Bir Oyundan Daha Fazlası: Futbol, Kimlik ve Aidiyet Politikaları

Öz

Bu çalışma, kimliğin, hafızanın ve siyasi aidiyetin aktif olarak inşa edildiği, müzakere edildiği ve tartışıldığı dinamik bir kültürel alan olarak futbolu incelemektedir. Kültürel çalışmalar, medya teorisi ve sosyoloji literatürünü sentezleyen eleştirel bir incelemeye dayanan makale, futbolu yalnızca bir spor etkinliği değil, ideolojilerin sahnelendiği ve toplulukların hayal edildiği sembolik bir alan olarak kavramsallaştırmaktadır. Benedict Anderson’ın “hayali cemaatler” kavramı ile Çaylı Rahte’nin “televizyon cemaatleri” yaklaşımı birlikte ele alınarak, aracılı seyir ritüelleri yoluyla duygusal bağların ve kolektif kimliklerin nasıl üretildiği analiz edilmektedir. Karşılaştırmalı olarak ele alınan İskoçya, Brezilya, Endonezya ve Türkiye örnekleri, futbolun sınıfsal, cinsiyete dayalı, ulusal ve politik dinamiklerle nasıl iç içe geçtiğini farklı tarihsel bağlamlarda ortaya koymaktadır. Celtic–Rangers rekabeti, mezhepçi ve ulusal kimliklerin taraftarlık pratikleri üzerinden nasıl performatif biçimde yeniden üretildiğini göstermektedir. Brezilya’daki Corinthians Demokrasisi hareketi, futbolun otoriter bir siyasal bağlam içinde demokratik mobilizasyonun aracı haline gelebildiğini ortaya koymaktadır. Endonezya’daki ultra kültürü, küresel taraftarlık repertuarlarının yerel politik ve kültürel bağlamlarda nasıl yeniden anlamlandırıldığını göstermektedir. Türkiye örneği ise örgütlü taraftar gruplarının stadyumun ötesine taşarak toplumsal hareketlilik ve kamusal alan tartışmalarıyla nasıl kesişebildiğini gözler önüne sermektedir. Sonuç olarak çalışma, futbolun hem kültürel yeniden üretimin bir aracı hem de belirli koşullar altında toplumsal dönüşümün potansiyel bir zemini olarak işlev gördüğünü savunmaktadır. Kolektif kimlikler, ticarileşme, politik gerilim ve küresel gösteri dinamikleri içinde ritüelleştirilmekte ve metalaştırılmakta; ancak aynı süreçler kimi tarihsel momentlerde mevcut hiyerarşilerin sorgulanmasına ve alternatif aidiyet biçimlerinin görünürlük kazanmasına da imkân tanımaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Futbol Taraftarlığı
• Hayali Cemaatler
• Politik Kimlik
• Medya Ritüelleri
• Kültürel Direniş

Etik Beyan

Bu çalışma etik kurul izni gerektirmemesi nedeniyle etik kurul izni olmaksızın gerçekleştirilmiştir.

More Than a Game: Football, Identity, and the Politics of Belonging

Öz

This study explores football as a dynamic cultural field in which identity, memory, and political belonging are actively constructed, negotiated, and contested. Drawing on a critical review of interdisciplinary scholarship in cultural studies, media theory, and sociology, the article conceptualizes football not merely as a sport but as a symbolic arena where ideologies are enacted and communities are imagined. Theoretical frameworks such as Benedict Anderson’s “imagined communities” and Çaylı Rahte’s “television communities” are mobilized to examine how mediated rituals of spectatorship generate affective attachments and collective identification. Comparative cases from Scotland, Brazil, Indonesia, and Turkey illustrate football’s entanglement with class, gender, nationalism, and resistance across divergent socio-political settings. The Celtic–Rangers rivalry demonstrates how sectarianism and national identity are performed and stabilized through fandom; Brazil’s Corinthians Democracy highlights football’s capacity to become a site of democratic mobilization under authoritarian conditions; Indonesian ultra culture shows how global repertoires of fandom are localized and politicized; and the Turkish case foregrounds how organized supporter groups can extend beyond the stadium to intersect with urban politics and episodes of social mobilization. The study concludes that football operates simultaneously as a mechanism of cultural reproduction and a contingent medium of social transformation, in which collective identities are ritualized, commodified, and at times reconfigured within a media-saturated environment shaped by commercialization, political tension, and global spectacle.

Anahtar Kelimeler

• Football Fandom
• Imagined Communities
• Political Identity
• Media Rituals
• Cultural Resistance

Etik Beyan

Since this study did not require approval from an ethics committee, it was conducted without such approval.

Kaynakça

1. Akbaş, E. (2012). Türkiye’de sosyal medyada futbol taraftarlarının erkeklik söylemleri [Master’s thesis, Institute of Social Sciences].
2. Aktütün, İ. (2010). Futbolun siyasi tarihine kenar notları. Cogito, 63, 8–26.
3. Amore, S. (2021, February 24). 'Pelé': Why Brazil's soccer hero never spoke out against the dictatorship. TheWrap. https://www.thewrap.com/pele-why-brazils-soccer-hero-never-spoke-out-against-the-dictatorship/
4. Anderson, B. (1995). Hayali cemaatler: Milliyetçiliğin kökenleri ve yayılması (İ. Savaşır, Trans.). Metis.
5. Bakhtin, M. (1984). Rabelais and his world (H. Iswolsky, Trans.). Indiana University Press.
6. Bennett, W. L. (2012). The Personalization of Politics: Political Identity, Social Media, and Changing Patterns of Participation. The ANNALS of the American Academy of Political and Social Science, 644(1), 20-39. https://doi.org/10.1177/0002716212451428
7. Bennett, A. (2013). Kültür ve gündelik hayat (N. Tokdoğan, B. Şenel, & U. Y. Kara, Trans.). Phoenix.
8. Berardi, F. B. (2018). Kahramanlık Patolojisi: Toplu Katliam ve İntihar. (N. Kurunç, Trans). Otonom: İstanbul.

9. Berting, J. (2018). Kimlik Siyaseti: Krizler, İnşalar, Aktörler: Basireti Bağlı Siyasi Sınıf Nasıl Oldu da Geleceğimizle Olan Bağlarını Koparttı?. (H. İnaç, Trans). Bilge Kültür Sanat: İstanbul.
10. Bokserov, N. (2023, March 15). Sócrates and Democracia Corinthiana. sportanddev.org. https://www.sportanddev.org/latest/news/s%C3%B3crates-and-democracia-corinthiana
11. Bourse, M. & Yücel, H. (2012). İletişim Bilimlerinin Serüveni. Ayrıntı: İstanbul.
12. Bradley, J. M. (1997). Political, religious and cultural identities: The undercurrents of Scottish football. Politics, 17(1), 25–32.
13. Budiasa, M. (2022, December). Politics, media, and sports in Indonesia. In Annual International Conference on Social Science and Humanities (AICOSH 2022) (pp. 220–228). Atlantis Press. https://doi.org/10.2991/978-2-494069-87-9_27
14. Cai, Y. (2017). The Occupy Movement in Hong Kong: Sustaining Decentralized Protest. Routledge.
15. Common Goal. (2020, September 15). Win or lose, but always with democracy. Common Goal. https://www.common-goal.org/Stories/Win-or-lose-but-always-with-democracy2020-09-15
16. Çaylı Rahte, E. (2013). Gündüz kuşağı televizyonunun etnografik analizi: Bir introspektif çalışması. In H. Ergül (Ed.), Sahanın sesleri: İletişim araştırmalarında etnografik yöntem. İstanbul Bilgi Üniversitesi.
17. De Melo, V. A., & Drumond, M. (2017). The military in Brazilian sport: A long and controversial presence. In Sport and militarism (pp. 178–190). Routledge.
18. Florenzano, J. P. (2025). The revolutionary management of Corinthians Democracy. Soccer & Society, 26(2), 337–348. https://doi.org/10.1080/14660970.2024.2446061
19. Frías Pérez, P. (2023). El conflicto social, cultural y religioso en Glasgow visto a través de la rivalidad entre Celtic y Rangers / The social, cultural and religious conflict in Glasgow seen through the Celtic and Rangers football rivalry [Master’s thesis, Facultad de Filosofía y Letras, Máster en Historia Contemporánea].
20. Fuchs, C. (2021). Marxist Humanism and Communication Theory. Routledge.
21. Fuller, A. (2015). Approaching football in Indonesia. Soccer & Society, 16(1), 140–148. https://doi.org/10.1080/14660970.2014.954387
22. Fuller, A., & Junaedi, F. (2020). Ultras in Indonesia: Conflict, diversification, activism. In M. Doidge & P. Lieser (Eds.), The ultras (pp. 87–99). Routledge.
23. Geçgin, E. (2019). Sapma ve Suç Sosyolojisinde Teorik Güzergahlar. (Ed. Ercan Geçgin) Kenardakiler: Teoriden Uygulamaya Suç ve Sapma Üzerine Sosyolojik Araştırmalar. Heretik: Ankara.
24. Giulianotti, R., & Gerrard, M. (2001). Cruel Britannia? Glasgow Rangers, Scotland and “hot” football rivalries. In G. Armstrong & R. Giulianotti (Eds.), Fear and loathing in world football (pp. 23–42). Berg Publishers.
25. Hayes, M. (2006). Glasgow Celtic fans, political culture and the Tiocfaidh Ár Lá fanzine: Some comments and a content analysis. Football Studies, 9(1), 5–18.
26. Hobsbawm, E. (2006). Gelenekleri İcat Etmek. (Ed. Eric Hobsbawm & Terence Ranger) Geleneğin İcadı. (M. M. Şahin, Trans). Agora: İstanbul.
27. Horne, J., & Silvestre, G. (2016). Brazil, politics, the Olympics and the FIFA World Cup. In Routledge handbook of sport and politics (pp. 511–523). Routledge.
28. Hutchinson, A. C. (2010). Derrida futbol oynamış olsaydı. Cogito, 63, 120–133.
29. Irak, D. (2017). ‘Shoot some pepper gas at me!’football fans vs. Erdoğan: organized politicization or reactive politics?. Soccer & society, 19(3), 400-417.
30. Laclau, E. (2012). Evrensellik, Kimlik ve Özgürleşme. 3rd Edition. (E. Başer, Trans). Birikim: İstanbul.
31. Lechner, F. J. (2007). Imagined communities in the global game: Soccer and the development of Dutch national identity. Global Networks, 7(2), 215–229. https://doi.org/10.1111/j.1471-0374.2007.00166.x
32. Maulida, F. H. (2024). Football fans in Indonesia and Malaysia in the 2000s: Fanaticism, conflict, and friendship. SOSHUM: Jurnal Sosial dan Humaniora, 14(2), 141–149. https://doi.org/10.31940/soshum.v14i2.141-149
33. McMenemy, D., & Poulter, A. (2005). An identity of two halves? Glasgow Celtic supporters, identity, and Scottish society. Irish Studies Review, 13(2), 139–150. https://doi.org/10.1080/09670880500060749
34. Nefes, T. S. (2017). The impacts of the Turkish government’s conspiratorial framing of the Gezi Park protests. Social Movement Studies, 16(5), 610-622.
35. Oskay, Ü. (2019). İletişimin ABC’si. 8th Edition. İnkılap Kitabevi: İstanbul.
36. Özçetin, B., & Turan, Ö. (2023). Football Fans, Social Movements and Contentious Politics: Cairo and Istanbul. In The Political Football Stadium: Identity Discourses and Power Struggles (pp. 201-221). Cham: Springer International Publishing.
37. Sardar, Z. & Davies, M. W. (2004). American Dream Global Nightmare. Icon Books: Cambridge.
38. Shirts, M. (1989). Playing soccer in Brazil: Socrates, Corinthians, and democracy. The Wilson Quarterly (1976–), 13(2), 119–123.
39. Storey, J. (2008). Cultural Theory and Popular Culture: An Introduction. 5th Edition. Pearson Education: London.
40. Traverso, E. (2009). Geçmişi kullanma kılavuzu (İ. Ergüden, Trans.). Versus.
41. Turan, Ö., & Özçetin, B. (2019). Football fans and contentious politics: The role of Çarşı in the Gezi Park protests. International Review for the Sociology of Sport, 54(2), 199-217.
42. Wiesebron, M. L. (2016). Legacies and repercussions of the military dictatorship in the Brazil of today: Introduction. Iberoamericana: América Latina, España, Portugal, 16(62), 7–11.
43. Yücesan-Özdemir, G. (2024). Proleterlerin Gündüzü: Günümüzde İşçi Sınıfı Kültürü ve İletişim. 4th Edition. İmge: Ankara.
44. Zaimakis, Y. (2018). Football fan culture and politics in modern Greece: The process of fandom radicalization during the austerity era. Soccer & Society, 19(2), 252–270. https://doi.org/10.1080/14660970.2016.1171214