Milli Parklarda Rekabet, Turizm ve Koruma: Uludağ Milli Parkı ve Alan Başkanlığı Örneği

Öz

Bu çalışmada milli parklarda koruma, turizm ve rekabet ilişkileri Uludağ Milli Parkı ve Uludağ Alan Başkanlığı temel alınarak değerlendirilmiştir. Araştırmada nitel araştırma yöntemleri ile kavramlar incelenmiştir. Alanın hem koruma alanı hem de destinasyon merkezi olmasının yansımaları üzerinden ortaya çıkan gerilim ele alınmıştır. Bu kapsamda tarihi belgeler, resmi dokümanlar, raporlar ve medya içerikleri eleştirel söylem analizi ile çözümlenmiştir. Alan Başkanlığı’nın kurulmasının ardından meydana gelen yönetsel ve mekânsal dönüşüm ve dönüşüm neticesinde oluşan tartışma ortamı incelenmiştir. Bulgular iki kutuplu bir bakışın olduğunu göstermektedir. Bir tarafta turizm altyapısının güçleneceği, rekabet gücünün artacağı ve yönetimsel bütünleşmenin sağlanacağı ifade edilirken diğer tarafta milli park sınırlarının daraltılması, yapılaşma baskısı, ekosistem kırılganlığı ve koruma statüsünün zayıflaması konusundaki kaygılar dile getirilmiştir. Çalışma neticesinde araştırma alanının yalnızca bir korunan alan değil, turizm temelli ekonomik rekabetin ve ekolojik kırılganlığın çakıştığı bir mekânsal alan olduğu ortaya konulmuştur. Korumanın turizm ile nasıl dengeleneceği temel tartışma noktasıdır. Her ne kadar eleştiriler ve olumsuz değerlendirmeler yapılsa da turizm ve koruma birbirinin karşıtı kavramlar değildir. Uygun planlama, izleme ve yönetim ile birbirini tamamlayıcı rol oynamaktadır. Nitekim Alan Başkanlığı sisteminin başarısı da turizm ve ekolojinin nasıl dengeleneceği; süreçlerin ne ölçüde şeffaf yürütüleceği; çeşitliliğin korunması için hangi izleme mekanizmalarının devreye alınacağı gibi faktörlere bağlıdır. Bu, yapılan tüm olumlu ve olumsuz değerlendirmelerin dikkate alınması ile mümkündür. Görüşlerin sürece dahil edilmesi pratikteki karşılığını anlamak açısından önemlidir. Ek olarak çok sesli geri bildirim mekanizması stratejik bir araç olarak görülmelidir. Bu doğrultuda karar vericilere medya söyleminde görülen ikilemi azaltacak iletişim politikası geliştirilmeleri önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Uludağ Milli Parkı
• Uludağ Alan Başkanlığı
• turizm
• rekabet

Competition, Tourism, and Conservation in National Parks: The Case of Uludağ National Park and the Uludağ Area Presidency

Öz

This study evaluates the relationships among conservation, tourism, and competition in national parks, taking Uludağ National Park and the Uludağ Area Presidency as its central focus. The research employs qualitative methods to examine these concepts and addresses the tensions arising from the area’s dual role as both a protected landscape and a tourism destination. In this context, historical records, official documents, reports, and media content were analyzed through critical discourse analysis. The study examines the administrative and spatial transformation that occurred following the establishment of the Area Presidency, along with the ensuing debate surrounding this transition. The findings reveal a dualistic perspective. While one side emphasizes strengthened tourism infrastructure, increased competitiveness, and enhanced administrative integration, the other raises concerns about the contraction of national park boundaries, development pressures, ecological fragility, and the weakening of conservation status. The study concludes that the research area is not merely a protected site but a spatial arena where tourism-driven economic competition intersects with ecological vulnerability. The central point of debate concerns how conservation objectives can be balanced with tourism development. Despite critical assessments, tourism and conservation are not inherently opposing concepts; with appropriate planning, monitoring, and management, they can fulfill complementary roles. Indeed, the success of the Area Presidency model depends on how effectively tourism and ecological priorities are balanced, the degree of transparency in governance processes, and the monitoring mechanisms implemented to safeguard biodiversity. Achieving this balance requires taking into account both supportive and critical evaluations. Including stakeholder perspectives is crucial for understanding the practical implications of the ongoing transformation. Furthermore, a multi-voiced feedback mechanism should be regarded as a strategic tool. In this regard, it is recommended that decision-makers develop communication policies aimed at reducing the dualistic narrative observed in media discourse.

Anahtar Kelimeler

• Uludağ National Park
• Uludağ Area Presidency
• tourism
• competition
• protected area.

Kaynakça

1. Adams, W. M., & Hutton, J. (2007). People, Parks and Poverty: Political Ecology and Biodiversity Conservation. Conservation and Society, 5(2), 147.
2. Arı, Y. (2024). Altıeylül’de (Balıkesir) Kentsel Toplayıcılığın Politik Ekolojisi: Daha Sürdürülebilir ve Dirençli Bir Kente Doğru. Ege Coğrafya Dergisi, 33(1), 31-53.
3. Arı, Y., & Hasbek, M. (2018). “Bizim Gölümüzü Bize Vermeyecekler”: Karamık Gölü’nün (Afyonkarahisar) Kültürel ve Politik Ekolojisi. Doğu Coğrafya Dergisi, 23(40), 37-60.
4. Atmış, E., & Artar, M. (2013). Türkiye’de Korumadan Kullanmaya Yönelen Doğa Koruma Politikalarının Değerlendirilmesi. 2023’e Doğru 2. Doğa ve Ormancılık Sempozyumu Bildiriler Kitabı, 403-422.
5. Bursa Belediyesi Neşriyatı. (1973). 1973 Bursa İl Yıllığı. Bursa Yıllığı.
6. Bursa Belediyesi Neşriyatı. (1983). 1983 Bursa İl Yıllığı. Bursa Yıllığı.
7. Bursa Kültür ve Turizm Müdürlüğü. (2024). 2023 Konaklama İstatistikleri. KTB.
8. Bushell, R., & Bricker, K. (2017). Tourism in Protected Areas: Developing Meaningful Standards. Tourism and Hospitality Research, 17(1), 106-120.

9. Butler, R., & Boyd, S. (2000). Tourism and National Parks—A Long but Uneasy Relationship. İçinde R. Butler & S. Boyd (Ed.), Tourism and National Parks: Issues and Implications (C. 1, ss. 3-11). John Wiley & Sons, Inc.
10. Chidakel, A., Child, B., & Muyengwa, S. (2021). Evaluating the Economics of Park-tourism from the Ground-up: Leakage, Multiplier Effects, and the Enabling Environment at South Luangwa National Park, Zambia. Ecological Economics, 182, 1-10
11. Celata, F., & Sanna, V. S. (2012). The Post-Political Ecology of Protected Areas: Nature, Social Justice and Political Conflicts in the Galápagos Islands. Local Environment, 17(9), 977-990.
12. Çelik, H., & Ekşi, H. (2008). Söylem Analizi. Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi. 27(27). 99-117.
13. Di̇ri̇m, M., Aksoy, E., & Özsoy, G. (2009). Remote Sensing and Gis Applications For Monitoring Multi Temporal Changes of Natural Resources in Bursa Turkey. J. Biol. Envıron. Sci, 3(8), 53-59.
14. Doğanay, H., & Zaman, S. (2024). Türkiye Turizm Coğrafyası (Güncellenmiş 8. Baskı). Pegem Akademi.
15. Doğanay, S. (2011). Coğrafi Özellikleri Açısından Altındere Vadisi Milli Parkı. Doğu Coğrafya Dergisi, 8(10), 43-64.
16. Erdoğan, H. (2024). Sürdürülebilir Turizm Yaklaşımı ile Bursa Turizminin Değerlendirilmesi [Doktora]. Bursa Uludağ Üniversitesi.
17. Ersoy, M. (2012). Peyzaj Envanter Sürecinde Coğrafi Bilgi Sistemleri Kullanımı: Uludağ Milli Parkı Örneklemi [Yüksek Lisans]. Anadolu Üniversitesi.
18. Erten, İ. (2019). Gelibolu Milli Parkı’ndan, Ranta ve Spekülasyona Meyletmek. Mimarlık, 378.
19. Erten, S., & Gündüz, S. (2011). A Systemic Approach to Preservation-Utilization Balance in Landscape Planning and Urban Design: The Case of Uludag National Park. Megaron/Yıldız Technical University, Faculty of Architecture E-Journal, 6(2), 109-122.
20. Ferretti-Gallon, K., Griggs, E., Shrestha, A., & Wang, G. (2021). National Parks Best Practices: Lessons from a Century’s Worth of National Parks Management. International Journal of Geoheritage and Parks, 9(3), 335-346.
21. Goodwin, H., & Roe, D. (2001). Tourism, Livelihoods and Protected Areas: Opportunities for Fair-trade Tourism in and Around National Parks. International Journal of Tourism Research, 3(5), 377-391.
22. Goodwin, H. (2002). Local Community Involvement in Tourism around National Parks: Opportunities and Constraints. Current Issues in Tourism, 5(3-4), 338-360.
23. Güler Bilgi, S. (2006). Erken Cumhuriyet Döneminde Bursa’da Gündelik Yaşam (1923-1950) [Yüksek Lisans]. Bursa Uludağ Üniversitesi.
24. Gülgün, B., Sayman, M., & Aktaş, E. (2008). Doğa Koruma Kavramı Çerçevesinde Milli Park Olgusu. Ziraat Mühendisliği, 351, 38-43.
25. Güngör, B. (2020). Söylem Yaklaşımı Üzerine Bir Kavram Çalışması ve Eleştirel Söylem Analizi. Kritik İletişim Çalışmaları Dergisi, 2(2), 1-11.
26. Hakan Çavuşoğlu: ‘Uludağ Alan Başkanlığı’yla Bursa ile Uludağ’ın bağını güçlendireceğiz. (2022, Aralık 6). Milliyet.
27. Holmes, G. (2014). Defining the Forest, Defending the Forest: Political Ecology, Territoriality, and Resistance to a Protected Area in the Dominican Republic. Geoforum, 53, 1-10.
28. Howarth, D. & Grıggs, S. (2016). Discourse Analysis, Social Constructivism and Text Analysis: A Critical Overview. Handbook of Research Methods and Applications in Political Science içinde (Editörler: Hans Keman ve Jaap J. Woldendorp). 400-419. Edward Elgar Publishing: Northampton
29. IUCN. (2008). Guidelines for Protected Areas Management Categories. Part II. The Management Categories. World Conservation Union.
30. IUCN. (2019). Category II: National Park. https://iucn.org
31. Johnson, J., Maxwell, B., & Aspinall, R. (2003). Moving Nearer to Heaven: Growth and Change in the Greater Yellowstone Region, USA. İçinde Nature-based Tourism, Environment and Land Management (ss. 77-88).
32. Kariyawasam, S., Wilson, C., Rathnayaka, L. I. M., Sooriyagoda, K. G., & Managi, S. (2020). Conservation versus Socio-economic Sustainability: A Case Study of the Udawalawe National Park, Sri Lanka. Environmental Development, 35, 1-11.
33. Katırcıoğlu, E., Pelit, E., & Keleş, Y. (2023). Türkiye Cumhuriyeti Tarihinde Turizmde Kamu Düzeyinde Örgütlenme ve İstihdam ile ilgili Sorunlar. Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 26(49-1), 611-627.
34. Kervankıran, İ., & Eryılmaz, A. G. (2015). Milli Parkların Sürdürülebilir Kullanımı ve Yönetim Planı Önerisi: Isparta İli Örneği. Süleyman Demirel Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 34, 173-190.
35. Kervankıran, İ., & Eryılmaz, A. G. (2016). Milli Parkların Turizm ve Rekreasyonel Faaliyetlerde Sürdürülebilir Kullanımı: Isparta İli Örneği. Süleyman Demirel Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 39, 151-182.
36. Kılıç, M., & Kervankıran, İ. (2019). Türkiye’de Milli Parkçılığın Kısa Bir Hikâyesi: Yozgat Çamlığı Milli Parkı Örneği. Türk Coğrafya Dergisi, 72, 21-34.
37. Kılıç, M., Kervankıran, İ., & Temurçin, K. (2025). Neyi, Kimden Koruyoruz? Türkiye’deki Milli Parkların Politik Ekoloji Çerçevesinde Değerlendirilmesi. Süleyman Demirel Üniversitesi İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi, 63, 97-124.
38. Leslie, D. (1986). Tourism and Conservation in National Parks. Tourism Management, 7(1), 52-56.
39. Lorah, P., & Southwick, R. (2003). Environmental Protection, Population Change, and Economic Development in the Rural Western United States. Population and Environment, 24(3), 255-272.
40. Lundmark, L. J. T., Fredman, P., & Sandell, K. (2010). National Parks and Protected Areas and the Role for Employment in Tourism and Forest Sectors: A Swedish Case. Ecology and Society, 15(1), 1-23.
41. Ma, X.-L., Ryan, C., & Bao, J.-G. (2009). Chinese National Parks: Differences, Resource Use and Tourism Product Portfolios. Tourism Management, 30(1), 21-30.
42. Mayer, M., Müller, M., Woltering, M., Arnegger, J., & Job, H. (2010). The Economic Impact of Tourism in Six German National Parks. Landscape and Urban Planning, 97(2), 73-82.
43. Moisey, R. (2002). The Economics of Tourism in National Parks and Protected Areas. İçinde Tourism in National Parks and Protected Areas: Planning and Management (ss. 235-253).
44. Mumcu, B. (2023). Türkiye’de Kültürel Miras Konusu ve Alan Yönetimi: Uludağ Alan Başkanlığı Örneği. Muhafazakâr Düşünce Dergisi, 19, 224-255.
45. Özsoy, G. (2021). Uludağ Milli Parkında Çok Yıllık Arazi Kullanım/Örtü Değişiminin CBS İçinde Analizi. Bursa Uludağ Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 35(1), 119-144.
46. Rai, N. D., Benjaminsen, T. A., Krishnan, S., & Madegowda, C. (2019). Political Ecology of Tiger Conservation in India: Adverse Effects of Banning Customary Practices in a Protected Area. Singapore Journal of Tropical Geography, 40(1), 124-139.
47. Robbins, P. (2011). Political Ecology: A Critical Introduction. John Wiley & Sons.
48. Şah, U. (2020). Eleştirel Söylem Analizi: Temel Yaklaşımlar. Kültür Araştırmaları Dergisi, 7, 210-231.
49. Şakar, C. (2023). Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sisteminde Bağlı, İlgili ve İlişkili Kuruluşlar. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 27(3), 463-498.
50. Şakar, F. S. (2022). Türkiye’de Alana Özgü İki Koruma Yasası: Gelibolu ve Kapadokya Alanlarının Karşılaştırmalı Değerlendirmesi. Mimarlık, 426, 13-17.
51. Şenlik, Y. F., & Çiçek, İ. (2025). MODIS-AQUA Verilerine Göre Bursa Şehri ve Çevresinde Yüzey Sıcaklıklarının Dağılışı ve Eğilimleri. Türk Coğrafya Dergisi, 87, 79-97.
52. Taff, B. D., Benfield, J., Miller, Z. D., D’Antonio, A., & Schwartz, F. (2019). The Role of Tourism Impacts on Cultural Ecosystem Services. Environments, 6(4), 1-12.
53. Taşlıgil, N. (2020). Milli Parklar Arasında Farklı Bir Örnek: İstiklâl Yolu Tarihi Milli Parkı. Türk Coğrafya Dergisi, 74, 87-96.
54. Tepki çekiyordu: Uludağ Alan Başkanlığı kuruldu. (2023, Ocak 26). Artı Gerçek.
55. Tüm tepkilere rağmen Uludağ Alan Başkanlığı resmen kuruldu. (2023, Ocak 26).
56. Uludağ Alan Başkanlığı. (2024). 2024 Mali Yılı İdare Faaliyet Raporu. KTB. https://uludagalan.ktb.gov.tr/TR-397649/2024-mali-yili-idare-faaliyet-raporu.html
57. Uludağ Alan Başkanlığı yasasına tepkiler sürüyor: “Bu yasa, talan yasasıdır”. (2023, Ocak 14). Birgün. WWF. (2020). Uludağ’ın “‘Alan Başkanlığı’na’” Değil Daha Fazla Korumaya İhtiyacı Var.
58. Yücel, B., Atmaz, N., Mumcu, B., & Biçici, G. (2023). Kapadokya Alan Başkanlığı’nın Kültürel Mirası Korumadaki Etkinliğinin Örnek Olaylar Üzerinden İncelenmesi. İçinde Ekonomi ve Politikada 100 Yıllık Miras ve Gelecek Perspektifi (ss. 254-280). TODAİE Yayınevi.
59. Zaman, S., & Coşkun, O. (2013). Milli Parklarda Kaynak Değer Kullanımı İçin Bir Öneri: Nene Hatun Tarihi Milli Parkı. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 16(3), 117-134.
60. Zeybek, O., & Ersoy Mirici, M. (2022). Milli Park Statüsüne Eleştirel Bir Bakış Açısı Ve Felsefenin Kökeni: Uludağ Milli Parkı. İçinde M. Zencirkıran & N. Seyidoğlu Akdeniz, (Ed.), Peyzaj Mimarlığında (Planlama, Tasarım ve Peyzaj Bitkileri) Güncel Çalışmalar II, (ss. 17-28). Gece Kitaplığı.
61. Zhang, Y., Lou, Y., Zhang, Y., Chen, M., Li, S., & Brockington, D. (2025). A Comparison of Perceived Social Equity Associated with Different Governance Types of Protected Areas. Biological Conservation, 302, 1-11.