Türkiye'de Reel Efektif Döviz Kurunun Yurt İçi Turizm Talebine Etkisi

Öz

Türkiye’de turizm istatistikleri, Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından çıkış yapan ziyaretçi, giriş yapan vatandaş ve hane halkı yurt içi turizm istatistikleri olarak üç ana başlıkta oluşturulmaktadır. Bu çalışmada hane halkı yurt içi turizm istatistikleri baz alınarak reel efektif döviz kurunun yurt içi turizm talebine etkisi incelenmiştir. Çalışmanın veri seti 2009 ile 2024 yılları arasındaki çeyreklik verilerden oluşturulmuştur. Modelde bağımlı değişken olarak yerleşiklerin yurt içi seyahat sayısı, bağımsız değişken olarak ise reel efektif döviz kuru ele alınmıştır. Çalışmanın sonucuna bir etkisi olmaması sebebiyle 2020 yılının dört çeyrek dönemine kukla değişken eklenmiştir. Zaman serisi verileri olduğundan durağanlık testi için Augmented Dicky-Fuller (ADF) birim kök testi kullanılmıştır. Birinci mertebeden durağan olan seriler arasındaki uzun dönem ilişki Engle-Granger eşbütünleşme yöntemiyle analiz edilmiştir. Araştırma sonucunda yurt içi turizm talebi ile reel efektif döviz kuru arasında uzun dönemde bir ilişki mevcuttur. Araştırmanın bulgularına göre uzun dönemde reel efektif döviz kurunun %1 artması, yerleşiklerin yurt içi seyahat sayısını %0,70 artırmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Yurt içi turizm
• turizm talebi
• reel efektif döviz kuru
• Engle-Granger eşbütünleşme
• Hata düzeltme modeli.

The Impact of the Real Effective Exchange Rate on Domestic Tourism Demand in Türkiye

Öz

Tourism statistics in Turkey are compiled by the Turkish Statistical Institute (TÜİK) under three main headings: outbound visitors, inbound citizens, and household domestic tourism statistics. This study examines the effect of the real effective exchange rate on domestic tourism demand based on household domestic tourism statistics. The data set for the study consists of quarterly data from the period between 2009Q1 and 2024Q4. The dependent variable in the model is the number of domestic trips by residents, while the independent variable is the real effective exchange rate. Dummy variables were added for the four quarters of 2020 because they had no effect on the results of the study. Since the data are time series, the Augmented Dicky-Fuller (ADF) unit root test was used for the stationarity test. The long-term relationship between first-order stationary series was analyzed using the Engle-Granger cointegration model. The short-term relationship was examined using the Error Correction Model. The research shows that there is a long-term relationship between domestic tourism demand and the real effective exchange rate. According to the findings of the study, a 1% increase in the real exchange rate in the long term increases the number of domestic trips by residents by 0.70%.

Anahtar Kelimeler

• Domestic tourism
• number of trips
• real effective exchange rate
• Engle-Granger cointegration
• error correction model.

Kaynakça

1. Bahar, O. ve Kozak, N. (2012). Turizm Ekonomisi. Ankara: Detay Yayıncılık.
2. Baykul, A. (2024). Döviz Kuru Dalgalanmalarının Türkiye'nin Turizm Gelirleri Üzerindeki Etkisi. Uluslararası Global Turizm Araştırmaları Dergisi, 8(2), 100-111.
3. Çuhadar, M., Kervankıran, İ., ve Ongun, U. (2020). Türkiye’de iç turizm hareketlerinin tahmin modellemesi: Karşılaştırmalı bir analiz. Journal of Tourism and Gastronomy Studies, 8(2), 1113-1131.
4. Eğilmez, M. (2012). Reel Efektif Döviz Kuru Endeksi Nedir? https://www.mahfiegilmez.com/2012/11/reel-efektif-doviz-kuru-endeksi-nedir.html (Erişim Tarihi: 15.12.2025).
5. Engle, R. F. ve Granger, C. W. (1987). Co-integration and error correction: representation, estimation, and testing. Econometrica: journal of the Econometric Society, 251-276.
6. Engle, R. F. and Yoo, B. S. (1987). Forecasting and testing in co-integrated systems. Journal of econometrics, 35(1), 143-159.
7. Gündüz, S., Çeken, H., & Yazıcıoğlu, İ. (2023). Türkiye’de reel efektif döviz kurunun turist başına düşen ortalama harcama miktarı üzerindeki etkisi. İşletme Araştırmaları Dergisi, 15(3), 2402-2412.
8. İşcan, İ. H. ve Derebağ, T. (2024). Döviz kurunun turizm gelirleri üzerindeki etkisi: Gelişmekte olan ülke ekonomileri. Economics Business and Organization Research, 6(2), 97-116.

9. Karamollaoğlu, N. (2017). Sektörel reel efektif döviz kurları: Türkiye örneği. Finans Politik ve Ekonomik Yorumlar, (634), 41-59.
10. Küçükefe, B. ve Cavlak, N. (2025). Türkiye’de Döviz Kuru Dinamikleri ve Turizm Performansı: Bir Granger Nedensellik Analizi (2012–2024). Cataloging-In-Publication Data, 38.
11. Mert, M. ve Çağlar, A. E. (2019). Eviews ve Gauss uygulamalı zaman serileri analizi. Ankara: Detay Yayıncılık.
12. Öcal, H. ve Ekmen, U. B. (2024). CDS Priminin ve Reel Efektif Döviz Kurunun Borsa İstanbul Turizm Endeksi ve Türkiye’nin Turizm Gelirleri Üzerindeki Etkisi. The Journal of Social Sciences, 55(55), 227-247.
13. Saygılı, H., Saygılı, M. ve Yılmaz, G. (2010). Türkiye için yeni reel efektif döviz kuru endeksleri. TCMB Çalışma Tebliği, (10), 12.
14. Sevüktekin, M. ve Çınar, M. (2017). Ekonometrik zaman serileri analizi: Eviews uygulamalı. Dora Basım Yayın Dağıtım Ltd. Şti.
15. Tarı, R. (2012). Ekonometri (Gözden geçirilmiş 8. Baskı). Kocaeli: Umuttepe Yayınları.
16. Topbaş, F. ve Uğuz Çelik, S. (2017). Turist harcamalarının belirleyicileri üzerine bir yatay kesit analiz. EconWorld2017@ Rome Proceedings, 25-27.
17. Tung, L. T. ve Thang, P. N. (2022). Impact of exchange rate on foreign tourist demand: Evidence from developing countries. GeoJournal of Tourism and Geosites, 45(4), 1579- 1585.
18. Turizm Bakanlığı (1999). 1997 Hanehalkı Turizm Araştırması. Ankara: Yatırımlar Genel Müdürlüğü Araştırma ve Değerlendirme Başkanlığı, Yayın No: 1999/2.
19. Türkcan, B. (2018). Türkiye’de İç Turizm Harcamaları ile Ekonomik Büyüme İlişkisi. Efil Journal, 1(1), 158-171.
20. TCMB (2025). “Reel Efektif Döviz Kuru Endekslerine İlişkin Yöntemsel Açıklama” https://www.tcmb.gov.tr/wps/wcm/connect/TR/TCMB+TR/Main+Menu/Istatistikler/Doviz+Kurlari/Reel+Efektif+Doviz+Kuruu/ (Erişim Tarihi: 05.05.2025).
21. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), Reel Efektif Döviz Kuru: https://www.tcmb.gov.tr/wps/wcm/connect/TR/TCMB+TR/Main+Menu/Istatistikler/Doviz+Kurlari/Reel+Efektif+Doviz+Kuruu/Veri+%28Tablolar%29+-+Mayis+2025/ (Erişim Tarihi: 05.05.2025).
22. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), Hanehalkı Yurtiçi Turizm İstatistikleri: https://data.tuik.gov.tr/Kategori/GetKategori?p=egitim-kultur-spor-ve-turizm-105&dil=1 (Erişim Tarihi: 05.05.2025).
23. TÜİK (2019). Hanehalkı yurtiçi turizm araştırmasının metodolojisine ilişkin açıklamalar, https://data.tuik.gov.tr/Bulten/DownloadFile?p=pGnzU18IkpZ/sVV4mur5TFRuvcliB466RoEW4AiSrQrcnEAR5FhzBBYcTyR0Li2YK5qvVWRCYsxXPSR26PpNz7LqKubsBl1NJDqFPNmfBWI= (Erişim Tarihi: 20.05.2025).
24. Ünlüönen, K., Tayfun, A. ve Kılıçlar A. (2018). Turizm Ekonomisi. Ankara: Nobel Yayıncılık.
25. Ünlüönen, K., ve Gündüz, S. (2023). Türkiye’de Turistik Yiyecek İçecek Harcamaları ile Reel Efektif Döviz Kuru Arasındaki Nedensellik İlişkisi (The Causality Relationship between Touristic Food and Beverage Expenditures and Real Effective Exchange Rate in Türkiye). Journal of Tourism & Gastronomy Studies, 11(4), 3149-3164.
26. Yılmaz, A. (2012). Türkiye’de İç Turizmin Canlandırılması ve Pazarlanmasına Yönelik Çalışmalar: Ankara Şehir Markası İçin Bir Model Örneği. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı, Yatırım ve İşletmeler Genel Müdürlüğü.