Uluslararası Hava Hukukunda Açık Semalar Rejimleri ve Takımada Devletleri: ASEAN Örneği

Ayşenur Zeynep Özmen

doi:10.34246/ahbvuhfd.1873841

TR EN

Öz

Uluslararası Hava Hukukunda Açık Semalar Rejimleri ve Takımada Devletleri: ASEAN Örneği

Öz

Uluslararası hava hukukunun temel kuralı olan ulusal hava sahalarında devletlerin tam ve münhasır egemenliği ilkesi, günümüzde küresel pazarın dayattığı serbestleşme hamleleriyle bir dönüşüme uğramaktadır. Bu çalışma, ASEAN Açık Semalar Rejimi kapsamında, coğrafi yapıları gereği hava sahalarını ulusal bütünlüğün bağlayıcısı olarak gören takımada devletlerinin bu sürece uyum stratejilerini incelemektedir. Araştırmada bölgedeki sivil havacılığı düzenleyen MAAS, MAFLAFS ve MAFLPAS anlaşmaları ile bu metinlere bağlı uygulama protokollerinin hukuki yapıları çıkarılarak, Endonezya ve Filipinler’in izlediği kontrollü liberalleşme modelleri tahlil edilmiştir. Araştırma sonucunda, bölgenin devleri olan bu devletlerin, ekonomik entegrasyona tam destek vermelerine rağmen pazarın kilit noktalarını korumak için stratejik engeller geliştirdiği saptanmıştır. Örneğin Endonezya’nın Jakarta gibi bir ana merkezini sürece geç dahil etmesi ve Filipinler’in Manila merkezli hatlarda mola haklarına koyduğu çekinceler, egemenliğin ekonomik pragmatizme kurban edilmediğini göstermektedir. Başka bir ifadeyle bulgular, bölgesel normların ulusal hava sahası egemenliklerini tamamen aşındıramadığını teyit etmektedir. Çalışma, Türkçe literatürde derinlemesine tartışılmayan bu konuya bir temel oluşturma amacını taşımaktadır.

Anahtar Kelimeler

ASEAN , Açık semalar rejimleri , Takımada devletleri , Hava sahası , Egemenlik

Open Skies Regimes in International Air Law and Archipelagic States: The Case of ASEAN

Abstract

The principle of states’ full and exclusive sovereignty over their national airspace, a fundamental rule of international aviation law, is currently undergoing a transformation due to liberalization efforts driven by the global market. This study examines how archipelagic states adapt to this shift within the framework of the ASEAN Open Skies Regime. Due to their geographical structure, these states tend to view their airspace as an essential element of national integrity. The study analyses the controlled liberalization models adopted by Indonesia and the Philippines by examining the legal frameworks of the MAAS, MAFLAFS, and MAFLPAS agreements, which regulate civil aviation in the region, as well as the implementation protocols associated with these instruments. It finds that these major regional powers, while supporting economic integration, have also developed strategic barriers to protect key sectors of their markets. For example, Indonesia’s delayed inclusion of a major hub such as Jakarta, and the Philippines’ reservations regarding stopover rights on Manila-centred routes, suggest that sovereignty has not been set aside in favour of economic pragmatism. In other words, the findings indicate that regional norms have not fully eroded national airspace sovereignty. This study aims to provide a starting point for further discussion of this issue, which has not yet been explored in depth in the Turkish literature.

Keywords

ASEAN , Open skies regimes , Archipelagic states , Airspace , Sovereignty

Kaynakça

Abeyratne, Ruwantissa, “ASEAN Single Aviation Market and Indonesia: Can It Keep Up with the Giants?”, Indonesia Law Review, 2014, Volume 4, Issue 2, ppp. 163-175.
Abeyratne, Ruwantissa, “The Philosophy of Air Law”, American Journal of Jurisprudence, 1992, Volume 37, pp. 135-144.
Abeyratne, Ruwantissa, Competition and Investment in Air Transport: Legal and Economic Issues, 1st Edition, Springer, Cham 2016.
Abramovitch, Yehuda, “The Maxim Cujus Est Solum Ejus Usque Ad Coelum as Applied in Aviation”, McGill Law Journal, 1962, Volume 8, Issue 4, pp. 247-269.
Anderson, John J., “Samuel Pierpont Langley – America’s First Aeronautical Engineer”, 38th Aerospace Sciences Meeting and Exhibit, 2000, Paper No: 164.
Bal, Ali, “Hava-Uzay Araçlarının (Aerospacecraft) Hukuki Rejimi”, Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 2013, C. 15, Özel Sayı, s. 1465-1528.
Bal, Ali, Uluslararası Hava Hukuku, 2. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara 2025.
Cheng, Bin, “The Legal Status of Outer Space and Relevant Issues: Delimitation of Outer Space and Definition of Peaceful Use”, Journal of Space Law, 1983, Volume 11, Issue 1-2, pp. 89-106.
Cooper, John Cobb, “Roman Law and the Maxim 'Cujus est solum' in International Air Law”, McGill Law Journal, 1952, Volume 1, Issue 1, pp. 23-65.
Cooper, John Cobb, “The International Air Navigation Conference, Paris 1910”, Journal of Air Law and Commerce, 1952, Volume 19, Issue 2, pp. 127-143.

Crouch, Tom D., “The Flight Claims of Gustave Whitehead”, Journal of Aeronautical History, 2016, Volume 1, pp. 1-9.
Cruz, Felipe Fernandes, “Alberto Santos-Dumont and Brazilian Aviation”, Oxford Research Encyclopedia of Latin American History, 2020 (https://oxfordre.com/latinamericanhistory/view/10.1093/acrefore/9780199366439.001.0001/acrefore-9780199366439-e-864, Erişim Tarihi: 29.12.2025).
Dy, Michelle, “Opening ASEAN’s Skies, the ASEAN Way: Lessons from the European Experience and the Prospects of an Integrated Aviation Market”, SSRN Electronic Journal, 2014 (https://ssrn.com/abstract=2426438, Erişim Tarihi: 29.12.2025).
Goh, Gillian, “The ‘ASEAN Way’ Non-Intervention and ASEAN’s Role in Conflict Management”, Stanford Journal of East Asian Affairs, 2003, Volume 3, Number 1, pp. 113-118.
Gölcüklü, İlyas, Hava Hukuku, 2. Baskı, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul 2021.
He, Qizhi, “The Problem of Definition and Delimitation of Outer Space”, Journal of Space Law, 1982, Volume 10, Issue 2, pp. 157-164.
Heriyanto, Dodik Setiawan Nur/Putro, Yaries Mahardika, “Challenges and Opportunities of the Establishment ASEAN Open Skies Policy”, Padjadjaran Journal of Law, 2019, Vol 6, No 3, pp. 466-488.
Jones, Jack A./Saunders, Steven/Blamont, Jacques/Yavrouian, Andre, “Balloons for Controlled Roving/Landing on Mars”, Acta Astronautica, 1999, Volume 54, pp. 293-300.
Kawagoe, Maho, “Air Transport Deregulation in the EU: Study from the Europeanization Perspective”, Niigata University Journal of Law and Politics, 2009, Volume 2, pp. 161-180.
Laplace, Isabelle/Lenoir, Nathalie/Roucolle, Chantal, “Economic Impacts of the ASEAN Single Aviation Market: Focus on Cambodia, Laos, Myanmar, The Philippines and Vietnam”, Asia Pacific Business Review, 2019, Volume 25, Issue 5, pp. 656-682.
Llanto, Gilberto M., “Progress in Ratification and Implementation of ASEAN Protocols and Agreements in the Philippine Transport Sector”, PIDS Discussion Paper Series, 2012, No 2012-20.
Narine, Shaun, “Forty years of ASEAN: a historical review”, The Pacific Review, 2008, Volume 21, Issue 4, pp. 411-429.
Nugraha, Ridha Aditya/Christiawan, Rio, “Airport Development in Indonesia: Legal and Policy Considerations”, Aerodrome Governance in Asia: Legal and Managerial Perspectives, 1st Edition, Springer Nature Singapore, Singapore 2025, pp. 139-158 (Editor: Bhat B, Sandeepa).
Özdan, Selman, “Uluslararası Hukukta Devlet Egemenliğinin Hava Sahasına Uzanmasının Meşruluğu”, İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 2023, C. 14, S. 1, s. 114-126.
Özman, Aydoğan, Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi, İstanbul Deniz Ticaret Odası Yayınları, İstanbul 1984.
Pazarcı, Hüseyin, Uluslararası Hukuk Dersleri 2. Kitap, 12. Baskı, Turhan Kitabevi, Ankara 2021.
Perek, Lubos, “Scientific Criteria for the Delimitation of Outer Space”, Journal of Space Law, 1977, Volume 5, Issue 1-2, pp. 111-124.
Permana, Prayoga/Hoen, Herman W/Holzhacker, Ronald L, “Political Economy of ASEAN Open Skies Policy: Business Preferences, Competition and Commitment to Economic Integration”, Journal of Asian Economic Integration, 2020, Volume 2, Issue 1, pp. 44-61.
Petrescu, Relly Victoria/Aversa, Raffaella/Akash, B/Bucinell, Ronald/Apicella, Antonio/Petrescu, Florian Ion, “History of Aviation – A Short Review”, Journal of Aircraft and Spacecraft Technology, 2017, Volume 1, pp. 30-49.
Press, 1954, Volume XC, Issue 27393. (https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/CHP19540705.2.93, Erişim Tarihi: 29.12.2025).
Putra, Surya, “Competition Law and Policy Harmonisation: Its Relation to Fair Competition Realisation in ASEAN Single Aviation Market”, Udayana Journal of Law and Culture, 2019, Volume 3, Issue 2, pp. 164-183.
Riccardi, Lorenzo/Riccardi, Giorgio, Invest in ASEAN: Countries Analysis and Treaties, 1st Edition, Springer, Cham 2020.
Sand, Peter/de Sousa Freitas, Jorge/Pratt, Geoffrey, “An Historical Survey of International Air Law Before the Second World War”, McGill Law Journal, 1960-1961, Volume 7, Issue 1, pp. 24-42.
Saraswati, Batari/Hanaoka, Shinya, “Aviation Policy in Indonesia and Its Relation to ASEAN Single Aviation Market”, Proceedings of the Eastern Asia Society for Transportation Studies, 2013, Volume 9, pp. 1-16.
Schmidhuber, Jurgen, “Aviation Pioneers Missed Out On Publicity”, Nature, 2019, Volume 566, pp. 39-40.
Scott, Benjamyn I./Trimarchi, Andrea, Fundamentals of International Aviation Law and Policy, 1st Edition, Routledge, Abingdon 2020.
Stockfish, Bruce, “Opening Closed Skies: The Prospects for Further Liberalization of Trade in International Air Transport Services”, Journal of Air Law and Commerce, 1992, Volume 57, Issue 3, pp. 599-654.
Tan, Alan Khee-Jin, “The ASEAN Single Aviation Market: Liberalizing the Airline Industry”, ERIA Policy Brief, 2014, No 2014-04, pp. 1-8.
Tan, Yong Tat Daniel, “Understanding ASEAN Air Transport Policy in the New Era: A New Interpretation of Regional Integration and Globalization”, Policy Science, 2023, Volume 31, Issue 1, pp. 73-82.
von der Dunk, Frans G., “Citius, Altius, Fortius Regulating Commercial Spaceflight Under Air Law or Space Law”, Harmonising Regulatory and Antitrust Regimes for International Air Transport, 1st Edition, Routledge, London 2018, pp. 107-125, (Editor: Walulik, Jan).
von der Dunk, Frans G., “The Delimitation of Outer Space Revisited: The Role of National Space Laws in the Delimitation Issue”, Proceedings of the Forty-First Colloquium on the Law of Outer Space, 1998, pp. 254-264.
Wiradipradja, E. Saefullah, “Open Skies Policy: The Developing Countries Point of View”, Indonesian Journal of International Law, 2010, Volume 8, Issue 1, pp. 1-8.
Yıldırım, Turan/Erol, Ömer Faruk, “Yasal Düzenlemeler Işığında Hava Hukukunun Tarihsel Gelişimi ve İlk Türk Hava Hukuku Metni”, İstanbul Medipol Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 2017, C. 4, S. 1, s. 5-16.
Zuan, Haris/Ellis, Darren/Pagliari, Romano, “Geopolitics and the ASEAN Single Aviation Market: Aspirations versus Realities”, Transportation Research Procedia, 2021, Volume 59, pp. 95-104.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Hukuk (Diğer)

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Ayşenur Zeynep Özmen ^*
0000-0001-7609-8487
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

23 Nisan 2026

Gönderilme Tarihi

28 Ocak 2026

Kabul Tarihi

13 Nisan 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 30 Sayı: 2

DOI

https://doi.org/10.34246/ahbvuhfd.1873841

IZ

https://izlik.org/JA49MK76GK

APA

Özmen, A. Z. (2026). Uluslararası Hava Hukukunda Açık Semalar Rejimleri ve Takımada Devletleri: ASEAN Örneği. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 30(2), 1059-1094. https://doi.org/10.34246/ahbvuhfd.1873841

AMA

1.Özmen AZ. Uluslararası Hava Hukukunda Açık Semalar Rejimleri ve Takımada Devletleri: ASEAN Örneği. HBV-HFD. 2026;30(2):1059-1094. doi:10.34246/ahbvuhfd.1873841

Chicago

Özmen, Ayşenur Zeynep. 2026. “Uluslararası Hava Hukukunda Açık Semalar Rejimleri ve Takımada Devletleri: ASEAN Örneği”. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 30 (2): 1059-94. https://doi.org/10.34246/ahbvuhfd.1873841.

EndNote

Özmen AZ (01 Nisan 2026) Uluslararası Hava Hukukunda Açık Semalar Rejimleri ve Takımada Devletleri: ASEAN Örneği. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 30 2 1059–1094.

IEEE

[1]A. Z. Özmen, “Uluslararası Hava Hukukunda Açık Semalar Rejimleri ve Takımada Devletleri: ASEAN Örneği”, HBV-HFD, c. 30, sy 2, ss. 1059–1094, Nis. 2026, doi: 10.34246/ahbvuhfd.1873841.

ISNAD

Özmen, Ayşenur Zeynep. “Uluslararası Hava Hukukunda Açık Semalar Rejimleri ve Takımada Devletleri: ASEAN Örneği”. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 30/2 (01 Nisan 2026): 1059-1094. https://doi.org/10.34246/ahbvuhfd.1873841.

JAMA

1.Özmen AZ. Uluslararası Hava Hukukunda Açık Semalar Rejimleri ve Takımada Devletleri: ASEAN Örneği. HBV-HFD. 2026;30:1059–1094.

MLA

Özmen, Ayşenur Zeynep. “Uluslararası Hava Hukukunda Açık Semalar Rejimleri ve Takımada Devletleri: ASEAN Örneği”. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, c. 30, sy 2, Nisan 2026, ss. 1059-94, doi:10.34246/ahbvuhfd.1873841.

Vancouver

1.Ayşenur Zeynep Özmen. Uluslararası Hava Hukukunda Açık Semalar Rejimleri ve Takımada Devletleri: ASEAN Örneği. HBV-HFD. 01 Nisan 2026;30(2):1059-94. doi:10.34246/ahbvuhfd.1873841

Öz

Öz

Uluslararası Hava Hukukunda Açık Semalar Rejimleri ve Takımada Devletleri: ASEAN Örneği

Öz

Anahtar Kelimeler

Open Skies Regimes in International Air Law and Archipelagic States: The Case of ASEAN

Abstract

Keywords

Kaynakça

Ayrıntılar

Birincil Dil

Konular

Bölüm

Yazarlar

Yayımlanma Tarihi

Gönderilme Tarihi

Kabul Tarihi

Yayımlandığı Sayı

DOI

IZ

Kaynak Göster