Yerel Turizmin Gelişiminde Alternatif Bir Değer Olarak Şarap Turizmi: Mardin Örneği

Öz

Bu çalışmanın amacı, Mardin ilinin üzüm çeşitliliğini ve bu üzümlerden elde edilen şarapların üretim sürecini inceleyerek, şarapçılığın bölgesel turizme olan katkılarını değerlendirmek ve Mardin’in şarapçılık alanında gelişim potansiyelini ortaya koymaktır. Araştırma, nitel araştırma yöntemlerinden yarı yapılandırılmış görüşmeler ve doküman analizi teknikleriyle yürütülmüştür. Çalışma kapsamında, Mardin ilinde aktif olarak faaliyet gösteren altı şarap işletmesiyle görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Görüşmeler, katılımcılardan elde edilen verilerde doyum noktasına ulaşılana kadar sürdürülmüştür. Elde edilen veriler tematik analiz yöntemiyle değerlendirilmiştir. Araştırma bulguları, Mardin’in verimli toprakları sayesinde uzun yıllardır çok sayıda yerel üzüm türüne ev sahipliği yaptığını göstermektedir. Bu çeşitlilik, bölgedeki şarap üretim süreçlerinin gelişmesine katkı sağlamış ve Mardin’i şarapçılık alanında öne çıkan bir merkez konumuna taşımıştır. Ayrıca, şarap üretimi ve bağcılığın turistik ilgi unsuru haline gelmesiyle birlikte şarap işletmelerinin sayısında artış gözlenmiştir. Üretilen şarapların bölgesel gastronomiye entegre edilmesi, hem yerel mutfağın zenginleşmesine hem de destinasyonun turistik çekiciliğinin artmasına katkı sunmuştur. Mardin’in üzüm çeşitliliği ve gelişen şarap üretim faaliyetleri, bölgesel turizme önemli ölçüde katkı sağlamaktadır. Çalışma sonucunda, şarapçılığın Mardin turizmiyle daha güçlü biçimde bütünleşmesinin, hem ekonomik kalkınmayı hem de gastronomi turizminin gelişimini destekleyeceği belirlenmiştir. Mardin’in şarapçılık sektöründe sürdürülebilir bir gelişim gösterebilmesi için, şarapçılıkla turizmin entegrasyonunun artırılması, tanıtım faaliyetlerinin güçlendirilmesi ve yerel üreticilerin desteklenmesi önerilmektedir. Ayrıca, bölgedeki şarap rotalarının oluşturulması ve bu rotaların gastronomi turizmi kapsamında tanıtılması, Mardin’in turizm potansiyelinin daha etkin biçimde değerlendirilmesine katkı sağlayacaktır.

Anahtar Kelimeler

• : Bağcılık
• Üzüm Yetiştiriciliği
• Şarapçılık
• Mardin

Etik Beyan

KARAR 25: Evrak Tarih ve Sayısı: 29/04/2025-193049 dilekçe ile sorumlu araştırmacısı Doç.Dr. Mehmet Necati CiZRELiOĞULLARI "Yerel Turizmde Alternatif Kaynak Olarak Üzümden Şaraba: Mardin Örneği” başlıklı bilimsel araştırma çalışması, etik açıdan değerlendirilerek uygun olduğu görüş ve kanaatine oy birliğiyle karar verilmiştir.

Wine Tourism as an Alternative Value in the Development of Local Tourism: The Case of Mardin

Öz

The purpose of this study is to examine the grape diversity of Mardin province and the production process of wines derived from these grapes, in order to evaluate the contribution of winemaking to regional tourism and to reveal Mardin’s development potential in the field of viticulture and enotourism. The research was conducted using qualitative research methods, specifically semi-structured interviews and document analysis. Interviews were held with six active wineries operating in Mardin province. Data collection continued until data saturation was reached, and the obtained data were analyzed using thematic analysis. The findings indicate that Mardin has hosted a wide variety of local grape species for many years, thanks to its fertile soils. This diversity has contributed to the development of winemaking processes and has positioned Mardin as a prominent center in the field of viticulture. Furthermore, the transformation of winemaking and viticulture into a subject of tourist interest has led to an increase in the number of wineries in the region. The integration of locally produced wines into regional gastronomy has enriched the local cuisine and enhanced the destination’s overall touristic appeal. Mardin’s grape diversity and the development of its wine production activities make a significant contribution to regional tourism. The study concludes that a stronger integration between winemaking and tourism in Mardin would support both economic development and the growth of gastronomic tourism in the region. To ensure sustainable growth in Mardin’s wine industry, it is recommended to strengthen the integration between winemaking and tourism, enhance promotional activities, and support local producers. Additionally, the creation of wine routes and their promotion within the scope of gastronomy tourism could help to utilize Mardin’s tourism potential more effectively.

Anahtar Kelimeler

• Grape Growing
• Grape Cultivation
• Winemaking
• Mardin

Etik Beyan

DECISION 25: Document Date and Number: 29/04/2025-193049 The scientific research study titled "From Grapes to Wine as an Alternative Resource in Local Tourism: The Mardin Example" by the responsible researcher Assoc. Prof. Dr. Mehmet Necati CIZRELIOĞULLARI, was evaluated from an ethical point of view and it was unanimously decided that it is appropriate.

Kaynakça

1. Acıbuca, V., & Bayyiğit, İ. (2025). Mardin ilinde yetiştirilen üzüm çeşitleri ve güncel kullanım eğilimlerinin analizi. Meyve Bilimi, 12(2), 119-127.
2. Akçay, S., & Koca, E. (2024). Nitel araştırmalarda veri doygunluğu. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 24(3), 829-848.
3. Akdemir, A. B., & Kılıç, A. (2021). Nitel makalelerin yöntem analizi. Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 8(2), 486-502.
4. Alanka, D. (2024). Nitel bir araştırma yöntemi olarak içerik analizi: Teorik bir çerçeve. Kronotop İletişim Dergisi, 1(1), 64-84.
5. Atsız, O. , & Kızılırmak, İ. (2017). Mardin’in doğal ve kültürel çekiciliklerinin destinasyon pazarlaması kapsamında incelenmesi. Mukaddime, 8(1), 25-41.
6. Aydın, B. , Kiracı, M. A. , Aktürk, D. , Özkan, E. , & Hurma, H. (2017). Üzüm üretiminde iyi tarım uygulamalarının ekonomik analizi: Trakya bölgesi örneği. Türk Tarım ve Doğa Bilimleri Dergisi, 4(4), 402-408.
7. Bekar, T. (2016). Şaraplık üzüm kalitesi üzerine yetiştiriciliğin etkileri. Türk Tarım ve Doğa Bilimleri Dergisi, 3(4): 255–264
8. Bucak, T. , & Aracı, Ü. E. (2013). Türkiye’de gastronomi turizmi üzerine genel bir değerlendirme. Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 16(30), 203-216.

9. Bulal, E. (2005). Türkiye’de şarapçılık: Gelişme eğilimi, üstünlükler ve kısıtlar (Yüksek Lisans Tezi, Akdeniz Üniversitesi), Antalya.
10. Cabaroğlu, T. (2018). Dünya şarap endüstrisine genel bir bakış. Bahçe, 47(Özel Sayı 1), 23-30.
11. Cabaroğlu, T. (2023). Türk şarapçılığının durumu ve sorunları. Bahçe, 52(Özel Sayı 1), 269-275.
12. Cihan, A. (Ed.). (2022). Türkiye'nin mutfak sosyolojisi. İstanbul: Akademik Kitaplar.
13. Çakır, A. , Sanyürek, N. K. , Karakaya, E. , & Ay, Ş. (2017). Nusaybin (Mardin) ilçesi bağcılığı sorunları ve çözüm önerileri. Journal of Agricultural Faculty of Gaziosmanpaşa University (Jafag), 34(1), 15-25.
14. Çakir, A. (2003). Gap alanında yetiştirilen bazı sofralık ve şaraplık üzüm çeşitlerinde sulama düzeylerinin bitki besin maddesi alımına etkileri (Doktora Tezi), Hakkâri Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Bahçe Bilimleri Anabilim Dalı, Hakkâri.
15. Çapar, M. C., & Ceylan, M. (2022). Durum çalışması ve olgubilim desenlerinin karşılaştırılması. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22(Özel Sayı 2), 295-312.
16. Çelik, H. U. (2019). Gastronomide şarabın yeri ve önemi bir işletme örneği (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi), İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Turizm İşletmeciliği Anabilim Dalı, İstanbul.
17. Çiftçibaşı, B. M. , & Yılmaz, İ. (2022). Süryani mutfak kültürü; Mardin örneği. Journal Of Tourism & Gastronomy Studies, 10(2), 1366-1384.
18. Çolakoğlu, N. K., & Sarıışık, M. (2021). Yerel gastronomi ürünlerine ait hikâyelerin destinasyon pazarlamasında kullanılmasına ilişkin bir değerlendirme. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 23(2), 730-743.
19. Demircan, Ş. , & Çeken, H. (2014). İnanç turizminin yerel kalkınmadaki önemi: Midyat örneği. Turar Turizm ve Araştırma Dergisi, 11(1), 75-92.
20. Eren, R. (2025). Türkiye’de yetiştirilen şaraplık üzümler ve üretilen şaraplar. [https://www.slideshare.net/slideshow/trkyede-retlen-araplik-zmler-ve-araplar/43112176 ] (Erişim 01 Şubat 2026).
21. Gül, E. N. , Altuntaş, E. , Küsmez, T. , & Yağcı, A. (2024). Michele Palieri sofralık üzüm çeşidinin hasat ve hasat sonrası bazı mühendislik ve kalite özellikleri. Tarım Makinaları Bilimi Dergisi, 20(1), 15-24.
22. Günal, V. (2006). Mardi̇n ili̇nde kültürel çeki̇ci̇li̇kler ve turi̇zm amaçlı kullanım olanakları (Doktora Tezi), Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Coğrafya Anabilim Dalı, Ankara.
23. Gürses, U. (2019). Türkiye’nin şarap dosyası. [https://ugurses.net/2019/08/12/turkiyenin-sarap-dosyasi//] (Erişim 25 Mart 2025).
24. Kara, A., & Karaman, E. E. (2024). Gastronomide alternatif gıda kaynağı olan alglere genel bir bakış. Gastronomi Alanında Tematik Araştırmaları 124. [https://www.researchgate.net/profile/yenerogan/publication/364313579_gastronomi_alani da_tematik_arastirmalar_ıı/links/63465cdf9cb4fe44f31f4d52/gastronomi-alaninda-tematik-arastirmalar-ıı.pdf#page=124] (Erişim 25 Mart 2025).
25. Karabulut, B. & Akyürek, S. (2022). Bağcılık ve turizm kapsamında yapılan çalışmaların bibliyometrik analizi. Journal of Gastronomy, Hospitality and Travel, 5(2), 490-504.
26. Karahan, S., Uca, S., & Güdük, T. (2022). Nitel araştırmalarda görüşme türleri ve görüşme tekniklerinin uygulanma süreci. Nitel Sosyal Bilimler, 4(1), 78-101.
27. Kasaroğlu, K. , Akdeniz, A. , Toktaş, Y. , Eris, T. , & Kömürcü, S. (2021). Ulusal alan yazında şarap turizminin değerlendirilmesi ve Türkiye şarap turizminde yeni bir ürün olarak bağ rotaları: urla bağ yolu örnek olay incelemesi. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 6(12), 172-194.
28. Kaştan, Y. (2018). Alman Kaynaklarında 20. yüzyılın başlarında Suriye’nin fiziki yapısı, iklimi ve bitki örtüsü. Journal Of International Social Research, 11(61), 298-305.
29. Kayıkcıoglu, S. , & Arıkan, U. (2020). Dünya şarapçılık sektörüne genel bir bakış. Pressacademia Procedia, 11(1), 219-223.
30. Kodaş, D. (2018). Gastronomi deneyimi, gastronomi motivasyonu, destinasyon tatmini ve destinasyon marka denkliği ilişkisi: Gaziantep örneği (Doktora Tezi), Anadolu Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Turizm İşletmeciliği Anabilim Dalı, Eskişehir.
31. Köse, B. , & Çelik, S. A. (2017). Dünyada ve Türkiye’de bağcılık turizmi. Uluslararası Kırsal Turizm ve Kalkınma Dergisi (Irtad), 1(2), 29-34.
32. Lincoln, Y. S., & Guba, E. G. (1985). Naturalistic inquiry. Beverly Hills, CA: Sage Publications.
33. Madenciler, M. (2025). Bağ rotalarının turizmin gelişmesine ve bölgesel kalkınmaya etkisi: Denizli örneği (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Pamukkale Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Turizm Rehberliği Anabilim Dalı, Pamukkale.
34. Metin, E. , & Gunduz, K. (2024). Ülkemizde bağcılığın mevcut durumu ve elazığ yöresi bağcılığı. Özal Tarım ve Gıda Bilimleri Dergisi, 1(1), 32-43.
35. Öktem, A. (2016). Şanlıurfa koşullarında Karacadağ çeltiği (Oryza Sativa L.) yetiştiriciliği üzerine anket çalışması. Türkiye Tarımsal Araştırmalar Dergisi, 3(2), 102-108.
36. Önal, D., & Aydın, B. (2025). Türkiye’de şarap turizmi ve şarap rotalarının gelişimi: Tarihsel ve stratejik bir inceleme. Journal of New Tourism Trends, 6(2), 287-301.
37. Öz, H. , & Dönmez, B. (2018). Yerel gıda ve coğrafi işaretleme kapsamında süryani şarabının değerlendirilmesi. Güncel Turizm Araştırmaları Dergisi, 2(2), 260-269.
38. Soğandereli, F. (2020). Eski Mezopotamya ve Anadolu’da mutfak kültürü. Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi, 7(2), 1308-1342.
39. Şaraplık Üzüm (2025). Şaraplık üzüm çeşitleri. [https://www.saraplikuzum.com/saraplik-uzum-cesitleri] (Erişim 01 Şubat 2026).
40. Şenuyar, C. , Demirbaş, N. , & Saygın, Ö. (2014). Türk şarap sektörünün mevcut durumu ve sektörün gelişimini sınırlayan faktörlerin değerlendirilmesi. Uludağ Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 28(2), 1-12.
41. Tekin, M. (2014). Eski Mezopotamya’da coğrafi ve etnik yapı. Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 9(2), 111-125.
42. Temel, Z. , & Şengül, H. (2018). A socio-economic evaluation on assyrian homemade winemaking in Midyat district of Mardin province. Ç. Ü Fen ve Mühendislik Bilimleri Dergisi, 36(7), 97-108.
43. Türkben, C. , Gül, F. , & Uzar, Y. (2012). Türkiye'de bağcılığın tarım turizmi (agro-turizm) içinde yeri ve önemi. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 2012(2), 47-50.
44. Uysal, H., Saner, G., Ateş, F., Karabat, S., Kiracı, M. A., Yağcı, A., & Monis, T. (2018). Türkiye’de şaraplık üzüm üreten işletmelerin yapısı, sorunları ve çözüm önerileri. Bahçe, 47(Özel Sayı 1) Türkiye 9. Bağcılık ve Teknolojileri Sempozyumu), 287-292.
45. Ünal, M. S., Uçaş, C., & Sezgin, H. (2020). Midyat/Mardin İlçesinde yöresel üzüm çeşitlerini değerlendirilme şekilleri. Bahri Dağdaş Bitkisel Araştırma Dergisi, 9(2), 268-279.
46. Ürkün, K. (2024). Kültürel kimlik teorisi çerçevesinde Edremit Körfezi'ndeki yiyecek içecek işletmelerinin gastronomik açıdan değerlendirilmesi (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Konaklama İşletmeciliği Anabilim Dalı, Balıkesir.
47. Vasconcelos, M. C. , Greven, M, Winefield, C. S. , Trought, M. C. , & Raw, V. (2009). The flowering process of vitis vinifera: a review. American Journal Of Enology And Viticulture, 60(4), 411-434.
48. Yayla, F. , & Gülcü, M. (2017). Türkiye'de başlıca üzüm değerlendirme şekilleri. Türk Tarım, 177, 19-22.
49. Yılmaz, İ., & Akay, E. (2020). Özel ilgi turizminde şarap turizmi. Türk Bilimsel Derlemeler Dergisi, 13(2), 83-94.