İslam İşbirliği Teşkilatı İnsan Hakları Komisyonu’nun İnsan Haklarının Geliştirilmesindeki Rolü

Yıl 2025, Cilt: 29 Sayı: 3, 1507 - 1560, 29.07.2025

Hacı Ali Açıkgül

https://doi.org/10.34246/ahbvuhfd.1685496

https://izlik.org/JA28SZ98RU

Öz

Yirmi birinci yüzyılda karşılaşılan zorlukların üstesinden gelmek amacıyla 2005 yılında başlatılan reform çalışmaları kapsamında İslam İşbirliği Teşkilatı’nın siyasi ajandasına insan hakları konusu da dahil edilmiştir. İnsan haklarının kurumsallaştırılması, uluslararası insan hakları kurumları ile işbirliğinin artırılması ve insan haklarının geliştirilmesi amacıyla 2008 tarihli Yeni İİT Şartı ile kurulan Bağımsız Daimi İnsan Hakları Komisyonu 2011 yılında faaliyetlerine başlamıştır. Kuruluşundan itibaren geçen yaklaşık 14 yıllık sürede Komisyon, üye ülkelerde insan hakları standartların geliştirilmesine yönelik önemli faaliyetler yürütmekte ve bu bağlamda insan haklarının teşvik edilmesinde önemli bir rol oynamaktadır. Yine İİT üye ülkeleri dışında yaşayan Müslüman azınlıklar ve toplulukların temel insan haklarının korunması amacıyla durumlarını yakından takip etmektedir. Bununla birlikte İİT üye ülkeleri ve tüm dünyada insan haklarının korunması ve geliştirilmesine yönelik katkılarının artırılması ve daha etkin bir rol oynayabilmesi için Komisyon’un görev alanı, yapısı ve faaliyetleri bakımından güçlendirilmesi gerekmektedir. Bu çalışma Komisyon’un yapısı ve işleyişi ile insan haklarının geliştirilmesine yönelik faaliyetleri hakkında bilgiler vererek bu kapsamdaki rolünü analiz edecektir. Ayrıca insan haklarının korunması ve geliştirilmesinde Komisyon’un daha aktif rol oynayabilmesi amacıyla geliştirilmesi gereken yönlerine ilişkin çeşitli önerilerde bulunacaktır.

Anahtar Kelimeler

İnsan Hakları , Bağımsız Daimi İNsan Hakları Komisyonu , İİT Kahire İNsan Hakları Deklarasyonu , İİT Çocuk Hakları Sözleşmesi , Komisyon'un Faaliyetleri

The Role of the Human Rights Commission of the Organization of Islamic Cooperation in the Promotion of Human Rights

https://izlik.org/JA28SZ98RU

Öz

As part of the reform efforts initiated in 2005 to overcome the challenges faced in the twenty-first century, the issue of human rights was included in the political agenda of the Organization of Islamic Cooperation. The Independent Permanent Human Rights Commission, which was established by the New OIC Charter of 2008 with the aim of institutionalizing human rights, increasing cooperation with international human rights institutions and promoting human rights, commenced its activities in 2011. In 14 years since its establishment, the Commission has been carrying out important activities to improve human rights standards in member countries and has played an important role in the promotion of human rights in this context. It also closely monitors the situation of Muslim minorities and communities living outside the OIC Member States in order to protect their fundamental human rights. However, the Commission needs to be strengthened in terms of its mandate, structure and activities in order to play a more effective role and increase its contribution to protecting and promoting human rights in OIC member states and the world. This study analyzes the Commission's role in this context by providing information on its structure and functioning and its activities for the promotion of human rights. It also offers recommendations regarding the areas in which the Commission should be further developed to enable it to play a more active role in the protection and promotion of human rights.

Anahtar Kelimeler

Human Rights , The Independent Penmanent Human Rights Commission , Thi Cairo Declation of the Organization of Islamic Cooperation on Human Rights , OIC Convention on the Rights of the Child , Activities of the Commission

Kaynakça

• Acar, Merve, “Uluslararası Bir Aktör Olarak İslam İşbirliği Teşkilatı, Barış Araştırmaları ve Çatışma Çözümleri Dergisi, 2019, C. 7. S. 1, s. 51-68.
• Baderin, Mashood A., International Human Rights and Islamic Law, Oxford University Press, Oxford 2003.
• Birdişli, Fikret / Atawula, Maıtıtuohetı, “İslam İşbirliği Teşkilatı (İİT)’nin Önemi ve Bölgesel Güvenlik Sorunlarının Çözümünde İşlevsizliğinin Nedenleri”, Türk & İslam Dünyası Sosyal Araştırmalalar Dergisi, 2019, S. 20, s. 77-101.
• Blitt, Robert C. “Leveraging Regional Human Rights Mechanıisms Against Universal Human Rights: The OIC Independent Permanent Human Rights Commission Study on Sexual Orientation”, William & Mary Law Review Online, 2018, Vol. 60, No. 1, s. 11-42. (https://ssrn.com/abstract=3246167, Erişim Tarihi 18.04.2025).
• Bozorgmehri, Majid, “The Human Rights in OIC, A Gradually Movement But in Progress”, Journal of Politics and Law, 2017, Vol. 10, No. 2, s.73-81. (https://www.ccsenet.org/journal/index.php/jpl/article/view/63845, Erişim Tarihi: 17.04.2025).
• Cismas, Ioana, “Introductory Note to The Statute of The OIC Independent Permanent Human Rights Commission”, International Legal Materials, 2011, Vol. 5, No. 6, s. 1148-1160. (https://ssrn.com/abstract=2006979, Erişim Tarihi: 18.04.2025).
• Dalilah, Nurul Indah, “The Role of Organization of Islamic Cooperation (OIC) to Tackle Discrimination against Uighur Muslims by the Chinese Government in Xinjiang”, Insignia Journal of International Relations, 2021, Vol. 8, No. 2, s. 117-131. (https://doi.org/10.20884/1.ins.2021.8.2.4284, Erişim Tarihi: 17.04.2025).
• Dhaliwal, Shveta, “Human Rights Mechanism under the Organization of Islamic Countries (OIC): Moving Away or Towards Universalism?”, Purva Mimaansa, 2021, Vol. 12, s. 138-145. (https://pm.sdcollegeambala.ac.in/wp-content/uploads/2021/06/Vol12-24.pdf, Erişim Tarihi 18.04.2025).
• Ergül, Ergin, Yeni Bir Uluslararası İnsan Hakları Mekanizması: İİT Bağımsız Daimî İnsan Hakları Komisyonu, TAAD, 2014, S. 19, s. 491-516.
• Hooshmand, Mohammad M., “The Organization of Islamic Cooperation and Human Rights”, International Organizations: Serbia and Contemporary World, Vol. II, Belgrade 2022, s. 227-237. (Editör: Dimitrıjević, Duško/Mileski Toni), (https://doi.org/10.18485/iipe_ioscw.2022.2.ch14, Erişim Tarihi, 18.04.2025).
• International Commission of Jurists, Human Rights in Islam, Report of a Seminar held in Kuwait, December 1980 by ICJ, University of Kuwait and Union of Arab Lawyers, 1982.
• Kayaoglu, Turan, It’s Time to Revise The Cairo Declaration of Human Rights in Islam, 23 April 2012. (https://www.brookings.edu/articles/its-time-to-revise-the-cairo-declaration-of-human-rights-in-islam/, Erişim Tarihi 04.03.2025).
• Kayaoglu, Turan, The Organization of Islamic Cooperation’s Declaration on Human Rights: Promises and Pitfalls, Brookings Doha Center, Policy Briefing / September 2020. (https://www.brookings.edu/wp-content/uploads/2020/09/The-Organization-of-Islamic-Cooperations-declaration-on-human-rights-promises-and-pitfalls.pdf, Erişim 04.03.2025).
• Kayaoğlu, Turan, The OIC’s Independent Permanent Human Rights Commission: An Early Assessment, The Danish Institute for Human Rights, Copenhagen, 2015. (https://www.humanrights.dk/files/media/dokumenter/udgivelser/research/matters_of_concern_series/matters_of_concern_kayaoglu_2015.pdf, Erişim Tarihi 18.04.2025).
• Mayer, Ann Elizabeth, Islam and Human Rights: Tradition and Politics, Routledge, New York 2018.
• Mozaffari, Mohammad H. “From Separation to Re-Engagement: The OIC Revised Declaration on Human”, The Journal of Human Rights Semi-Annual, Fall 2021-Winter 2022, Vol. 16, No.2, I. 32, s. 111-134. (DOI: 10.22096/hr.2021.528749.1309, Erişim Tarihi: 18.04.2025).
• Namin, Yasser Salimi, “Revision of the Cairo Declaration on Human Rights in Islam and the Future of Sharia in the Islamic World”, The World of Islam Dilemmas of Politics and Culture, University of Lodz Department of Middle East and North Africa Publishing, Łódź, 2025, s. 57-68. (Editör: Linek, Ewa/Stopezynski, Andrzej).
• Pchelintseva, Valeria V. /Ivanov, Dmitry V., “Protection of Human Rights by the Organisation of Islamic Cooperation: Between Universalism and Cultural Relativism”, Journal of Siberian Federal University, Humanities & Social Sciences, 2022, Vol. 15, I. 8, s. 1145–1155. (DOI: 10.17516/1997-1370-0917, Erişim Tarihi: 10.04.2025).
• Petersen, Marie Juul, “Islamic or Universal Human Rights? The OIC’s Independent Permanent Human Rights Commission”, DIIS Report 2012:03, s. 9-11. (https://pure.diis.dk/ws/portalfiles/portal/66504/RP2012_03_Islamic_human_rights_web.pdf, Erişim Tarihi: 18.04.2025).
• Saeed, Abdullah, Human Rights in Islam An Introductiın to Key Debates between Islamic Law and International Human Rights Law, Edward Elgar Publishing, Cheltenham, UK 2018.
• SESRIC, Human Rights Standards and Institutions in OIC Member States, August 2019. (https://www.sesric.org/publications-detail.php?id=485, Erişim Tarihi 18.04.2025).
• Sey, Nurbay, “İslam İşbirliği Teşkilatı Üzerine Bir Değerlendirme: Ekonomik Sorunlar ve Fırsatlar”, JIEF, 2020, Vol. 6, I.1, s. 55-74. (https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1190403, Erişikm Tarihi 18.04.2025).
• Şahin, Muzaffer/Avşar, Zakir/Safi, İsmail, “İslam İşbirliği Teşkilatı (İİT) ve Medya Yapılanmaları”, Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 2018, C. 28, S. 1, s. 231-243. (https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/416345, Erişim Tarihi 18.04.2025)
• Ulutaş, Ahmet, Uluslararası Hukuka Katkıları Perspektifinden Uluslararası Örgütler Hukuku, 2. Baskı, Adalet Yayınevi, Ankara 2025.
• Uslu, Nasuh, “İslam İşbirliği Teşkilatı’nın Çatışmaların Çözümü Konusunda Üstlendiği Rol”, IV. Uluslararası Orta Doğu Sempozyumu: Orta Doğu’da Barışı Tesis Etmek Bildiri Kitabı, İstanbul Gelişim Üniversitesi Yayınları, İstanbul 17-18 Nisan 2018, s. 377-388. (Editör: Limoncuoğlu, Alihan/Tuncer, Fatih Fuat).