Turizmde Dijital Dönüşümün Teorik Temelleri: Yeniliklerin Yayılımı Perspektifinden Bir Bibliyometrik Değerlendirme

Öz

Yapılan çalışma, Rogers’ın Yeniliklerin Yayılımı Teorisi çerçevesinde turizm sektöründe teknolojik yeniliklerin benimsenme ve yayılım süreçlerini bibliyometrik açıdan incelemektedir. Araştırma kapsamında 2003–2025 yılları arasında Web of Science (WoS) veri tabanında yayımlanan 229 akademik çalışma analiz edilmiştir. Verilerin değerlendirilmesinde R Studio yazılımının Biblioshiny eklentisi kullanılmıştır. Analiz sonucunda, yeniliklerin yayılımı teorisinin özellikle 2015 yılından sonra turizm alanında giderek artan bir şekilde uygulandığı, çalışmaların sürdürülebilir turizm, dijital pazarlama ve yeniliklerin yayılması gibi temalar etrafında yoğunlaştığı belirlenmiştir. Bulgular, turizm alanında teknolojik yeniliklerin yayılımına yönelik çalışmaların disiplinler arası bir nitelik kazandığını göstermektedir. Ayrıca, dijitalleşme sürecinin turizm işletmeleri açısından rekabet gücü, sürdürülebilirlik ve hizmet kalitesi üzerinde belirleyici bir etkiye sahip olduğu görülmektedir. Çalışma, teknolojik yeniliklerin turizmde stratejik bir unsur haline geldiğini ve sektördeki dönüşüm dinamiklerinin anlaşılması açısından Yeniliklerin Yayılımı Teorisi’nin önemli bir çerçeve sunduğunu ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Yeniliklerin Yayılımı Teorisi
• Teknolojik Yenilik
• Dijitalleşme
• Turizm
• Bibliyometrik Analiz

The Theoretical Foundations of Digital Transformation in Tourism: A Bibliometric Evaluation from the Perspective of Innovation Diffusion

Öz

This study examines the adoption and diffusion processes of technological innovations in the tourism sector within the framework of Rogers’ Diffusion of Innovations Theory through a bibliometric analysis. A total of 229 academic publications indexed in the Web of Science (WoS) database between 2003 and 2025 were analyzed using the Biblioshiny extension of the R Studio software. The findings reveal that since 2015, the Diffusion of Innovations Theory has been increasingly applied in tourism research, with a particular focus on themes such as sustainable tourism, digital marketing, and the diffusion of innovations. The results also demonstrate the interdisciplinary nature of studies addressing the diffusion of technological innovations in tourism. Furthermore, digital transformation is shown to have a decisive impact on competitiveness, sustainability, and service quality within tourism enterprises. Overall, the study highlights that technological innovations have become a strategic element in the tourism industry and that the Diffusion of Innovations Theory provides a valuable framework for understanding the sectors evolving dynamics

Anahtar Kelimeler

• Diffusion of Innovations Theory
• Technological Innovation
• Digitalization
• Tourism
• Bibliometric Analysis

Kaynakça

1. Adeel, H. B., Sabir, R. I., Shahnawaz, M., & Zafran, M. (2024). Adoption of environmental technologies in the hotel industry: development of sustainable intelligence and pro-environmental behavior. Discover Sustainability, 5(1), 79.
2. Aldawsari, R., Buhalis, D., & Roushan, G. (2025). Immersive metaverse technologies for education and training in tourism and hospitality. International Journal of Contemporary Hospitality Management, 37(8), 2716-2736.
3. Aldoğan Şenol, F. & Hassan, A. (2020). Yeşil Yıldız Otellerinde Yeniliğin Yayılması Teorisi Kapsamında Sürdürülebilir İnovasyonun İncelenmesi. İçinde: İçöz, O., Uysal, M., Tuna, M. & Başoda, A. (eds.), MTCON’20 Kıtalararası Turizm Yönetimi Konferansı Bildiriler Kitabı. Detay Yayıncılık. Ankara.
4. Atar, A. (2020). Gelenekselden Dijitale Turizm Sektörü. Türk Turizm Araştırmaları Dergisi, 4(2), 1640-1654.
5. Ateşci, Ö. & Dirik, D. (2024). Dönüşümcü Liderlik ile Yenilikçi İş Davranışı İlişkisi Üzerine Yapılan Çalışmaların Bibliyometrik Analizi. İşletme Araştırmaları Dergisi, 16(4), 2218-2236.
6. Aydınbaş, G. (2023). Akıllı Turizm (Turizm 4.0) Teknolojileri Üzerine İktisadi Bir Yaklaşım: Türkiye Örneği. Journal of Tourism Intelligence and Smartness, 6(1), 26-44.
7. Babolian Hendijani, R., & Jaszus, K. (2024). The rise of virtual food tourism experiences: Integrating diffusion of innovation theory and self-determination theory. Tourism and hospitality management, 30(2), 249-258.
8. Bağçı, E. & İçöz, O. (2019). Z ve Alfa Kuşağı ile Dijitalleşen Turizm. Güncel Turizm Araştırmaları Dergisi, 3(2), 232-256.

9. Balyalı, T.Ö. & İlhan, Ö.A. (2023). Turizm ve dijitalleşme konulu araştırmaların bilimsel haritalama tekniği ile bibliyometrik analizi. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 9(1), 117-133.
10. Boz, B. & Boz, H. (2024). Teknoloji Temelli Turizm. İçinde: Başarır, Ç. & Yılmaz, Ö. (eds.), Teknolojinin Sosyal Bilimlerde Dönüştürücü Gücü: Yeni Disiplinlerarası Yaklaşımlar. Özgür Yayınları. Gaziantep.
11. Demir, K. (2006). Rogers’ın Yeniliğin Yayılması Teorisi ve İnternetten Ders Kaydı. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 47(47), 367-391.
12. Dibra, M. (2015). Rogers Theory on Diffusion of Innovation-the Most Appropriate Theoretical Model in the Study of Factors Influencing the Integration of Sustainability in Tourism Businesses. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 195, 1453-1462.
13. Dülgaroğlu, O. (2021). Turizmde Dijitalleşme: Akıllı Turizm Uygulamaları, Dijital Turizm ve Turizm 4.0. Turizm ve İşletmecilik Dergisi, 2(1), 1-15.
14. Erkan, İ. (2020). Dijital Pazarlamanın Dünü, Bugünü, Geleceği: Bibliyometrik Bir Analiz. Akademik Hassasiyetler, 7(13), 149-168.
15. Garip, S. & Köker, N. (2023). Metaverse’e Yönelik Kullanıcı Algıları: Yeniliklerin Yayılımı Kuramı Bağlamında Nitel Bir İnceleme. Yeni Medya, (14), 235-250.
16. Gürsoy, M.N. & Çalhan, H. (2024). Konaklama Sektöründe Dijital Teknolojiler Üzerine Bir Değerlendirme. Selçuk Turizm ve Bilişim Araştırmaları Dergisi, (6), 1-20.
17. Ivanov, S.H., Webster, C. & Berezina, K. (2017). Adoption of Robots and Service Automation by Tourism and Hospitality Companies. Revista Turismo & Desenvolvimento, 27(28), 1501-1517.
18. Kan, T., & Ku, E. C. (2025). Expert knowledge: collaborating with generative artificial intelligence to improve service innovation performance. Asia Pacific Journal of Marketing and Logistics, 1-20.
19. Kara, D., Kurt, B. & Güler, M.E. (2022). Turist Rehberlerinin Teknoloji Kullanımına Yönelik Algıların Belirlenmesi Üzerine Nitel Bir Araştırma. Yaşar Üniversitesi E-Dergisi, 17(66), 517-537.
20. Kart, M. & Çalışkan, N. (2019). Ahilik ve İletişim: Nitel Bir Çalışma. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 5(1), 93-111.
21. Khatter, A. (2025). Leveraging technology for environmental sustainability in the hospitality sector: Innovations and strategies. Corporate Social Responsibility and Environmental Management, 32(4), 4523-4534.
22. Li, P., Zhou, Y. & Huang, S. (2023). Role of Information Technology in the Development of E-Tourism Marketing: A Contextual Suggestion. Economic Analysis and Policy, 78, 307-318.
23. Maythu, Y., Kwok, A. O., & Teh, P. L. (2024). Blockchain technology diffusion in tourism: Evidence from early enterprise adopters and innovators. Heliyon, 10(2).
24. Nayak, K., Rajai, R., Bhatt, V., & Aggarwal, M. (2025). Revisiting tomorrow: Gen Z’s innovation-driven destination loyalty through diffusion of innovation and information processing theories. Tourism Recreation Research, 1-17.
25. Pamungkas, I.N.A., Pramiyanti, A. & Sugandi, M.S. (2025). Applying a Diffusion Innovation Theory to Identify Novelty in Communication Research. Cogent Social Sciences, 11(1). 1-16.
26. Rane, N., Choudhary, S. & Rane, J. (2023). Sustainable Tourism Development Using Leading-Edge Artificial Intelligence (AI), Blockchain, Internet of Things (IoT), Augmented Reality (AR) and Virtual Reality (VR) Technologies. http://dx.doi.org/10.2139/ssrn.4642605.
27. Rogers, E. M., Singhal, A., & Quinlan, M. M. (2014). Diffusion of Innovations. In D. W. Stacks, & M. B. Salwen (Eds.), An Integrated Approach to Communication Theory and Research (pp. 432-448). Routledge.
28. Roy, B.K. & Pagaldiviti, S.R. (2023). Advancements in Arena Technology: Enhancing Customer Experience and Employee Adaptation in the Tourism and Hospitality Industry. Smart Tourism, 4(1), 1-14.
29. Sharma, N., Payal, R., & Paul, J. (2025). Hello! How can I help you? Role of technology appetite on AI adoption in the post‐pandemic era. R&D Management, 55(5), 1560-1581.
30. Ünveren, D. (2024). Rogers’ın Yeniliğin Yayılması Teorisi Çerçevesinde Türkçe Öğretmen Adaylarının Teknoloji Kullanımına Yönelik Algılarının İncelenmesi. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 22(3), 2318-2338.
31. Üstüner, M. & Dilek, S.E. (2024). Turizm ve Teknoloji İlişkisi: Uluslararası Turizm Dergilerindeki Makalelere Yönelik Bibliyometrik Bir Değerlendirme. Journal of Tourism Intelligence and Smartness, 7(1), 36-50.
32. Wang, W. (2025). The wait for authenticity: The role of consumer innovativeness in shaping food truck perceptions. International Journal of Hospitality Management, 127, 104137.
33. Wang, Y., Guo, R., Song, M., & Law, R. (2025). Digital resurrection technology in destination promotion. Annals of Tourism Research, 110, 103888.
34. Yang, Y., Xiang, K., Zeng, J., Au, N., Han, B., & Li, J. (2024). Digital transformation paradigm involved in high-star hotels and budget hotels: Sensory and innovation diffusion perspective. Tourism Management Perspectives, 53, 101274.
35. Yenisoy, C. & Meydan Uygur, S. (2024). Lüks Kampçılık (Glamping) Turizmine Yönelik Bir Alanyazın İncelemesi, AHBVÜ Turizm Fakültesi Dergisi 27 (1), 106-122.
36. Yi Wang, Z., Wenyuan, H., Kumari, P., Tian, F., & Zhang, S. (2025). The influence of smart tourism technology on use intention, perceived value, and tourists’ net benefits. Journal of Quality Assurance in Hospitality & Tourism, 1-16.