THE CONFLICT BETWEEN THE CHILD'S BEST INTERESTS AND PROMPT RETURN IN INTERNATIONAL CHILD ABDUCTION UNDER THE 1980 HAGUE CONVENTION

Yıl 2026, Cilt: 30 Sayı: 1, 459 - 505, 27.01.2026

Burcu İrge Erdoğan

https://doi.org/10.34246/ahbvuhfd.1783616

Öz

The primary purpose of the 1980 Hague Convention is to ensure the prompt return of a child to his or her habitual residence in cases of international child abduction and retention and to protect the child's best interests. This study examines the legal dimension of international child abduction cases within the framework of the 1980 Hague Convention, focusing particularly on the balance between the obligation to “return the child” and the principle of “the best interests of the child.” Despite the Convention's aim of swift return, return decisions made without considering their impact on the child's physical, psychological, and social integrity have led to debates in the context of human rights. The study provides a comparative analysis of the provisions regarding exceptions to return and how they are applied in national and international court decisions. In this context, it is emphasized that the best interests of the child should be assessed according to the specific circumstances during the return process, and that priority should be given to the protection of the child rather than a narrow interpretation of the exception provisions. Consequently, it is argued that decisions in cross-border child abduction disputes should be based not only on procedural economy and swift resolution but also on the protection and welfare of the child.

Anahtar Kelimeler

The Hague Convention on the Legal Aspects of Child Abduction of 1980 , Return of the Child , Best Interest of the Child , Reasons for refusal of return , International Child Abduction.

1980 Lahey Sözleşmesi Çerçevesinde Uluslararası Çocuk Kaçırmada Çocuğun Üstün Menfaati ve Hızlı İade Arasındaki Çatışma

Öz

1980 Lahey Sözleşmesi'nin temel amacı, uluslararası çocuk kaçırma ve alıkoyma durumlarında çocuğun mutat meskenine derhal iadesini sağlamak ve çocuğun üstün menfaatini korumaktır. Bu çalışma, uluslararası çocuk kaçırma vakalarının hukuki boyutunu 1980 tarihli Lahey Sözleşmesi çerçevesinde ele almakta; özellikle “çocuğun iadesi” yükümlülüğü ile “çocuğun üstün yararı” ilkesi arasındaki dengeyi incelemektedir. Sözleşme’nin hızlı iade amacına rağmen, iade kararlarının çocuğun fiziksel, psikolojik ve sosyal bütünlüğü üzerindeki etkileri dikkate alınmaksızın verilmesi, insan hakları bağlamında tartışmalara yol açmaktadır. Çalışmada, iade istisnalarına ilişkin hükümler ve bunların ulusal ve uluslararası yargı kararlarında nasıl uygulandığı karşılaştırmalı olarak analiz edilmiştir. Bu çerçevede, iade sürecinde çocuğun yüksek yararının somut koşullara göre değerlendirilmesi, istisna hükümlerinin dar yorumu yerine çocuğun korunmasına öncelik verilmesi gerektiği vurgulanmaktadır. Sonuç olarak, sınır ötesi çocuk kaçırma uyuşmazlıklarında yalnızca usul ekonomisi ve hızlı çözüm değil, çocuğun korunması ve refahı temelinde karar verilmesi gerektiği savunulmaktadır.

Anahtar Kelimeler

1980 Tarihli Uluslararası Çocuk Kaçırmanın Hukukî Veçhelerine Dair Lahey Sözleşmesi , Çocuğun İadesi , Çocuğun Üstün Yararı , İadenin Reddi Sebepleri , Uluslararası Çocuk Kaçırma.

Kaynakça

• Akduman, Ebru, “Uluslararası Çocuk Kaçırmanın Hukuki Yönlerine Dair Lahey Sözleşmesi Uyarınca Koruma ve Ziyaret Hakkı”, Milletlerarası Hukuk Bülteni, Prof. Dr. Cemal Şanlı’ya Armağan, 2020, C. 40, S. 2, s. 1373-1402.
• Akıncı, Ziya/Demir Gökyayla, Cemile, Milletlerarası Aile Hukuku, Vedat Kitapçılık, İstanbul 2020.
• Akıncı, Ziya, “Milletlerarası Özel Hukukta Çocuk Kaçırma”, Galatasaray Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Prof. Dr. Ata Sakmar’a Armağan, 2001, S. 1, s. 63-76.
• Altuntaş, İlknur, Uluslararası Çocuk Kaçırmanın Hukukî Yönlerine Dair Lahey Sözleşmesi, Bilge Yayınevi, Ankara 2006.
• Ataman Figanmeşe, İnci, “Çocukların Uluslararası Kaçırılmasının Hukukî Yönlerine Dair 1980 Tarihli Lahey Sözleşmesi”, Prof. Dr. Nihal Uluocak’a Armağan, Beta Yayıncılık, İstanbul 1999, s. 55-100.
• Aydos, Oğuz Sadık, “Karşılaştırmalı Hukuk Işığında Lahey Çocuk Kaçırma Sözleşmesi’nin Bir İncelemesi”, 1980 Tarihli Lahey Çocuk Kaçırma Sözleşmesi ve Uygulama Semineri- Özel Hukuk Alanında Adlî İşbirliği Çalıştayı, Uluslararası Hukuk ve Dış İlişkiler Genel Müdürlüğü Yayınları, Ankara 2013.
• Ayhan İzmirli, Lale, “Milletlerarası Çocuk Kaçırmanın Hukuki Yönlerine Dair Lahey Sözleşmesi’nin 13/1-B Maddesi Bağlamında COVID-19 Pandemisinin Çocuğun Mutad Meskenine İadesine Etkisi”, YBHD, 2021, C. 6, S. 2, s. 469–512.
• Ayhan İzmirli, Lale, ‘‘Uluslararası Çocuk Kaçırmanın Hukuki Yönlerine Dair Sözleşme Kapsamında Bebeğin Mutad Meskeni’’, II. Uluslararası Kadın ve Hukuk Sempozyumu, Cilt I, TBB, Ankara 2019, TBB, s. 83-107 (Editörler: Gökalp Alıca, Süheyla Suzan/Basa, Necdet) (Bebek).
• Bayraktar, Ali/Yıldırım, Damla, “Uluslararası Çocuk Kaçırmanın Hukuki Yönlerine Dair 1980 Tarihli Lahey Sözleşmesi ile Kurulan Merkezi Makam ve İadedeki Rolü”, Ankara Hukuk Fakültesi Öğrencilerinin Fakültelerine Armağanı, Ankara Üniversitesi, Ankara 2008.
• Bozdağ, Gonca Gülfem, Uluslararası Çocuk Kaçırmanın Hukuki Yönlerine Dair Lahey Sözleşmesi Kapsamında Çocuğun İadesi Talebinin Red Nedenleri, Yetkin Yayınları, Ankara 2014.
• Canbeldek Akın, Özlem, “Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi ve Türk Yargı Kararları Işığında)1980 Tarihli Uluslararası Çocuk Kaçırmanın Hukuki Yönlerine Dair Lahey Sözleşmesi’nin Uygulanmasında Çocuğun Üstün Yararı”, Public and Private International Law Bulletin, 2023, C. 43, S. 1, s. 177-209.
• Çelikel, Aysel/Erdem, Bahadır, Milletlerarası Özel Hukuk, Beta Yayıncılık, 16. Baskı, İstanbul 2020.
• Davis, C. Deann, “The Gitter Standard: Creating a Uniform Definition of Habitual Residence under the Hague Convention on the Civil Aspects of International Child Abduction”, Chicago Journal of International Law, 2006, Vol. 7., No. 1, s. 321-335.
• Ekinci, Ahmet/Kaplan Arık, Aslıhan, “1980 Tarihli Uluslararası Çocuk Kaçırmanın Hukuki Yönlerine Dair Lahey Sözleşmesi’nde Çocuğun İadesı Talebinin Reddi Nedenleri ve Konuya İlişkin Anayasa Mahkemesi İçtihadı”, Hacettepe Hukuk Fakültesi Dergisi, 2021, C. 11, S. 2, s. 1123-1183.
• Erdem, B. Bahadır, “Türk Hukukunda Uluslararası Çocuk Kaçırma ve Uygulamaları”, Public and Private International Law Bulletin, 2015, C. 35, S. 2, s. 147-171.
• Ferraira, Sandra, “The Best Interests of the Child: From Complete Indeterminacy to Guidance by the Children’s Act”, Journal of Contemporary Roman-Dutch Law, 2010, Vol. 73, s. 201-213.
• Freeman, Marilyn, and Nicola Taylor. “Domestic Violence and Child Participation: Contemporary Challenges for the 1980 Hague Child Abduction Convention” Journal of Social Welfare and Family Law, 2020,42.2, s. 154-175.
• Freeman, Marilyn “The Effects and Consequences of International Child Abduction”, Family Law Quarterly, 1998, Vol. 32, No. 3, s. 603–621.
• Giray, Faruk Kerem, “Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin Aile İçi Uluslararası Çocuk Kaçırma İhtilaflara İlişkin Seçilmiş Mahkeme Kararları”, Public and Private International Law Bulletin, C. 35, S. 2, s. 173-201.
• Giray, Faruk Kerem, Milletlerarası Özel Hukukta Kaçırılan veya Alıkonan Çocukların İadesi, Beta Yayıncılık, İstanbul 2010.
• Greene, Anastacia M.: "Seen and Not Heard: Children's Objections under the Hague Convention on International Child Abduction", University of Miami International & Comparative Law Review, 2005, Vol. 13, No. 1, s. 105-162. Güngör, Gülin, Türk Milletlerarası Özel Hukuku, 5. Baskı, Yetkin Yayıncılık, Ankara 2025.
• Keller, Helen, and Corina Heri, “Protecting the best interests of the child: International child abduction and the European Court of Human Rights”, Nordic Journal of International Law, 2015, Vol. 84, No. 2, s. 270-296.
• Kenworthy, Brian, The UN-Common Law: Emerging Differences Between The United States And The United Kingdom on The Chiӏdren’s Rights Aspects of The Hague Convention on Internationaӏ Chiӏd Abduction, Indiana Internationaӏ Law and Comparative Law Review, 2002, Vol. 12, No. 2, s. 329-363.
• Kıttısak, Suthida, “Analyzing Children's Objections In Hague Child Abduction Cases Across England And Wales, Australia, and the USA”, Law and Democracy Insight, 2025, Vol. 2, No. 1, s. 1-30.
• Lamont, Ruth, “Central Authorities and the European Judicial Network: Mainstreaming Children’s Rights into Cross-border Cooperation in EU Family Law”, The EU as a Children’s Rights Actor: Law, Policy and Structural Dimensions, Barbara Budrich Publishers, 2016, s. 77–100 (Editörler: Stalford, Helen/ Iusmen, Ingi).
• Leto, Marisa, “Whose Best Interest? International Child Abduction under the Hague Convention”, Chi. J. Int'l L., 3 (2002): Vol. 3, No. 1, s. 247-353.
• Limante, Agne/Wysocka-Bar, Anna, “Cross-Border Child Abduction From The UK: Comparative Analysis of Polish and Lithuanian Court Cases”, International Journal of Law, Policy and The Family, 2025, Vol. 39, No. 1, s. 1-21.
• Loo, Hannah, “In the Child's Best Interests: Examining International Child Abduction, Adoption, and Asylum”, Chi. J. Int'l L., 17 (2016), s. 609.
• Mol, Charlotte/Kruger, Thalia, “International Child Abduction and The Best Interests of the Child: An Analysis of Judicial Reasoning in Two Jurisdictions”, Journal of Private International Law, 2018, Vol. 14, No. 3, s. 421–454.
• Nebioğlu Öner, Şebnem, “Uluslararası Çocuk Kaçırmanın Hukuki Yönlerine Dair 1980 tarihli Lahey Sözleşmesı̇: Amacı, Uygulaması ve Kısa Bir İçtihat Analizi”, Türkiye Barolar Birliği Dergisi, 2014, S. 115, s. 477-516.
• Nomer, Ergin, Devletler Hususî Hukuku, 23. Baskı, Seçkin Yayıncılık, İstanbul 2021.
• Özdemir, Fatma Betül, “Uluslararası Çocuk Kaçırma ve Kaçırılan Çocukların İadesi”, Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, Prof. Dr. Ferit Hakan Baykal Armağanı, 2019, C. 25, S. 2, s. 1164-1189.
• Öztekin Gelgel, Günseli, “Devletler Özel Hukukunda Velâyet, Çocuk Kaçırmaları, Evlât Edinmeye İlişkin Problemler”, İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 2005, C. 4, S. 8, s. 119-148.
• Parker, Stephen John, “The Best Interest of the Child –Principles and Problems”, International Journal of Law and the Family, 1994, Vol. 73, No: 8, s. 26-41.
• Pèrez Vera, Elisa, Explanatory Report on the 1980 Hague Child Abduction Convention, HCCH Publication, 1982, s.426-476 (https://assets.hcch.net/docs/a5fb103c-2ceb-4d17-87e3-a7528a0d368c.pdf).
• Saatçioğlu, Onur Can, “Türkiye’ye İadesi İstenen Çocuk Hakkında Tokyo Mahkemelerince Verilmiş Kararlar ve Japonya Örneğine Genel Bakış”, Public and Private International Law Bulletin, 2021, C. 41, S. 2, s. 421-461. (Tokyo)
• Saatçioğlu, Onur Can, “Uluslararası Çocuk Kaçırmanın Hukuki Veçheleri Hakkında Sözleşme m.13/1-b Hükmü Kapsamında ‘Ev İçi Şiddet’ Olgusu: Eleştirel Bir Değerlendirme”, Public and Private International Law Bulletin, 2021, C. 41, S. 1, s. 1-40. (Ev İçi Şiddet)
• Schuz, Rhona, "The Hague Child Abduction Convention: Family Law And Private International Law", International and Comparative Law Quarterly, 1995, Vol. 44, s. 771-802.
• Silberman, Linda, “Hague Convention on International Child Abduction: A Brief Overview and Case Law Analysis”, Family Law Quarterly, 1994, Vol. 28, No. 1, s. 9-26.
• Sirmen, Kazım Sedat, “Covid 19 Salgın Sürecinin 1980 Tarihli Uluslararası Çocuk Kaçırmanın Hukuki Veçhelerine Dair Lahey Sözleşmesi’ndeki ‘Ciddi Risk’ İstisnasının Uygulanmasına Etkisi”, Covid-19 Küresel Salgınının Hukuktaki Yansımaları, Yetkin Yayınları, Ankara 2021, s. 667-685 (Editör: Şenocak, Kemal).
• Stephens, Victoria/Lowe, Nigel, “Children’s welfare and human rights under the 1980 Hague Abduction Convention – the ruling in Re E”, Journal of Social Welfare and Family Law, 2012, Vol. 34, No. 1, s. 125–135.
• Şanlı, Cemal/Esen, Emre/Ataman Figanmeşe, İnci, Milletlerarası Özel Hukuk, 11. Baskı, Vedat Kitapçılık, İstanbul 2024.
• Özel, Sibel/Erkan, Mustafa/Pürselim, Hatice Selin/Karaca, Hüseyin Akif, Milletlerarası Özel Hukuk, 3. Baskı, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul 2024.
• Takcı, Tuğçe, “Uluslararası Çocuk Kaçırmanın Hukuki Veçhelerine Dair 1980 Tarihli Lahey Sözleşmesinin Uygulanmasında Karşılaşılan Bazı Sorunlar ve Bu Sorunlara Çözüm Önerileri”, Türkiye Adalet Akademisi Dergisi, 2014, C. 5, S. 19, s. 1039-1078.
• Tekinalp, Gülören, Milletlerarası Özel Hukuk, Bağlama Kuralları, 13. Bası, Vedat Kitapçılık, İstanbul 2020.
• Telli, Kutlay, “1980 Tarihli Uluslararası Çocuk Kaçırma Sözleşmesi Uygulamasında Merkezî Makamların Rolü: Gerçek Bir Uluslararası Kamu Hukuku Uygulamasına Eleştirel Bir Bakış”, Uyuşmazlık Mahkemesi Dergisi, 2015, S. 5, s. 761-782.
• Tiryakioğlu, Bilgin, Milletlerarası Özel Hukukta Çocuklara İlişkin Kurallar, T.C. Başbakanlık Aile Araştırma Kurumu Başkanlığı, Ankara 1991.
• Toker, Ali Gümrah, Uluslararası Çocuk Kaçırmanın Hukuki Yönlerine Dair Lahey Sözleşmesi Kapsamında Çocuğun Mutad Meskeni Kavramı, Adalet Yayınları, Ankara 2020.
• Trimmings, Katarina/Beaumont, Paul, “Article 20 of the 1980 Hague Abduction Convention”, Journal of Comparative Law 9, 2014, No. 1, s. 66-88.
• Vural Çelenk, Belkıs, “Uluslararası Çocuk Kaçırmanın Hukukî Yönlerine Dair 1980 Tarihli Lahey Sözleşmesi ve Bu Sözleşme Kapsamında Çocuğun Yaşının ve Görüşünün İade Davalarında Dikkate Alınması”, Türk Hukukunda Çocuk, Yetkin Yayıncılık, 1. Baskı, Ankara, 2022, s. 175-198, (Editörler: Vural Çelenk, Belkıs / Özyüksel, Özgün / Erdoğan, Ersin).
• Weiner, Merle H. “International Child Abduction and the Escape from Domestic Violence”, Fordham L. Rev., 2000, Vol. 69, Issue 2, s. 593-706.
• Weiner, Merӏe, “Using Articӏe 20.”, Famiӏy Law Quarterӏy, Vol.38, No.3, 2004, s. 583-622.
• Zashin, Andrew A., “Domestic Violence by Proxy: A Framework for Considering a Child's Return under the 1980 Hague Convention on the Civil Aspects of International Child Abduction's Article 13(b) Grave Risk of Harm Cases Post Monasky”, Journal of the American Academy of Matrimonial Lawyers, 2021, Vol. 13, s. 571-592.
• Zermatten, Jermatten, “The Best Interests of the Child Principle: Literal Analysis and Function”, International Journal of Children’s Rights, 2010, Vol. 18, s. 483-499.