Sanığın Duruşma Ehliyeti

Although it is not mandatory for the accused to actively participate in criminal proceedings, it is essential for the exercise of the right to defense that the accused be able to follow the prosecution against them and exercise the rights granted to them. Merely including the accused in the proceedings throgh their physical presence is insufficient, as this would reduce the accused to the status of an object and disregard their will, which is a fundamental element of their moral existence. Therefore, for the right to a fair trial to be ensured, the accused must possess the ability to shape the proceedings conducted against them. This ability is referred to as the “capacity to stand trial”. In its simplest definition, the capacity to stand trial is the ability of the accused to understand the charges against them in their essential aspects and to defend their interests against these charges. In legal doctrine, the capacity to stand trial is generally assessed only in the context of mental illness, and other situations in which the accused lacks this capacity have not been the subject to comprehensive research. However, the concept of the capacity to stand trial, its legal nature, the circumstances in which an accused may lack such capacity, and the procedural consequences of such a lack are critical issues. This study evaluates these problems within the framework of the Turkish criminal procedure system, the provisions of the Turkish Code of Criminal Procedure (CMK), and the corresponding regulations and judicial decisions under the German Code of Criminal Procedure (StPO).

Sanığın aktif olarak ceza yargılamasına katılması zorunlu değilse de savunma hakkının tesisi için hakkında yürütülen kovuşturmayı takip edebilmesi ve kendisi için öngörülen hakları kullanabilmesi gerekir. Bu manada sanığın sadece maddi varlığıyla kovuşturma sürecine dahil olması yeterli değildir. Zira bu halde sanık bir nesne durumuna düşer ve manevi varlığının en önemli unsuru olan irade göz ardı edilmiş olur. O halde adil yargılanma hakkının tesisi için sanığın, hakkında yürütülen kovuşturma sürecine yön verebilme yeteneğine sahip olması gerekmektedir. Bu yetenek duruşma ehliyeti olarak allandırılmakta olup, en temel tanımıyla sanığın, hakkındaki isnadı temel hatları ile anlayabilmesi ve bu isnatlara karşı menfaatlerini savunabilmesi yeteneğini ifade etmektedir. Öğretide duruşma ehliyeti sadece akıl hastalığı bağlamında değerlendirilmekte olup, sanığın duruşma ehliyetinden yoksun olabileceği diğer haller ise herhangi bir araştırma konusu yapılmamıştır. Halbuki sanığın duruşma ehliyeti kavramı, bu ehliyetinin hukuki niteliği, sanığın duruşma ehliyetinden yoksun olabileceği haller ve bu hallerde kovuşturmanın nasıl yürütüleceği veya sonuçlandırılacağına ilişkin hususlar son derece önem arz etmektedir. Bu çalışmada, söz konusu sorunlar Türk ceza muhakemesi sistemi, Ceza Muhakemesi Kanunu ve Alman Ceza Muhakemesi Kanunu’ndaki düzenlemeler ve yargı kararları kapsamında ele alınmıştır.