KUTSAL ŞEHİR, KUTSAL MEKÂN VE KUDÜS

Öz

İnsanoğlu yaşam serüveni içerisinde pek çok kavram geliştirmiştir. Din dediğimiz zaman dinlerin kendisini ifade edişine tanımları değişebilmektedir. Dini olsun ya da olmasın kutsal bütün toplumların vazgeçilmez en temel ortak değeridir. Bir insanın veya canlının yaşama hakkı her din ve kültürde evrensel bir değer iken ibadetlerin kutsal olması veya Tanrı inancı ait olduğu topluma ya da dine aittir. Kutsal kısaca insanların benimsediği ve koruduğu yeri gelince kendisinden korktuğu yeri gelince de kendisine ümit bağladığı inan ve inanış unsurlarıdır denilebilir. Kutsal kabul edilen ve onun uğruna pek çok amaçla gerçekleştirilen sayısız eylem vardır. Bu bazen kanlı bir savaş bazen ilmi ya da bilimsel bir araştırma bazen de inanılanın tebliği şeklinde kendisini tarih sahnesinde gösterebilir. Kudüs şehri Yahudilik, Hıristiyanlık ve İslamiyet açısından farklı gerekçelerle ancak aynı amaçla kutsal kabul edilmiştir. Üç büyük dinin yeri gelince barış yeri gelince savaş ortamı olan bu şehrin her yönüyle detaylı bir şekilde incelenmesi gerekir.

Anahtar Kelimeler

• Dinler Tarihi
• Yahudilik
• Hıristiyanlık
• İslamiyet
• Kutsal
• Şehir
• Kudüs
• İnanç
• Mabet.

THE HOLY CITY, THE HOLY PLACE AND JERUSALEM

Öz

Mankind has developed many concepts in the adventure of life. When we say religion, according to the way religions express themselves, it may be Judaism, Christianity and Islam based on revelation, or it may have formed around a religion founder such as Buddhism, Hinduism, Shintoism, Confucianism. Whether religious or not, the sacred is the most fundamental common value indispensable for all societies. This value may cover the whole humanity, but sometimes it may be local or specific to that religion. While the right to life of a human being or a living creature is a universal value in every religion and culture, the sacredness of worship or belief in God belongs to the society or religion to which it belongs. In short, it can be said that sacred is the elements of beliefs and beliefs that people adopt and protect, sometimes fearing them and sometimes hoping for them. There are countless actions that are considered sacred and carried out for many purposes for its sake. This can sometimes manifest itself on the stage of history in the form of a bloody war, sometimes a scientific or scientific research, and sometimes the proclamation of what is believed. The city of Jerusalem has been considered sacred for different reasons but for the same purpose in terms of Judaism, Christianity and Islam chronologically among the religions living on earth. This city, which is a place of peace and war for the three major religions, needs to be examined in detail in every aspect.

Anahtar Kelimeler

• History of Religions
• Judaism
• Christianity
• Islam
• Holy
• City
• Jerusalem
• Faith
• Temple

Kaynakça

1. Adam, Baki. “Kutsal Nedir?” Halk Inanışları El Kitabı. ed. Ahmet Hikmet Eroğlu - Durmuş Arık. Grafiker Yayınları, yayın no: 236. Ankara: Grafiker, 2017.
2. Amın Maalouf. Arapların Gözünden Haçlı Seferleri. çev. Ali Berktay. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 29. Basım, 2024.
3. Aselî, Kâmil Cemîl el-. “Kudüs (Osmanlı Dönemi ve Sonrası)”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 26/334-338. Ankara: TDV Yayınları, 2002.
4. Avcı, Casim. “Kudüs (Fethedilişinden Haçlı İstilâsına Kadar)”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 26/327-329. Ankara: TDV Yayınları, 2002.
5. Baş, Mustafa. “Kitabi Dinlerin Tarihsel Sürecinde Filistin ve Kudüs”. Tarihte Kudüs ve Mescd-i Aksa. ed. Harun Dündar Karahan. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2. Basım, 2023.
6. Boz, Halid. “Kur’an ve Tevrat’ta Hz. İbrahim’in Göçleri”. İslam ve Yorum VI. I-VI/47-63. İstanbul: Ensar Neşriyat, 2022.
7. Bozkurt, Nebi. “Kubbetü’s Sahre”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 304-308. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2002.
8. Cevelek, Yasemin. “Abbasi Halifesi Hârun Reşid Döneminde Kudüs”. Tarihte Kudüs ve Mescd-i Aksa. ed. Harun Dündar Karahan. 93-110. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2. Basım, 2023.

9. Çakmak, Abdullah. “Osmanlı Kudüs’ünde Siyaset ve Toplum”. Tarihte Kudüs ve Mescd-i Aksa. ed. Harun Dündar Karahan. 136-159. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2. Basım, 2023.
10. Demirci, Kürşat. “Kutsiyet”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 26/495-496. Ankara: TDV Yayınları, 2002.
11. Demirkent, Işın. “Kudüs (Haçlılar Dönemi)”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 26/329-332. Ankara: TDV Yayınları, 2002.
12. Eliade, Mircea. Dinler Tarihine Giriş. çev. Lale Aslan. İstanbul: Kabalcı Yayınevi, 2003.
13. Eliade, Mircea. “Kutsal Mimari ve Sembolizm”. Din ve Fenomenoloji Mircea Eliade’nin Eserlerine Bakış. ed. Taocu Constantin. İstanbul: İz Yayıncılık, 2000.
14. Eliade, Mircea. Kutsal ve Din Dışı. çev. Mehmet Ali Kılıçbay. Ankara: Gece Yayınları, 1991.
15. Erol, Burak Gani. “Memlüklüler Döneminde Kudüs ve İdaresi”. Tarihte Kudüs ve Mescd-i Aksa. ed. Harun Dündar Karahan. 120-136. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2. Basım, 2023.
16. Esed, Muhammed. Kur’an Mesajı Meal Tefsir. çev. Cahit Koytak - Ahmet Ertürk. İstanbul: İşaret Yayınları, 2002.
17. Eşmeli, İsmet. “‘Dinler Tarihi Açısından Gök Cisimleri Ve Tabiatla İlgili İnanış Ve Uygulamalar (Muğla -Yatağan Örneği)’”. Dini Araştırmalar Dergisi 18/15-06/46 (2015), 195-208.
18. Gölgesiz Karaca, Sevtap. Kudüs Haçlı Krallığı Tarihi. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları: VIII, 2. Basım, 2022.
19. Güç, Ahmet. Dinlerde Mabed. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2023.
20. Güleşen, Hacer. “Kurt Motifi Üzerine Bir İnceleme”. Akademik Bakış Uluslararası Hakemli Sosyal Bilimler Dergisi 39 (ts.), 18-28.
21. Güngör, Muhammed. “Hıristiyanlıkta Kudüs’ün Kutsallaşma Süreci = The Sacralization Process of Jerusalem in Chirstianity”. Amasya İlahiyat Fakültesi Dergisi 14 (2020), 141-170.
22. Güngör, Muhammed. “Yahudi Dini Hayatında Süleyman Mabedi”. İsrailiyat: İsrail ve Yahudi Çalışmaları Dergisi 1 (2017), 54-79.
23. Aksa’dan Mescid-i Haram’a Tahvili”. 1. Uluslararası İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Kongresi 23-25 Kasım 2018. ed. Mustafa Yiğitoğlu. 901-910. Karabük: Karabük Üniversitesi Yayınları, 2018.
24. Harman, Ömer Faruk. “Kudüs”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 26/323-327. Ankara: TDV Yayınları, 2002.
25. Johnson, Paul. Yahudi Tarihi. çev. Filiz Orman. istanbul: Pozitif Yayınları, 2000.
26. Kristensen, W. Brede. Dinin Anlamı Dini Eylemlerin Fenomenolojik Okunuşu. çev. Fuat Aydın. Ankara: Eski Yeni Yayınları, 2017.
27. Kurt, Ali Osman. Erken Dönem Yahudi Tarihi. Ankara: Eski Yeni Yayınları, 2. Basım, 2019.
28. Mert, Rabia. Tapınak Yahudileri Ferisi Dindarlığı. Ankara: Eski Yeni Yayınları, 2022.
29. Otto, Rudolf. Kutsal’a Dair Kutsal Tasarısındaki Sezgisel Faktör ve Rasyonele Olan İlişkisi Üzerine Bir Araştırma. çev. Sevil Gahaffari. Altıkırkbeş Yayınları, 2014.
30. Oxtoby, Willard G. “Holy, İdea Of The”. Encyclopedia Of Religion Second Edition. ed. Jones Lindsay. C. 1-14. New York (USA): Thomson Gale, 2005.
31. Özdemir, Mehmet. “Türk Kültüründe Dağ Kültü ve Bir Yüce Dağ: Halbaba”. Karadeniz Sosyal Bilimler Dergisi 5/9 (ts.), 1-15.
32. Sayım, Huzeyfe. “Dinlerde Kozmogoni ve Yaratılış Açısından Suyun Değeri”. Erciyes Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 14/9 (1996), 127-139.
33. Soury, Jules. Karşılaştırmalı Mitoloji Işığında İsrail Dini. çev. Harun Güngör - H. İbrahim Açmaz. İstanbul: IQ Kültür Sanat Yayıncılık, 2008.
34. Subaşı, Necdet. “‘‘Kutsal Tarih’in Dînî Sosyolojisi’”. Yüzüncü Yıl Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 3/3 (ts.).
35. Tomar, Cengiz. “Kudüs (Memlükler Dönemi)”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 26/332-334. Ankara: TDV Yayınları, 2002.
36. Tunç, İsmet. Antropoloji ve Din. Ankara: Eski Yeni Yayınları, 2021.
37. Ünal, Yavuz. “Hadis Verilerine Göre Hz. Peygamber’in İlk Kıblesi: Beyt-i Makdis”. Ondokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 12-13 (2001), 189-211.
38. Üzen, İsmet. “Osmanlı Devleti’nin Kudüs’ü Terketemek Zorunda Kalış Süreci”. Türkiyat Araştırmaları Dergisi 6/Özel Sayı (Şubat), 18-27.
39. Yılmaz, Faruk. “Selçukluların Kudüs Hakimiyeti”. Tarihte Kudüs ve Mescd-i Aksa. ed. Harun Dündar Karahan. 110-120. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2. Basım, 2023.
40. Zemahşeri. Keşşaf Tefsiri. çev. Muhammed Coşkun vd. 1 Cilt. İstanbul: Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı, 2016.
41. Kur’an Yolu Meali. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı/1424, 2018.
42. Kutsal Kitap Eski ve Antlaşma (Tevrat, İncili Zebur). İstanbul: Yeni Yaşam Yayınları, 2016.