Şile ve Armutlu Sahil Çamı (Pinus pinaster Ait.) Meşcerelerinde Reçine Verimini Etkileyen Bazı Faktörler ve Silvikültürel Değerlendirmeler

Öz

Bu çalışmada, İstanbul–Şile ve Yalova–Armutlu sahil çamı (Pinus pinaster) meşcerelerinden alınan deneme alanlarında reçine verimini etkileyen bazı faktörler incelenmiş ve silvikültürel değerlendirmeler yapılmıştır. Reçine üretiminde asit-pasta yöntemi kullanılmıştır. Şile deneme alanında kapalılık, ağaç çapları ve reçine verimleri; Armutlu-Asmalıdere deneme alanında ağaçların çap, boy, tepe tacı genişliği ve reçine verimleri ölçülmüştür. Şile verileri, Mann–Whitney U ve Kruskal–Wallis testleriyle, Armutlu verileri ise Pearson korelasyon ve çoklu regresyon analiziyle değerlendirilmiştir. Şile deneme alanında, reçine veriminin çap ve kapalılık gruplarına göre anlamlı biçimde (Asymp. Sig. p<0,005) değiştiği görülmüştür. Armutlu’da, Pearson korelasyon analizinde reçine veriminin çap, boy ve tepe tacı genişliği faktörlerine göre ayrı ayrı anlamlı bir biçimde değiştiği görülmüştür (p<0,005). Çoklu regresyon analizinde ise yalnızca tepe tacı genişliği ile reçine verimi arasında bir ilişki (r=0.528, p=0.002) saptanmıştır. Ortalama reçine verimi Şile’de 2862,64 g/ağaç, Armutlu-Asmalıdere’de ise 1365,77 g/ağaç olarak bulunmuştur. Elde edilen bulgulara göre, reçine üretiminin yalnızca teknik-kimyasal uygulamalarla değil, uygun silvikültürel metotlarla birlikte ele alınması gerektiği vurgulanmış ve bazı silvikültürel öneriler sunulmuştur.

Anahtar Kelimeler

• Pinus pinaster
• reçine verimi
• silvikültürel değerlendirme

Some Factors Affecting Resin Yield in Maritime Pine (Pinus pinaster Ait.) Stands in Şile and Armutlu and Their Silvicultural Evaluations

Öz

This study investigated factors affecting resin yield in experimental plots established in maritime pine (Pinus pinaster) stands located in Şile (Istanbul) and Armutlu–Asmalıdere (Yalova), and provided silvicultural evaluations. The acid-paste method was used for resin tapping. In the Şile trial area, canopy cover, tree diameter, and resin yield were measured. In the Armutlu trial area, tree diameter, height, crown width, and resin yield were recorded. Şile data were analyzed using Mann–Whitney U and Kruskal–Wallis tests, while Armutlu data were evaluated using Pearson correlation and multiple regression analysis. In Şile, resin yield differed significantly (Asymp. Sig. p<0.005) according to diameter and canopy cover classes. In Armutlu, Pearson correlation analysis showed that resin yield varied significantly (p<0.005) with diameter, height, and crown width. However, in the multiple regression model, only crown width showed a significant relationship with resin yield (r = 0.528, p = 0.002). The average resin yield was 2862.64 g/tree in Şile and 1365.77 g/tree in Armutlu. The findings highlight that resin production should be considered not only from a technical-chemical perspective but also in conjunction with appropriate silvicultural practices, and several silvicultural recommendations are proposed

Anahtar Kelimeler

• Pinus pinaster
• resin yield
• silvicultural evaluations

Kaynakça

1. Acar, İ., Gül, G. S., & Örtel, E. (1996). Türkiye’de kızılçam ormanlarından akma reçine üretiminde asit-pasta tahrik tekniğinin uygulanması esasları üzerine araştırmalar (Teknik Bülten No: 5). Ege Ormancılık Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü Yayınları.
2. Aloui, F., Baraket, M., Jedidi, S., Hmaidi, B., Salem, E. B., Jdaidi, N., Taghouti, I., Nasr, Z., & Abbes, C. (2022). Assessment of biological activities of resin extracted from Tunisianpine forests. Pakistan Journal of Botany, 54(2), 695–700.
3. Altıntaş, K. (2017). Türkiye’de kızılçam (Pinus brutia Ten.) ve sahil çamı (Pinus pinaster Ait.)’ndan asit pasta yöntemiyle reçine üretiminin ağaçtaki reçine miktarı üzerine etkisi [Yüksek lisans tezi, Karadeniz Teknik Üniversitesi]. YÖK Tez Merkezi.
4. Alpöz, Ö. C., & Erkan, N. (2024). Bazı çam türleri için akma reçine üretimi ve ekonomisi. Anadolu Orman Araştırmaları Dergisi, 9(2), 107–115.
5. Angın, N., & Ertaş, M. (2021). Farklı çözücü türlerinin ekstraksiyon reçinesinin verimi ve kimyasal özellikleri üzerine etkisi. Turkish Journal of Forestry, 22(4): 439–443.
6. Atar, N., & Özel, H. B. (2024). Kırsal kalkınmada odun dışı orman ürünleri üretimi açısından önemli olan defnenin (Laurus nobilis L.) gelişimine meşcere kuruluş özelliklerinin etkisi. Bartın Orman Fakültesi Dergisi, 26(4), 359–376.
7. Aydın, İ. (2017). Türkiye’de kızılçam (Pinus brutia Ten.) ve sahil çamından (Pinus pinaster Ait.) asit pasta ve oyma delik yöntemleriyle reçine üretimi ve terebentin analizi [Yüksek lisans tezi, Karadeniz Teknik Üniversitesi]. YÖK Tez Merkezi.
8. Beglinger, E. (1958). Distillation of resinous wood (Revised report 496). Madison (WI): Forest Products Laboratory, United States Department of Agriculture, Forest Service.

9. Batur, M., Kiracıoğlu, Ö., & Akkaya, M. (2008). Asit pasta metodu ile reçine üretiminin hacim artımı ve ürün çeşitleri dağılımına etkisi (Teknik Bülten No: 37). Ege Ormancılık Araştırma Enstitüsü.
10. Calama, R., Martínez, C., Gordo, J., Del Río, M., Menéndez-Miguélez, M., & Pardos, M. (2024). The impact of climate and management on recent mortality in Pinus pinaster resin-tapped forests of inland Spain. Forestry, 97, 120–132.
11. Coppen, J. J. W., & Hone, G. A. (1995). Gum naval stores: Turpentine and rosin from pine resin. Non-wood forest products 2. Food and Agriculture Organization of the United Nations.
12. Çağlayan, İ. (2025). Seasonal resin production in Pinus pinaster Ait. plantations: Dendrometric and meteorological. Bioresources, 20, 548.
13. Deniz, İ. (2002). Dikili ağaçlarda reçinenin biyosentezi ve reçine üretimi. Kastamonu Eğitim Dergisi, 10, 375–386.
14. Deniz, İ., Serin, Z. O., Öz, M., Okan, O. T., Yılmaz, B., & Pekel, M. (2014, Mayıs 8–10). Ülkemizde asit-pasta yöntemi ile reçine (oleoresin) üretim çalışmaları [Konferans sunumu]. III. Odun Dışı Orman Ürünleri Sempozyumu, Kahramanmaraş, Türkiye.
15. Deniz, İ., Pekgözlü, A., Dönmez, İ. E., Karaoğul, E., Yılmaz, B., Ceylan, E., & Aydın, İ. (2019, Mayıs 2). Ülkemizde üretilen kolofanların kimyasal özellikleri [Konferans sunumu]. İ.Ü.C. Orman Fakültesi, Kolofan ve Türevleri Çalıştayı, İstanbul, Türkiye.
16. Gaspar, M. C., Cruz, P. F., Brito, R. M. M., De Sousa, H. C., & Braga, M. E. M. (2025). Abieta-7,13-Diene in nematode-ınfected pinewood Pinus pinaster branch extracts: Isolation and the elucidation and characterization of its structure. Forests, 16, 61.
17. Göker, Y., As, N., & Dündar, T. (2001). Hızlı gelişen yabancı orijinli bazı çam türleri ile oluşturulan ormanların, orman ürünleri yönünden değerlendirilmesi. İ.Ü. Orman Fakültesi Dergisi, 51(1), 33–48.
18. Génova, M., Caminero, L., & Dochao, J. (2014). Resin tapping in Pinus pinaster: effects on growth and response function to climate. Europen Jornal of Forest. Research. 133, 323–333.
19. Génova, M., Caminero, L., & Gutiérrez, E. (2024). Contrasting resin-tapped and untapped Pinus pinaster Ait. trees of central Spain in a dendroclimatic research. iForest, 17, 148–155.
20. Güner, E. (2015). Toros göknarı reçinesinin kimyasal analizi [Yüksek lisans tezi, Bartın Üniversitesi]. YÖK Tez Merkezi.
21. Hodges, A. W., & Johnson, J. D. (1997). Borehole oleoresin production from slash pine. Southern Journal of Applied Forestry, 21(3), 108–115.
22. KAE. (1982). Marmara, Batı Karadeniz ve Orta Karadeniz Bölgesi sahil çamı ağaçlandırma alanlarında yapılan inceleme ve değerlendirme raporu. Kavak ve Hızlı Gelişen Orman Ağaçları Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü.
23. Kahyaoğlu, N., & Güvendi, E. (2020). Sahilçamı ağaçlandırma alanlarının verimlilikleri ile bazı ekolojik faktörler arasındaki ilişkiler (Sinop-Bektaşa yöresi örneği). Turkish Journal of Forest Science, 4(1), 11–25.
24. Karademir, A. (2017). Türkiye’de reçine üretiminin tarihçesi. Reçine Çalıştayı, 1–10.
25. Karademir, Z. (2023). Biyolojik ekstrakt içerikli uyarıcı pasta hazırlanması ve akma reçine üretiminde kullanılması [Yüksek lisans tezi, Bursa Teknik Üniversitesi]. YÖK Tez Merkezi.
26. López-Álvarez, Ó., Zas, R., Martínez, E., & Marey-Perez, M. (2023). Resin yield response to different tapping methods and stimulant pastes in Pinus pinaster Ait. Europen Journal of Forest Research 142, 1281–1292.
27. López-Álvarez, Ó., Franco-Vázquez, L., Rodrigez-Garcia, A., Borges, J. G., & Marey-Perez, M. (2025). Evaluation of the impact of resin tapping on the spectral index response of Pinus pinaster stands in the NW of the Iberian Peninsulá. Forest Ecology and Management, 594, 122983.
28. Lopes, D., Sandim, A., Louzada, J. L., & Silva, M. E. (2025). Resin production in Pinus: A review of the relevant influencing factors and silvicultural practices. Forests, 16(9), 1470.
29. Michavila, S., Rodríguez García, A., Rubio, F., Gil, L., & Lopez, R. (2020). Salicylic and citric acid as promising new stimulants for resin tapping in maritime pine (Pinus pinaster Ait.). Forest Systems, 29(3), eSC07.
30. Moura, M., Campelo, F., Carvalho, A., Nabais, C., & Garcia‐Forner, N. (2025). Growth and climate drive resin production in Pinus pinaster and Pinus pinea. Trees, 39(1), 22.
31. OGM. (2012)., Sahilköy Orman İşletme Şefliği fonksiyonel amenajman planı. İstanbul Orman Bölge Müdürlüğü.
32. OGM. (2016). 302 nolu tebliğ: Odun ve odun dışı orman ürünlerinin envanter ve planlaması ile üretim ve satış esasları. Odun Dışı Ürün ve Hizmetler Dairesi Başkanlığı.
33. OGM. (2018). Asmalıdere Orman İşletme Şefliği fonksiyonel amenajman planı. Bursa Orman Bölge Müdürlüğü.
34. OGM. (2024). Resmi istatistikler. https://www.ogm.gov.tr/tr/e-kutuphane/resmi-istatistikler (Erişim tarihi: 16 Ekim 2025).
35. Öktem, E., & Sözen, M. R. (1996). Reçine üretiminin kızılçam (Pinus brutia Ten.) odununun fiziksel ve mekaniksel özellikleri üzerine etkisi. İç Anadolu Ormancılık Araştırma Enstitüsü Teknik Bülten, 0(255–256), 25–80.
36. Önal, S. (1994). Bazı uyarıcı maddelerle kızılçam ve karaçamlarda reçine üretimi (Teknik Bülten No: 249). Ormancılık Araştırma Enstitüsü Yayınları.
37. Önal, S. (1995). Bazı uyarıcı maddelerle kızılçam ve karaçamlarda reçine üretimi (Teknik Bülten No: 249). İç Anadolu Ormancılık Araştırma Enstitüsü Yayınları.
38. Öz, M., Yaşar, M., Komut, O., Fidan, M. S., & Deniz, İ. (2012). Kızılçam (Pinus brutia Ten.)’da reçine kelebeği (Dioryctria sylvestrela Ratz.) ve gövde reçinesinin uçucu yağ miktarları. KSÜ Doğa Bilimleri Dergisi, Özel Sayı, 89–95.
39. Özdemir, M., Tandoğan, M., Pekel, M., Deniz İ., & Tutar, A. (2016, February 7). Evaluation in terms of silvicultural of resin production made with acid paste methods at Maritima pine (Pinus pinaster Ait.) stands in Yalova Model Forest, [Conference presentation]. Workshop and 5th Management Committee Meeting, Antalya, Türkiye.
40. Rodríguez-García, A., López, R., Martín, J. A, Pinillos, F., & Gil, L. (2014). Resin yield in Pinus pinaster is related to tree dendrometry, standdensity and tapping-induced systemic changes in xylem anatomy. Forest Ecology and Management, 313, 47–54.
41. Rubio Pérez, F., Rodríguez-García, A., Michavila, S., Rodríguez, A., Gil, L., & López, R. (2025). Toward safer resin tapping: Assessing alternative chemical stimulants for Pinus pinaster. Forests, 16(5), 849.
42. Şad, H. C. (1976). Türkiye’de reçine üretimi yapılan ormanların amenajman esasları hakkında araştırmalar. İ.Ü. Orman Fakültesi Yayını.
43. Şahin, H. İ., Arıcan, F., & Öz, M. (2004). Kızılçam (Pinus brutia Ten) dan asit pasta tekniği ile reçine üretimi. V. Orman Fakülteleri Öğrenci Kongresi, 2, 109–113.
44. Tadesse, W., Nanos, N., Auñon, F. J., Alía, R., & Gil, L. (2001). Evaluation of high resin yielders of Pinus pinaster Ait. Forest Geneicst, 8, 271–278.
45. Yaşar, M., Çağlar, L., Tez, H., & Karademir, A. (2024). Türkiye’de reçine üretimi ve sivil ormancılığın rolü. Ağaç ve Orman, 5(2), 79–91.
46. Yıldızbaş, A., İstek, A., & Sıradağ, B. C. (2023). Reçine üretimine genel bir bakış ve Covid 19’un üretim üzerine etkisi. Bartın Orman Fakültesi Dergisi, 25(2), 320–339.
47. Yücedağ, C., & Carus, S. (2005). Kovada Gölü Milli Parkı ormanlarının meşcere kuruluşları. Süleyman Demirel Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi, 1, 62–77
48. Zas, R., Quiroga, R., Touza, R., Vázquez-González, C., Sampedro, L., & Lema, M. (2020). Resin tapping potential of Atlantic maritime pine forests depends on tree age and timing of tapping. Industrial Crops & Production, 157, 112940.
49. Zinkel, D. F. (1975). Naval stores: silvichemicals from pine. Applied Polymer Symposium, 28, 309–327.