Anayasal Hakların Yükümlüsü

Sübjektif bir hak olarak anayasal haklar, bir yanda kişilere bir talep hakkı tanırken, diğer yanda anayasal hakların yükümlüsüne bu talebi yerine getirme yükümlülüğü yükler. Bu makalede, anayasal hakların temel yükümlüsü olan devleti ve organları ve bu organların anayasa yargısında ne ölçüde anayasal haklar ile bağlı olduğu incelenmektedir. Bu bağlamda, yasama, yürütme ve yargı organlarının yükümlülük tipolojileri ve bu tipolojilerin bu organların anayasal haklar ile olan bağlılığına etkileri ele alınacaktır. Böylece devletin erklerinin anayasal haklar ile olan bağlılığı açıklığa kavuşacaktır. Anayasal hakların yükümlüsü başlığında incelenmesi gereken diğer bir husus özel kişilerin anayasal haklar ile bağlı olup olmadığıdır. Özel kişilerin anayasal haklar ile bağlı olup olmadığının belirlenmesi, yatay etki doktrininin yeniden incelenmesini gerektirmektedir. Bu itibarla, Türkçe literatürde yeterince iyi bir şekilde ele alınmadığını düşündüğümüz doğrudan yatay etki ve dolaylı yatay etki teorilerinin anayasal hak dogmatiği çerçevesindeki sıhhati tetkik edilecektir. Bu tetkikte, özel hukuk tüzel kişilerinin ve gerçek kişilerin anayasal hak yükümlüsü olması, hukuk güvenliği bakımından tehlikeli bulunurken, istisnai bir şekilde bu kişilerin anayasal hak yükümlüsü olabileceği ileri sürülecektir. Bunun için yatay etkiyi doğuran koruma yükümlülüğü perspektifinde, yatay etki doktrini tekrar değerlendirilecektir.

As subjective rights, constitutional rights both entitle individuals to make claims and impose obligations on the duty-bearers of those rights to fulfil these claims. This article analyses the state and its organs - the primary duty-bearers of constitutional rights - and the extent to which they are bound by constitutional rights in constitutional adjudication. In this context, the typologies of obligations assigned to the legislative, executive, and judicial branches, as well as the effects of these typologies on their binding to constitutional rights, will be discussed. Thus, the extent to which state powers are bound by constitutional rights will be clarified. Another issue to be analysed under the heading of duty-bearers of constitutional rights is whether private persons are also bound by them. Determining this requires a re-examination of the doctrine of horizontal effect. In this regard, the validity of the theories of direct and indirect horizontal effect - which, we argue, have not been sufficiently addressed in the Turkish literature - will be examined within the framework of constitutional rights dogmatics. It will be argued that holding private legal persons and natural persons liable for constitutional rights may raise concerns regarding legal certainty and foreseeability, and that such persons may be considered duty-bearers only in exceptional cases. To this end, the doctrine of horizontal effect will be re-evaluated from the perspective of the state’s duty to protect, which gives rise to indirect and, exceptionally, direct horizontal effect.