Araştırma Makalesi

Avrupa Birliği Yapay Zekâ Tüzüğü'ne Göre Yasaklanmış Yapay Zekâ Uygulamaları

Cilt: 30 Sayı: 2 23 Nisan 2026
PDF İndir
TR EN

Avrupa Birliği Yapay Zekâ Tüzüğü'ne Göre Yasaklanmış Yapay Zekâ Uygulamaları

Öz

1 Ağustos 2024 tarihinde yürürlüğe giren Avrupa Birliği Yapay Zekâ Tüzüğü, Birlik değerlerine aykırı olan ve temel hakları ihlal etme potansiyeli bulunan bazı yapay zekâ sistemlerinin piyasaya sürülmesini, hizmete sunulmasını ve kullanımını yasaklamıştır. Bu yasaklar, Tüzük’ün 5’inci maddesinde “subliminal, amaçlı olarak manipülatif veya yanıltıcı teknikler kullanan yapay zekâ sistemleri”, “kırılganlıkları istismar eden yapay zekâ sistemleri”, “sosyal puanlama yapan yapay zekâ sistemleri”, “kişilerin suç işleme riskini değerlendirmeyi veya tahmin etmeyi amaçlayan yapay zekâ sistemleri”, “internetten veya CCTV görüntülerinden rastgele yüz görüntüleri toplamak sureti ile yüz tanıma veri tabanları oluşturan sistemler”, “duygu tanıma sistemleri”, “biyometrik sınıflandırma sistemleri” ve “gerçek zamanlı uzaktan biyometrik tanımlama sistemleri” olmak üzere sekiz kategori altında toplanmıştır. Söz konusu yasakları ihlal eden aktörlere farklı miktarlarda idari para cezası verilmesi öngörülmüştür. Bu çalışmada, Yapay Zekâ Tüzüğü’nün risk temelli yaklaşımı özetlendikten sonra her bir yasaklanmış yapay zekâ sistemi kategorisi ayrıntılı olarak incelenmiştir.

Anahtar Kelimeler

Avrupa Birliği Yapay Zekâ Tüzüğü , Yasaklanmış yapay zekâ sistemleri , Sosyal puanlama sistemleri , Duygu tanıma sistemleri , Biyometrik tanımlama sistemleri

Kaynakça

  1. Access Now/European Digital Rights (EDRi)/Bits of Freedom/Article 19/IT-Pol, Prohibit Remote Biometric Categorisation in Publicly Accessible Spaces, and Any Discriminatory Biometric Categorisation. (https://www.accessnow.org/wp-content/uploads/2023/01/Prohibiting-Biometric-Categorisation-updated-version-January-2023.docx.pdf, Erişim Tarihi: 02.05.2025)
  2. Aksoy, Mehmet Ali, “2005/29/AT Haksız Ticari Uygulamalar Direktifinde Düzenlenen Haksız Rekabet Halleri ve Uygulama Örnekleri”, İÜHFM, 2015, C. LXXIII, S. 1, s. 279-318.
  3. Albal Ulaş, Hilal/ Tunç, Aybike, “Yapay Zekâ Tabanlı Yüz Tanıma Sistemlerine İlişkin Hukuki Tartışmalar”, Yapay Zekâ Hukuku (Kamu), Adalet Yayınevi, Ankara 2024, s. 411-447 (Editörler: Budak, Tamer/Aşkın, Uğur).
  4. ALLAI (Muller, Catelijne/Dignum, Virginia), Artificial Intelligence Act: Analysis & Recommendations, 06.08.2021, s. 1-26. (https://allai.nl/wp-content/uploads/2021/08/EU-Proposal-for-Artificial-Intelligence-Act-Analysis-and-Recommendations.pdf, Erişim Tarihi: 07.03.2025)
  5. ALLAI (Muller, Catelijne/Talvitie, Christofer/van Ree, Rosa), AIA In-Depth: Prohibited AI Practices (Article 5), 24.02.2022, s. 1-15. (https://allai.nl/wp-content/uploads/2022/03/AIA-in-depth-2-Prohibited-AI-Practices.pdf, Erişim Tarihi: 07.03.2025)
  6. Amendments Adopted by the European Parliament on 26 March 2026 on the Proposal for a Regulation of the European Parliament and of the Council Amending Regulations (EU) 2024/1689 and (EU) 2018/1139 as regards the Simplification of the Implementation of Harmonised Rules on Artificial Intelligence (Digital Omnibus on AI) (COM(2025)0836 – C10-0304/2025 – 2025/0359(COD), (https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/TA-10-2026-0098_EN.html, Erişim Tarihi: 06.04.2026).
  7. An EU Artificial Intelligence Act for Fundamental Rights: A Civil Society Statement, 30.11.2021. (https://edri.org/wp-content/uploads/2021/12/Political-statement-on-AI-Act.pdf, Erişim Tarihi: 11.05.2025)
  8. Article 19, Emotional Entanglement: China’s Emotion Recognition Market and Its Implications for Human Rights, 2021. (https://www.article19.org/wp-content/uploads/2021/01/ER-Tech-China-Report.pdf, Erişim Tarihi: 25.04.2025)
  9. Article 29 Data Protection Working Party, Opinion 3/2012 on Developments in Biometric Technologies, 00720/12/EN-WP193, 27.04.2012. (https://ec.europa.eu/justice/article-29/documentation/opinion-recommendation/files/2012/wp193_en.pdf, Erişim Tarihi: 01.05.2025)
  10. Atalan, Sultan Ebrar, Uluslararası Hukuk Bağlamında Avrupa'da Yapay Zekaya İlişkin Düzenlemeler ve Kişisel Verilerin Korunması, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul 2024.

Kaynak Göster

APA
Akbulut, B., & Açıl, M. (2026). Avrupa Birliği Yapay Zekâ Tüzüğü’ne Göre Yasaklanmış Yapay Zekâ Uygulamaları. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 30(2), 995-1058. https://doi.org/10.34246/ahbvuhfd.1704398
AMA
1.Akbulut B, Açıl M. Avrupa Birliği Yapay Zekâ Tüzüğü’ne Göre Yasaklanmış Yapay Zekâ Uygulamaları. HBV-HFD. 2026;30(2):995-1058. doi:10.34246/ahbvuhfd.1704398
Chicago
Akbulut, Berrin, ve Murat Açıl. 2026. “Avrupa Birliği Yapay Zekâ Tüzüğü’ne Göre Yasaklanmış Yapay Zekâ Uygulamaları”. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 30 (2): 995-1058. https://doi.org/10.34246/ahbvuhfd.1704398.
EndNote
Akbulut B, Açıl M (01 Nisan 2026) Avrupa Birliği Yapay Zekâ Tüzüğü’ne Göre Yasaklanmış Yapay Zekâ Uygulamaları. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 30 2 995–1058.
IEEE
[1]B. Akbulut ve M. Açıl, “Avrupa Birliği Yapay Zekâ Tüzüğü’ne Göre Yasaklanmış Yapay Zekâ Uygulamaları”, HBV-HFD, c. 30, sy 2, ss. 995–1058, Nis. 2026, doi: 10.34246/ahbvuhfd.1704398.
ISNAD
Akbulut, Berrin - Açıl, Murat. “Avrupa Birliği Yapay Zekâ Tüzüğü’ne Göre Yasaklanmış Yapay Zekâ Uygulamaları”. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 30/2 (01 Nisan 2026): 995-1058. https://doi.org/10.34246/ahbvuhfd.1704398.
JAMA
1.Akbulut B, Açıl M. Avrupa Birliği Yapay Zekâ Tüzüğü’ne Göre Yasaklanmış Yapay Zekâ Uygulamaları. HBV-HFD. 2026;30:995–1058.
MLA
Akbulut, Berrin, ve Murat Açıl. “Avrupa Birliği Yapay Zekâ Tüzüğü’ne Göre Yasaklanmış Yapay Zekâ Uygulamaları”. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, c. 30, sy 2, Nisan 2026, ss. 995-1058, doi:10.34246/ahbvuhfd.1704398.
Vancouver
1.Berrin Akbulut, Murat Açıl. Avrupa Birliği Yapay Zekâ Tüzüğü’ne Göre Yasaklanmış Yapay Zekâ Uygulamaları. HBV-HFD. 01 Nisan 2026;30(2):995-1058. doi:10.34246/ahbvuhfd.1704398