EVALUATION OF THE TAX ADMINISTRATION'S OPINION IN TAX EVASION CRIMES

Yıl 2026, Cilt: 30 Sayı: 1, 291 - 326, 27.01.2026

Dinçer Dinç

https://doi.org/10.34246/ahbvuhfd.1730693

Öz

This study examines the effects of the opinion requirement on criminal proceedings for tax evasion crimes regulated under Article 359 of the Tax Procedure Law No. 213. Following the amendments introduced by Law No. 7394, this study evaluates critical issues—such as the administration’s intervention in the criminal process, the opinions’ evidentiary value, their impact on judicial discretion, and the binding nature of administrative views—in light of the current literature and high court decisions. The study discusses the implications of the opinion mechanism for judicial independence, legal certainty, the right to defence, and evidentiary standards, and analyses decisions of the Constitutional Court, the Court of Cassation, and the Council of State to identify problematic aspects of practice. The study concludes that the boundaries between administrative and criminal processes should be clarified, that courts should not adhere unconditionally to the opinion, and that they should maintain objectivity when assessing evidence.
Emphasizing that the opinion should be treated as evidence to be assessed at the judge’s discretion and judicial discretion should not be undermined, the study offers recommendations for both legal regulations and practice. Ultimately, the function of the opinion in criminal proceedings should be confined to administrative assessment and should not serve as the sole determining factor in sentencing.

Anahtar Kelimeler

Tax Evasion , Opinion Requirement , Tax Procedure Law , Criminal Procedure , Standard of Evidence

Vergi Kaçakçılığı Suçlarında Vergi İdaresi Mütalaasının Değerlendirilmesi

Öz

Bu çalışmada, 213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nun 359. maddesinde düzenlenen vergi kaçakçılığı suçlarında vergi idaresinin mütalaa şartının ceza yargılamasına etkileri incelenmektedir. Özellikle 7394 sayılı Kanun ile yapılan değişikliklerin ardından, idarenin ceza sürecine müdahalesi, mütalaaların delil niteliği, hâkim takdiri üzerindeki etkisi ve idari görüşlerin bağlayıcılığı gibi kritik başlıklar, güncel literatür ve yüksek yargı kararları ışığında değerlendirilmiştir. Mütalaa müessesesinin yargı bağımsızlığı, hukuki güvenlik, savunma hakkı ve delil standartları açısından doğurduğu sonuçlar tartışılmış, Anayasa Mahkemesi, Yargıtay ve Danıştay kararları analiz edilerek uygulamadaki sorunlu noktalar tespit edilmiştir. İdari ve cezai süreçlerin sınırlarının netleştirilmesi gerektiği, yargı organlarının mütalaaya mutlak bağlılık göstermemesi ve delil değerlendirmesinde objektifliği koruması gerektiği sonucuna varılmıştır. Çalışma, mütalaanın takdiri delil olması gerektiğini ve yargı sürecinde hâkim iradesinin zedelenmemesi gerektiğini vurgulayarak, hem yasal düzenlemelere hem de uygulamaya yönelik öneriler sunmaktadır. Nihayetinde, ceza yargılamasında mütalaanın işlevi, sadece idari değerlendirme ile sınırlı kalmalı, cezanın belirlenmesinde tek başına belirleyici unsur olmamalıdır.

Anahtar Kelimeler

Vergi kaçakçılığı , Mütalaa şartı , Vergi Usul Kanunu , Ceza yargılaması , Delil standardı

Kaynakça

• Acar Ayhan, Meliha, ‘’Dijital Ekonomide Vergi Kaçakçılığı: Seçilmiş Ülke Örnekleri’’, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Konya 2025.
• Aktan, Coşkun Can, “Vergi Psikolojisinin Temelleri ve Vergi Ahlakı”, Yeni Maliye, 2012, s. 167–181.
• Arslan, Çetin, ‘‘Vergi Kaçakçılığı Suçlarında İçtima Sorunu’’, Ekonomik Suçlar ve Yargıtay Kararları Sempozyumu-I, Yetkin Yayınları, Ankara 2017, s. 75–79.
• Akbulut, Berrin, ‘‘Sahte Belge Düzenlemek veya Kullanmak Suretiyle Vergi Kaçakçılığı Suçu (VUK m. 359/b)’’ Adalet Dergisi, 2023, S. 71, s. 653–702.
• Akbulut, Berrin, ‘‘Vergi Kaçakçılığı Suçlarında Zincirleme Suç’’ Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 2024, C. 32, S. 4, s. 2703–2733.
• Angun, Fulya / Tekin, Selçuk, ‘‘Vergi Kaçakçılığı Suçlarında Mütalaa’nın Yeri’’, Vergi Sorunları Dergisi, 2021, S. 389, s. 32–42.
• Aydoğdu, F. İsmail Hakkı, ‘’Türkiye’de Vergi Kaçakçılığı Suçu ve Cezası’’, Yayımlanmamış Yüksek Lisans, Tezi, İzmir 2009.
• Batı, Murat / Özen, Z. İnci, ‘’7394 Sayılı Kanunla Vergi Kaçakçılığı Suçunda (VUK m. 359) Yapılan Değişikliklere Dair Değerlendirmeler’’, Vergi Sorunları Dergisi, 2022, S. 406, s. 30–48.
• Çiftçi, Taha Emre, ‘‘Vergi Kaçakçılık Suçlarında Soruşturma Evresi’’, Fiscaoeconomia, 2021, C. 5, S. 2, s. 630–643.
• Dinç, Dinçer, Türk ‘’Vergi Sisteminde Danıştay ve Yargıtay Kararları Kapsamında Vergi Kaçakçılığı Suçu’’, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul 2023.
• Donay, Tahir, ‘‘İdarenin Görüş Bildirme Yetkisinin Hukuki Niteliği’’, İstanbul Barosu Dergisi, 2008, S. 20, s. 143–158.
• Güngör, Mümin, ‘‘Vergi Kaçakçılığı Suçunun Takip Usulü’’, Türkiye Adalet Akademisi Dergisi, 2020, S. 44, s. 269–299.
• Hekim, Cavit, ‘’Vergi Kaçakçılığı Suçları’’, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul 2013.
• Kapusuzoğlu, Ayhan, ‘‘Vergi Kaçakçılığı ve Kayıt Dışı Ekonominin Rolü’’, Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 2008, C. 1, S. 16, s. 124–142.
• Kaya, Neslihan, ‘’Vergi Kaçakçılığı Suçunda Ceza İndirimi Şeklindeki Etkin Pişmanlık Uygulamasının Anayasal İlkeler Çerçevesinde Değerlendirilmesi’’, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Balıkesir 2024.
• Kırmaz, Birol, ‘‘Yargıtay İçtihatları Işığında Vergi Kaçakçılığı Suçlarında Suç Tarihinin Belirlenmesi’’, Ankara Barosu Dergisi, 2015, S. 1, s. 329-340.
• Kocayılmaz, Şule / İstemi, Tevfik Ercüment, ‘‘Türkiyede Vergi Kaçakçılığı’’, Anadolu Bil MYO Dergisi, 2015, S. 37, s. 47–54.
• Laloğlu, Arzu, ‘’Vergi Kaçakçılığı Suçu Bağlamında Defter, Kayıt Ve Belge İbraz Yükümlülükleri Ve Nemo Tenetur İlkesi‘’, Seçkin Yayıncılık, Ankara 2024.
• Mert, Alican, ‘’AİHM Kararlarında Vergi Kabahatleri, Kabahatler Hukuku Yazıları-I’’, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul 2017, s. 281–328, (Editör: Kangal, Zeynel T.)
• Özgenç Yılmaz, Hanne, ‘’Vergi Kaçakçılığı Suçunda Muhakeme Usulü Olarak Mütalaa Şartı’’ Vergi Ceza Hukuku Çalışmaları, Seçkin Yayıncılık, 2. Baskı, Ankara 2024, s. 709-737.
• Rençber, Altan, ‘‘Vergi Kaçakçılığı Suçlarında Konunun Niteliği Olarak İğfal Kabiliyeti’’, International Journal of Public Finance, 2023, C. 8, S. 1, s. 145–166.
• Şenyüz, Doğan, ‘’Vergi Kaçakçılığı Suçunda Dava Şartı Olarak Mütalaa/Görüş’’, İzmir Barosu Dergisi, 2016, S. 2, s. 13–50.
• Şişman, Gülden / Sarsıkoğlu, Şenel, ‘‘Vergi Kaçakçılığı Suçunda Etkin Pişmanlık’’, Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 2022, C. 30, S. 3, s. 1591–1623.
• Türker, Didem, ‘’Vergi Kaçakçılığı Suçu Soruşturmalarında İnceleme ve Mütalaa Şartına Getirilen İstisnai Düzenlemelerin Değerlendirilmesi’’, Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 2023, C. 27, S. 1, s. 321–358.
• Uğur, Hüsamettin, ‘‘Vergi Suçlarında Kovuşturma Şartı Olarak Mütalaa (VUK m. 367)’’, Terazi Hukuk Dergisi, 2013, C. 8, S. 88, s. 34–43.
• Ünal, Ertuğrul, ‘‘Vergi Usul Kanununun 359’uncu Maddesinin b Fıkrasında Düzenlenen Vergi Kaçakçılığı Suçu’’, Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, 2021, C. 27, S. 2, s.1260–1297.
• Yavuz, Yağız, ‘’Ceza Muhakemesi Şartı Olarak Mütalaa (VUK m. 367)’’, Hukuk ve Adalet Eleştirel Hukuk Dergisi, 2018, C. 10, S. 23, s. 119–180.
• Yılmaz Furtuna, Elif, ‘’Vergi Ceza Hukuku Çalışmaları Değerlendirme Raporu II’’, Vergi Ceza Hukuku Çalışmaları, Seçkin Yayıncılık, 2. Baskı, Ankara 2024, s. 773-811.
• Yılmaz Furtuna, Elif / Laloğlu, Arzu, ‘’7394 Sayılı Kanun Bağlamında Vergi Kaçakçılığı Suçunda Etkin Pişmanlık Müessesesi Üzerine Bir Değerlendirme‘’, Necmettin Erbakan Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 2022, C. 5, S.2, s.347–372.
• Yılmaz Furtuna, Elif / Özgenç Yılmaz, Hanne, ‘’Vergi Kaçakçılığı Suçlarında Zincirleme Suç Uygulaması‘’, İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 2025, C. 16, S.1, s.181-193.
• Yurtlu, Fatih, ‘’Vergi Ceza Hukuku Çalışmaları Değerlendirme Raporu I’’, Vergi Ceza Hukuku Çalışmaları, Seçkin Yayıncılık, 2. Baskı, Ankara 2024, s. 741-771.