ARAPÇA SÖZLÜKBİLİM ÇALIŞMALARININ GELİŞİM AŞAMALARI VE SÖZLÜK ÇEŞİTLERİNE GENEL BİR BAKIŞ

İslamiyet’i kabul eden Araplar, kısa süre içerisinde fetihlere başlayarak geniş toprakları almışlar ve farklı diller, ırklar ve kültürlerle tanışmışlardır. Bu durum, Arap dilinde yozlaşmayı beraberinde getirdiği için Arap uleması, dil ilimlerinin temellerini atmaya başladılar. Başta dil kural ve kaidelerinin yazılmaya başlamasıyla sarf (kelime bilgisi) ve nahiv (cümle bilgisi) olarak isimlendirilen ilim dalları teşekkül etmeye başladı. Bunlarla beraber belagat ilimlerini de ihtiva eden eserler yazıldı. Daha sonra hepsi ayrılıp birer disiplin halini aldı. Arap Tarihinde sözlükbilimi (lexicography) de İslamiyet’ten sonra başlamıştır. Diğer milletlere göre yaklaşık bin yıl gibi bir zaman sonra başlayan bu çalışmaların bu denli geç olmasının sebebi, Arap toplumunun, İslam’dan önce kendi içine kapalı ve sözlü bir dil kültürüne sahip olması olarak kabul edilebilir. Kelimeler, bir dil için çok önemli olduğu için o dildeki sözlükbilim çalışmaları, ayrı bir önemi haizdir denebilir. Bu çalışmada sözlükbilim, Araplarda sözlük çalışmalarının başlangıcından gelişimine kadarki geçirdiği üç dönem ve kullanım şekli ve amacına göre birbirlerinden farklı olarak oluşturulan ve değişik kullanım şekillerine sahip olan Arapça sözlük çeşitleri ele alınmaktadır.