İslâm Hukuku Açısından Araç Kiralama (Rent a Car)

Öz

İslâm hukuku, geçmişten bu yana yeni gelişmeler bağlamında toplumsal hayatın idamesi ve sürekliliği yönünde bazı prensipler çerçevesinde kolaylaştırıcı bir usul izlemiştir. Araç kiralama sözleşmeleri de teknolojik gelişmeler neticesinde ortaya çıkan güncel hayatın refah düzeyini arttırmayı hedefleyen yeni borç ilişkileri kapsamında varlık kazanan sözleşmelerdendir. İslâm hukukunda kiralama sözleşmeleri icâre akitleri kapsamında ele alınır. Bu bağlamda araç kiralama sözleşmeleri de İslâm borçlar hukukunda icâre akdinin güncel bir türü olarak varlık kazanır. Klasik dönem İslâm borçlar hukuku kaynaklarında dönemin mevcut şartları doğrultusunda araçların yerine hayvanlar kullanılırdı. Bu kapsamda hayvanların kiralanması bahsi klasik fıkıh kaynaklarında icâre bahsinin özel bir türü olarak icâre-i hayvan başlığı altında müstakil bir tarzda ele alınmıştır. Bu çalışmada araç kiralama sözleşmelerine kaynaklık etmesi, mevzunun temellendirilmesi ve daha iyi anlaşılabilmesi için icâre-i hayvan bahislerinden istifade edilmiştir. Öncelikle icâre akdinin unsurları, kuruluşu ve sona ermesi gibi başlıklar ele alındıktan sonra konunun temelini oluşturan icâre-i hayvan bahsi ele alınmış, daha sonra asıl mevzu olan araç kiralama sözleşmeleri elde edilen veriler doğrultusunda İslâm hukuku açısından değerlendirilmiştir. Konu güncel olduğu için meri hukuk açısından da bazı değerlendirmeler yapılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• İslâm Hukuku
• İcâre
• Araç
• Sözleşme
• Kiraya Veren
• Kiralayan.

Rent A Car From The Perspective Of İslâmic Law

Öz

İslâmic law, throughout history, has followed a facilitating approach within the framework of certain principles aimed at maintaining and ensuring the continuity of social life in the context of new developments. Car rental contracts are also among the contracts that have gained existence within the scope of new debt relations aimed at increasing the welfare level of current life that have emerged as a result of technological developments. Within İslâmic law, rental agreements fall under the category of employment contracts. In this context, vehicle rental contracts also gain existence as a contemporary form of the contract of hire in İslâmic law of obligations. In classical period İslâmic sources on the law of obligations, animals were used instead of instruments in accordance with the prevailing conditions of the time. In this context, the issue of renting animals is discussed independently in classical İslâmic jurisprudence sources under the heading of "rental animals," as a specific type of lease. In this study, in order to provide a basis for vehicle rental agreements, to establish the subject matter, and to facilitate a better understanding, the topics of animal rental have been utilized. First, the elements, establishment, and termination of lease contracts were discussed, followed by an examination of the fundamental issue of animal leases. Then, vehicle rental contracts, the main subject of the discussion, were evaluated from the perspective of İslâmic law based on the available data. Since the topic is current, some assessments were also made from the perspective of existing law.

Anahtar Kelimeler

• İslâmic Law
• Rent
• Vehicle
• Contract
• Lessor
• Lessee.

Kaynakça

1. Ahmed Cevdet Paşa. Sadeleştirilmiş Mecelle. İstanbul: Fey Vakfı, 1995.
2. Akay, Bayram-Türkay, Oğuz. “Araç Kiralama Sektöründe Rekabet Belirleyicilerinin İşletme Performansına Etkisi: Turizm Destinasyonlarında Bir Araştırma”. Yönetim Bilimleri Dergisi, 14/27, (2016), 436. Https://İzlik.Org/Ja38fw92ra
3. Apaydın, H. Yunus. “İrade Beyanı”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 22/390. İstanbul: TDV Yayınları, 2000.
4. Apaydın, H.Yunus. “Fesad”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 12/419. İstanbul: TDV Yayınları, 1995.
5. Arslan, İsmet Kahraman–Öz, Neslihan. “Elektronik Ticâret Sözleşmelerine Uygulanacak Hukuk”. İstanbul Ticâret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 19/38 (Eylül 2020). Https://İzlik.Org/Ja79rr66pr
6. Aslan, Mehmet Selim. Süreli Akitlere Etkisi Açısından İslâm Borçlar Hukukunda Özür. Bursa: Emin Yayınları, 2018.
7. Atalay, Arif. “İslâm hukukunda Elektronik Ortamda Akitleşme”. Gümüşhane Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 4/8 (Aralık 2015). Https://İzlik.Org/Ja69pl25rd
8. Avis. “Araç Kiralama Koşulları”. Erişim 11 Mart 2026. Https://Www.Avis.Com.Tr/Arac-Kiralama-Kosullari

9. Aybakan, Bilal. “İvaz”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 23/420. İstanbul: TDV Yayınları, 2001.
10. Aybakan, Bilal. “Muâvaza”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 30/330. Ankara: TDV Yayınları, 2020.
11. Bağdâdî, Ebû Muhammed Abdülvehhâb b. Alî b. Nasr et-Tağlibî. et-Telḳīn fi’l-fıḳhi’l-Mâlikî 2. Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2004.
12. Bardakoğlu, Ali. “Ehliyet”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopesi. 10/534. İstanbul: TDV Yayınları, 1994.
13. Bardakoğlu, Ali. “İcâre”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 21/380. İstanbul: TDV Yayınları, 2000.
14. Bardakoğlu, Ali. “Mukayeseli Hukukta Hayvanın Verdiği Zararın Hukuki Sorumluluğu”. Erciyes Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi. 7/6 (Ocak 1989). 43-60. Https://Dergipark.Org.Tr/Tr/Pub/Eruifd/İssue/5978/79462.
15. Bardakoğlu, Ali. Vd., İlmihal (İslâm ve Toplum). 2.Cilt. 24. Basım. İstanbul: TDV Yayınları. 2018.
16. Bilmen, Ömer Nasuhi. Hukukı İslâmiyye ve Istılahatı Fıkhiyye Kamusu. 6. Cilt. İstanbul: Bilmen Yayınevi, 1991.
17. Buhârî, Muhammed B. İsmâil. Sahîh el-Buhârî, Nşr: Hadi El-Sari. Beyrut: Dârü’l-Marife, 1435/2014.
18. Büstî, Ebû Süleymân Hamd (Ahmed) b. Muhammed b. İbrâhîm b. Hattâb el-Hattâbî. Meʿâlimü’s-Sünen. 3 Cilt. Hâlep: el-Madbaatü’l-İlmiyye, 1932.
19. Ceylan, Hadi Ensar. “İslâm Borçlar Hukukunda Akdin Bağlayıcılığının (Luzüm) Mahiyeti”. Şırnak Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 9/19 (Ocak 2018), 204. Https://İzlik.Org/Ja86zh96ch
20. Cezîrî, Abdurrahman. Dört Mezhebe Göre İslâm Fıkhı. 4 Cilt. Çev. Mehmet Keskin. İstanbul: Çağrı Yayınları, 1994. Cüveynî, İmâmü’l-Haremeyn Ebü’l-Meâlî Rüknüddîn Abdülmelik b. Abdillâh b. Yûsuf. Nihâyetü’l-maṭlab fî dirâyeti’l-meẕheb. Beyrut: Dârü’l-Kütü’l-İlmiyye, 2010.
21. Çeker, Orhan. İslâm Hukukunda Akitler. Konya: Tekin Kitabevi, 2014.
22. Çolak, Abdullah İslâm Borçlar Hukuku. 2. Basım. İstanbul: Ensar Neşriyat Yayınları. 2022.
23. Desûkī, Ebû Abdillâh Şemsüddîn Muhammed b. Ahmed b. Arafe. Ḥâşiye ʿale’ş-Şerḥi’l-kebîr. 3 Cilt. Beyrut: Dârü’l-fikr, b.y.
24. Dımaşkī, Abdülganî b. Tâlib b. Hammâde el-Meydânî el-Guneymî. el-Lübâb fî şerḥi’l-Kitâb. 2 Cilt. Beyrut: el-Mektebetü’l-ilmiyye, b.y.
25. Döndüren, Hamdi. “Muâtât”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 30/328. Ankara: TDV Yayınları, 2020.
26. Dönmez, İbrahim Kâfi. “Cehâlet”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 7/219. İstanbul: TDV Yayınları, 1993.
27. Dönmez, İbrahim Kâfi. “Garar”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 13/366 İstanbul: TDV Yayınları, 1996.
28. Dönmez, İbrahim Kafi. “İslâm Hukukunda Modern İletişim Araçları İle Yapılan Akitler (Batı Hukuku İle Mukayaseli Olarak)”. İlam Araştırma Dergisi, 1/1 (Ocak-Haziran 1996). Https://Makale.İsam.Org.Tr/İtems/72a49ead-2a24-4d0d-8841-C2573f8ccd86
29. el-Hac Muhammed, Muhammed Yusuf Arif. Mülkiyet İle Biten Kiralama Sözleşmesi İslâm Fıkhında Güncel Uygulamalardan Kiralama Sözleşmesi. Nablus: Uluslararası Najah Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 2003.
30. Ensârî el-Hazreci, Ebû Yahyâ Zeynüddîn Zekeriyyâ B. Muhammed B. Ahmed Es-Süneykî. Esne’l-Meṭâlib Şerḥu Ravżi’ṭ-Ṭâlib. 2. Basım. Beyrut: Dârü’l-Kutubi’l-İlmiyye, 1971.
31. Erdoğan, Mehmet. Fıkıh ve Hukuk Terimleri Sözlüğü. Ed. Hüseyin Kahraman. İstanbul: Ensar Yayınları, 2022.
32. er-Rabbât-ʿUbeyd, Hâlid, Seyyid İzzet. el-Câmiʿ li-ʿUlûmi’l-İmâm Ahmed 9. Cilt. Feyyum: Dâru’l-Felâh, 2009.
33. Güncel Türkçe Sözlük. Erişim 27 Aralık 2025, 19 Ekim 2024. Https://Sozluk.Gov.Tr.
34. Hacak, Hasan. “Mal”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 27/363-364. Ankara: TDV Yayınları, 2003.
35. Hacak, Hasan. “Menfaat”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 29/131-132. Ankara: TDV Yayınları, 2004.
36. Hamevî el-Mısrî, Ebü’l-Abbâs Şihâbüddîn Ahmed b. Muhammed el-Hasenî (el-Hüseynî). Gamzü ʿUyûni’l-Beṣâʾir ʿalâ Meḥâsini’l-Eşbâh ve’n-Neẓâʾir. 4. Cilt. Beyrut: Darü-l-Kütübi’l-İlmiyye, 1994.
37. Haraşî el-Mâlikî, Ebû Abdillâh Muhammed b. Abdillâh b. Alî. Haşiyetü’l-Haraşi ‘ ala Muhtasari Seyyidi Halil. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1997.
38. Hocaefendizade, Ali Haydar. Dürerü’l-Hükkam Şerhu Mecelleti’l Ahkâm. İstanbul: TDV Yayınları, 2020.
39. İbn Kudâme, Ebû Muhammed Muvaffakuddîn Abdullāh b. Ahmed b. Muhammed el-Cemmâîlî el-Makdisî, el-Muġnî. Riyad: Dâr-u Âlemi'l-Kütüb, 1997.
40. İbn Nüceym, Zeynüddîn b. İbrâhîm b. Muhammed el-Mısrî. el-Baḥrü’r-râʾiḳ. 3 Cilt. 2. Basım. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İslâmiyye, b.y.
41. İbn Rüşd, Ebü’l-Velîd Muhammed b. Ahmed b. Muhammed b. Ahmed. Bidâyetü’l-müctehid ve nihâyetü’l-müktesid. Kâhire: Dârü’l-Hadîs, 2004.
42. İbn Teymiyye, Ebü’l-Berekât Mecdüddîn Abdüsselâm b. Abdillâh b. el-Hadır. el-Muḥarrer fi’l-Fıḳh ʿalâ Meẕhebi’l-İmâm Aḥmed b. Ḥanbel. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1999.
43. İmrani el-Yemani, Ebü'l-Hüseyin Yahya b. Ebü'l-Hayr b. Salim b. Esad. el-Beyân fi Mezhebil-İmam eş-Şâfiî. 4. Basım. Cidde: Dârü’l-Minhac, 2014.
44. Kādî Abdülvehhâb, Ebû Muhammed Abdülvehhâb b. Alî b. Nasr et-Tağlib el-Bağdâdî. et-Telḳīn fi’l-fıḳhi’l-Mâlikî. 2 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2004.
45. Karaman, Hayrettin. “Akit”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 2/252. İstanbul: TDV Yayınları, 1989. Karaman, Hayrettin. Mukayeseli İslâm Hukuku. 1.Cilt. 2. Basım. İstanbul: İz Yayınları, 2016.
46. Kâsânî, Alâüddîn Ebû Bekr b. Mes‘ûd b. Ahmed. Bedâʾiʿu’ṣ-ṣanâʾiʿ fî tertîbi’ş-şerâʾiʿ. 1-10. Cilt. 2. Basım. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1986. Kava, Mehmet. İslâm Hukukunda Kira Sözleşmesi. Bursa: Uludağ Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 1999.
47. Kelebek, Mustafa. İslâm Borçlar Hukuku ve Ebû Yûsuf’un Öncelikleri. İstanbul: Ensar Neşriyat Yayınları, 2014.
48. Kıylık, Mustafa Harun. “İslâm Hukukunda Doğal Afetlerin İcâre (Kira) Akdi Üzerindeki Etkisi”. Van İlahiyat Dergisi, 11/19. (Aralık 2023), 74-85. Https://Dergipark.Org.Tr/Tr/Pub/Vanid/İssue/81307/1373052.
49. Kıylık, Mustafa Harun. Beklenmeyen Hal Nazariyesi ve Mücbir Sebep Açısından İslâm Borçlar Hukukunda Doğal Afetlerin Akitlere Etkisi. İstanbul: Hiperlink Eğitim İletişim Yayıncılık, 2018.
50. KTK, Karayolları Trafik Kanunu. (Kanun No. 2918). Resmi Gazete. 18195 (18 Ekim1983), Erişim 13 Ekim 2025. Https://Www.Resmigazete.Gov.Tr/Eskiler/2026/02/20260227-0.Htm
51. Kur’ân Yolu. Erişim 30 Aralık 2024. Https://Kuran.Diyanet.Gov.Tr/.
52. Kurtubî, Ebû Muhammed Alî b. Ahmed b. Saîd b. Hazm el-Endelüsî. el-Muḥallâ bi’l-âs̱âr fî şerḥi’l-Mücellâ bi’l-ihtisâr. 7. Cilt. Beyrut: Darü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1993.
53. Lahîm, Abdulkerim B. Muhammed. el-Muâmeletu’l Maliyye. Riyad: Dârü İşbelya, 1429/2008.
54. Merdâvî, Ebü’l-Hasen Alâüddîn Alî b. Süleymân b. Ahmed. el-İnṣâf fî Maʿrifeti’r-Râciḥ Mine’l-Hilâf ʿalâ Meẕhebi’l-İmâmi’l-Mübeccel Aḥmed b. Ḥanbel. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1997.
55. Mergīnânî, Ebü’l-Hasen Burhânüddîn Alî b. Ebî Bekr b. Abdilcelîl el-Fergānî. el-Hidâye. 3. Cilt. Beyrut: Dârü’l-İhyâi't-Türâsi'l-Arabî, 2004.
56. Mevsilî El-Hanefî, Abdullah Bin Mahmut Bin Mevdudi. el-İhtiyar Li Ta’lili Muhtar. İstanbul: Ravza Yayınları, 2015.
57. Nevevî, Ebû Zekeriyya Muhyiddin Yahya B. Şeref. Fetavan En-Nevevi. Beyrut: Dârü’l-İslâmiyye, 1996.
58. Nevevî, Ebû Zekeriyyâ Yahyâ b. Şeref b. Mürî. el-Mecmûʿ şerḥu’l-Müheẕẕeb.9. Cilt. Kâhire: ed-Dabbaatü’l-Müniriyye, 1344-1347.
59. Öğüt, Salim. “Dilsiz”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 9/303. İstanbul: TDV Yayınları, 1994.
60. Râfiî el-Kazvînî, Ebü’l-Kāsım Abdülkerîm b. Muhammed b. Abdilkerîm. el-ʿAzîz şerḥu’l-Vecîz. 6. Cilt. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1997.
61. Remlî, Ebû Abdillâh Şemsüddîn Muhammed b. Ahmed b. Ahmed b. Hamza. Ġāyetü’l-beyân fî şerḥi Zübedi İbn Reslân. Beyrut: Dârü’l-Ma’rife, y.y.
62. Sabbâh, Mâzin Misbah. “İslâm Hukukunda Şâyi Malın Kiralanması”. Çev. Esra Gülengül. Manas Sosyal Araştırmalar Dergisi, 7/3 ( Temmuz 2018).
63. Sâbık, Seyyid. Fıkhu’s-Sünne (Âyet ve Hadislerle İslâm İlmihali ve İslâm Hukuku). 4. Cilt. Çev. Mehmet Yılmaz. 2. Basım. İstanbul: Pınar Yayınları, 1992.
64. Semerkandî, Ebû Bekr Alâüddîn Muhammed b. Ahmed b. Ebî Ahmed. Mîzânü’l-uṣûl fî netâʾici’l-ʿuḳūl. Katar: Matbaa’ el-Duha’l-Hadiyse, 1984.
65. Serahsî, Ebû Bekr Şemsü’l-eimme Muhammed b. Ebî Sehl Ahmed. el-Mebsût. 15-16. Cilt. Çev. Soner Duman. İstanbul: Gümüşev Yayınları, 2008.
66. Serahsî, Ebû Bekr Şemsü’l-eimme Muhammed b. Ebî Sehl Ahmed. Usûlü’s-Serahsî. 2. Cilt. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2020.
67. Süyûtî, Ebü’l-Fazl Celâlüddîn Abdurrahmân b. Ebî Bekr b. Muhammed el-Hudayrî. el-Eşbâh ve’n-neẓâʾir fî ḳavâʾid ve fürûʿi fıḳhi’ş-Şâfiʿiyye. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1983.
68. Şâfiî, Ebû Abdillâh Muhammed b. İdrîs b. Abbâs. el-Üm. 3 Cilt, 2. Basım, Beyrut: Dârü’l-Fikr, 1990.
69. Şener, Mehmet. “Hayvan”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 17/94. İstanbul: TDV Yayınları, 1998.
70. Şenocak, Zarife. “Dijital İmza ve Dijital İmzanın Borçlar Kanunu Hükümleri Açısından Ele Alınması”. Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 50/2 (Nisan 2001). Https://Doi.Org/10.1501/Hukfak_0000000594 Şevkânî es-San‘ânî el-Yemenî, Ebû Abdillâh Muhammed b. Alî b. Muhammed. İrşâdü’l-Fuhûl ilâ taḥḳīḳi’l-ḥaḳ min ʿilmi’l-uṣûl. Beyrut: Dârü’l-Kitabi’l-Arabi, 2003.
71. Şeybânî, Ebû Abdillâh Muhammed B. El-Hasen B. Ferkad. El-Asl. Beyrut: Dar’ül İbn Hazm Yayınları, 2012.
72. Şeyhîzâde damad efendi, abdurrahman b. Muhammed Süleyman maruf. Mecmaʿu’l-enhur fî şerḥi Mülteḳa’l-ebḥur. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1998.
73. Şirbînî, Şemsüddîn Muhammed b. Ahmed el-Hatîb. Muġni’l-muḥtâc ilâ maʿrifeti meʿânî elfâẓi’l-Minhâc. 3 Cilt. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1994.
74. TBK, Türk Borçlar Kanunu. (Kanun No. 6098). Resmi Gazete 27836 (4 Şubat 2011), Erişim 13 Ekim 2025. Https://Www.Resmigazete.Gov.Tr/Eskiler/2011/02/20110204-1.Htm
75. TMK, Türk Medeni Kanunu. (Kanun No. 4721) Resmi Gazete 24607 (08 Aralık 2001), Erişim 13 Ekim 2025. Https://Www.Resmigazete.Gov.Tr/Eskiler/2001/12/20011208.Htm
76. Türcan, Talip. (Ed.). İslâm hukuku El Kitabı Ankara: Grafiker Yayınları, 10. Basım. 2021.
77. Uyumaz, Alper. “Elektronik Sözleşmelerin Web Siteleri Aracılığıyla Kurulması Ve Bu Sözleşmelerin İfası”. Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 9/Ö.S. (Temmuz 2007). Https://İzlik.Org/Ja52tc52hp
78. W, Vikipedi. “Araç Nedir?”. Erişim 10 Ekim 2025. Https://Tr.Wikipedia.Org/Wiki/Ara%C3%A7
79. Yaran, Rahmi. İslâm Fıkhında İhtiyaç Kavramı ve Kurumsallaşma. İstanbul: Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Vakfı Yayınları, 2007.
80. Zeylaî, Ebû Muhammed Fahruddîn Osmân b. Alî b. Mihcen b. Yûnus es-Sûfî el-Bâriî. Tebyînü’l-ḥaḳāʾiḳ şerḥu Kenzi’d-deḳāʾiḳ. 4. Cilt. Kâhire: el-Matbaatu’l-Amiriyye, 1896.
81. Zühaylî, Vehbe. el-Fıkhül-İslâmi ve edilletuhu. 4. Cilt. 6. Basım, Beyrut: Darü’l-Fikri’l-Muâsır, 2020.