Examination of Postgraduate Nursing Theses Using the Roy Adaptation Model

Yıl 2026, Cilt: 5 Sayı: 1 , 23 - 31 , 25.03.2026

Yeşim Zülkar , Gamze Balta , Aylin Akın Atal , Yasemin Yıldırım , Aynur Türeyen

https://doi.org/10.59398/ahd.1585947

https://izlik.org/JA24AJ88PS

Öz

Aim This study was conducted retrospectively for bibliometric analysis purposes by examining postgraduate nursing theses conducted in Türkiye using the Roy Adaptation Model according to the specified variables. Method The study was conducted using the documentary analysis method—one of the qualitative research designs—and the data were analyzed using the descriptive content method. This study was conducted between December 2023 and January 2024. The data were collected by analysing postgraduate nursing theses written using the Roy Adaptation model from those available at the “National Thesis Centre” of the Council of Higher Education (CHE) in Turkiye between 2001 and 2023. The study included a total of 68 master’s and doctoral theses that met the inclusion and exclusion criteria. Findings Findings of the study revealed that most of the theses were published in 2016 (14.7%), and 79.4% of them were doctoral dissertations. The majority of the theses were experimental (39.7%) and quasi-experimental (35.2%) and were mostly conducted in the Department of Nursing (35.3%). The most common topics covered in the theses were health education (44.2%), chronic diseases (27.9%), and quality of life (27.9%). Conclusion The use of the Roy Adaptation Model in postgraduate theses in the field of nursing in Türkiye appears to be limited. Therefore, it is recommended that number of studies on the use of theories and models in all areas of nursing be increased, and a guide for the use of theories and models in studies be established.

Anahtar Kelimeler

Adaptation model , Postgraduate theses , Roy , Nursing

Roy Adaptasyon Modeli ile Yapılan Hemşirelik Lisansüstü Tezlerin İncelenmesi

https://izlik.org/JA24AJ88PS

Öz

Amaç Bu araştırma, Türkiye’de Roy Adaptasyon modeli ile yapılan lisansüstü hemşirelik tezlerinin belirlenen değişkenlere göre incelenerek bibliyometrik analizi amacıyla retrospektif olarak yapılmıştır. Yöntem Araştırma nitel araştırma desenlerinden biri olan doküman incelemesi yöntemi kullanılarak ve verilerin betimsel içerik yöntemi ile analizi yapılmıştır. Araştırmanın verileri Aralık 2023- Ocak 2024 tarihleri arasında Türkiye Yüksek Öğretim Kurumu (YÖK) “Ulusal Tez Merkezi”nde yer alan tezlerden Roy Adaptasyon modeli ile yapılan lisansüstü hemşirelik tezlerinin incelenmesi ile elde edilmiştir. Dahil edilme ve dışlanma kriterlerine uygun olan 2001-2023 yılları arasında yapılmış 68 yüksek lisans ve doktora tezi, araştırmaya dahil edilmiştir. Bulgular Tezlerin en fazla 2016 yılında (%14.7) yayınlandığı ve %79.4’ünün doktora tezi olduğu belirlenmiştir. Tezlerin büyük bir çoğunluğunun deneysel (%39.7) ve yarı deneysel (%35.2) olduğu ve en fazla Hemşirelik Anabilim Dalı’nda (%35.3) yapıldığı görülmüştür. Tezlerde en fazla işlenen konuların sağlık eğitimi (%44.2), kronik hastalıklar (%27.9), yaşam kalitesi (%27.9) olduğu belirlenmiştir. Sonuç Ülkemizde hemşirelik alanında yapılan lisansüstü tezlerde kuram ve model kullanımının sınırlı olduğu görülmektedir. Bu nedenle hemşireliğin tüm alanlarında kuram ve model kullanımı ile yapılan çalışmaların arttırılması, araştırmalarda kuram ve modellerin kullanımına yönelik bir rehber oluşturması gerektiği önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Adaptasyon modeli , Lisansüstü tezler , Roy , Hemşirelik

Kaynakça

• Rosdahl CB, Kowalski MT. Textbook of ba- sic Nursing. 9nd ed. Lıppıncott Willıams And Wilkins; 2008. p.358-379.
• Smith MC, Parker ME. Nursing theories and nursing practice. 4nd ed. Philadelphia: FA Davis Company; 2015.
• Mckenna HP, Pajnkıhar M, Murphy FA. Hemşirelik Kuramları, Modelleri ve Uygulama Esasları. 2. Baskı. Ankara: Akademisyen Kitabevi; 2019.
• Yazıcı Topçu T. Adaptasyon modeli. İçinde: Demirbağ BC, editör. Hemşirelik Kuramları Kavram Haritalarıyla. Ankara: Akademisyen Kitabevi, 2021; s. 331-339.
• Koç Z, Kızıltepe KS, Çınarlı T, Şener A. Hemşirelik uygulamalarında, araştırmalarında, yönetiminde ve eğitiminde kuramların kullanımı. Hemşirelikte Eğitim ve Araştırma Dergisi 2017;14(1):62-72.
• Ocakçı AF, Alpar ŞE (eds). Hemşirelikte kavram, kuram ve model örnekleri. İstanbul: Medikal Yayıncılık; 2013.
• Ede B, Uysal N. Türkiye’de hemşirelik doktora programında teori/kuram ve modele dayalı yürütülen tezlerin incelenmesi. Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi 2021;1(2):91-98.
• Dağcı M. Türkiye’de 2008-2018 yılları arasında model ve kuram kullanılmış hemşirelik araştırmaları: sistematik inceleme. İstanbul Gelişim Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi 2019;(9): 929-943.
• Zuhur Ş, Özpancar N. Türkiye’de kronik hastalık yönetiminde hemşirelik modellerinin kullanımı: sistematik derleme. Hemşirelikte Araştırma Geliştirme Dergisi 2017;19(2):57-74.
• Kacaroğlu Vicdan A, Karabacak BG. Hemşirelik Modellerinden: Roy Adaptasyon Modeli. Acıbadem Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi 2014;5(4):255-259.
• Birol L. Hemşirelik süreci-hemşirelik bakımında sistematik yaklaşım. 11. Baskı. Ankara: Akademisyen Kitabevi; 2018.
• Erdoğan BC. Sister Callista Roy: Adaptasyon Modeli ve Olgu Sunumu. Ankara: İksad Yayınevi; 2022.
• Alligood MR. Nursing Theory: Utilization & Application. Elsevier Health Sciences; 2013.
• Şahin G, Buldak İC, Kaya V, Güvenç G, İyigün E. Türkiye’de Hemşirelikte Model Kullanılarak Yapılan Lisansüstü Tezlerin İncelenmesi: Sistematik Derleme. Koç Üniversitesi Hemşirelikte Eğitim ve Araştırma Dergisi 2020;17(2):170- 179.
• Koç Ş, Yumru H. Türkiye’de Çocuk Sağlığı ile İlgili Hemşirelik Araştırmalarında Kuram-Model Kullanımı: Sistematik Derleme. Hemşirelikte Araştırma Geliştirme Dergisi 2019;21(3):85- 103.
• Türen S, Atakoğlu R, Kıvanç MM, Gül A. Hemşirelikte Kuram ve Modele Dayalı Lisansüstü Tez Çalışmalarının İncelenmesi. İstanbul Gelişim Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi 2020;(11):202-216.
• Öncel S, Sümen A. Türkiye’de Halk Sağlığı Hemşireliği Alanında Yürütülen Lisansüstü Tezlerin Değerlendirilmesi. Türkiye Klinikleri J Public Health Nurs-Special Topics 2017;3(1):20-8.
• Tel H, Sabancıoğulları S. Psikiyatri Hemşireliği Doktora Tezlerinin Özellikleri. Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Yüksekokulu Elektronik Dergisi 2014;7(3):178-185