyâi’l-Ulûm.
- İbn Hacer, Ş. A. Ed-Dürerü’l-Kâmine fî A’yâni’l-Mieti’s-Sâmine (4. Cilt). Dâr İhyâi’t-Türâs el-Arabî.