Öğrenme-Öğretme Uygulamalarının Okuryazarlık Becerileri Açısından Analizi: Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Sağlıklı Besleniyorum Ünitesi

Öz

Günümüzde bireylerin sağlıklı yaşam alışkanlıkları geliştirebilmesi, bilgiyi eleştirel süzgeçten geçirerek günlükyaşamlarına aktarabilmelerine bağlıdır. Bu durum, özellikle sağlıklı beslenme konularının çoklu okuryazarlık becerileriyle ilişkilendirilerek öğretim programlarına bütüncül bir yaklaşımla yansıtılmasını gerekli kılmaktadır. Bu araştırmada, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Fen Bilimleri Öğretim Programı’nda yer alan “Sağlıklı Besleniyorum” ünitesindeki öğrenme-öğretme uygulamaları, okuryazarlık becerileri bağlamında incelenmiştir. Nitel araştırma desenlerinden betimleyici durum çalışması benimsenmiş, veri kaynağı olarak Millî Eğitim Bakanlığı Talim ve Terbiye Kurulu tarafından 2024 yılında yayımlanan Fen Bilimleri Dersi Öğretim Programı kullanılmıştır. Fen Bilimleri dersi öğretim programında yer alan “Sağlıklı Besleniyorum” ünitesine ilişkin öğrenme-öğretme uygulamaları, tematik analiz yöntemiyle değerlendirilmiştir. Öğrenme-öğretme uygulamaları kapsamında yer alan her yaşantı, içerik ve anlam örüntüleri doğrultusunda temalaştırılmıştır. Araştırma bulguları, öğrenme-öğretme uygulamalarına yönelik her yaşantının bilgi ve veri okuryazarlığı ile daha fazla örtüştüğünü, ancak kültür, vatandaşlık, sanat ve finansal okuryazarlık gibi diğer beceriler ile sınırlı düzeyde temsil edildiğini göstermektedir. Sonuç olarak, öğretim sürecinde çoklu okuryazarlığın tüm boyutlarını kapsayan, bütüncül ve disiplinler arası bir yaklaşımın geliştirilmesi önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Beslenme
• Çoklu okuryazarlık
• Öğrenme-öğretme uygulamaları
• Fen bilimleri dersi öğretim programı
• Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli

Analysis of Learning-Teaching Practices in Terms of Literacy Skills: The Turkish Century Education Model Healthy Nutrition Unit

Öz

Today, individuals' ability to develop healthy lifestyle habits depends on their ability to critically evaluate information and apply it to their daily lives. This necessitates a holistic approach in curriculum, particularly by associating healthy nutrition topics with multiliteracy skills. In this research, the learning-teaching practices in the "Healthy Nutrition" unit in the Turkish Century Maarif Model Science Curriculum were examined in the context of literacy skills. A descriptive case study, one of the qualitative research designs, was adopted, and the Science Education Curriculum published by the Board of Education and Discipline of the Ministry of National Education in 2024 was used as the data source. The learning-teaching practices related to the "Healthy Nutrition" unit in the Science education curriculum were evaluated using thematic analysis. Each experience within the learning-teaching practices has been thematically categorized according to its content and meaning patterns. Research findings indicate that each experience related to teaching and learning practices is more closely aligned with information and data literacy, but is limitedly represented by other skills such as culture, citizenship, arts, and financial literacy. Consequently, it is advisable to adopt a comprehensive and interdisciplinary framework in the instructional process, one that systematically integrates all dimensions of multiple literacies.

Anahtar Kelimeler

• Nutrition
• Multiliteracy
• Teaching-learning practices
• Science education curriculum
• Türkiye Century Education Model

Kaynakça

1. Ak, B.S., & Köse, M. (2024). 2024 Fen bilimleri dersi öğretim programı hakkında öğretmen görüşlerinin incelenmesi. Akademik Platform Eğitim ve Değişim Dergisi, 7(2),132-169. https://doi.org/10.55150/apjec.1582677
2. Ananiadou, K., & Claro, M. (2009). 21st century skills and competences for new millennium learners in OECD countries. OECD Education Working Papers.
3. Arduç, M. A., & Kahraman, S. (2021). Türkiye’de bilimsel okuryazarlık alanında yapılan araştırmaların İçerik analizi. İnönü Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 8(16),16-43. https://doi.org/10.29129/inujgse.934792
4. Barrows, H. S. (1986). A taxonomy of problem‐based learning methods. Medical education, 20(6), 481-486. https://doi.org/10.1111/j.1365-2923.1986.tb01386.x
5. Batur, D. (2025). Türkiye'de fen bilgisi eğitimi alanında ortaokul öğrencilerine yönelik STEM etkinlik uygulamalarına dayalı lisansüstü çalışmaların içerik analizi [Yüksek lisans tezi]. Balıkesir Üniversitesi.
6. Benli Özdemir, E., Yılmaz, E., & Selvi, M. (2025). Comparative analysis of the 2018 and 2024 science curricula about environmental topics based on bloom's taxonomy. Kastamonu Education Journal Kastamonu Eğitim Dergisi, 33(1). https://doi.org/10.24106/kefdergi.1628228
7. Boche, B. (2014). Multiliteracies in the classroom: emerging conceptions of first-year teachers. Journal of Language and Literacy education, 10(1), 114-135.
8. Braun, V., & Clarke, V. (2019). Psikolojide tematik analizin kullanımı. Journal of Qualitative Research in Education, 7(2), 873-898. https://doi.org/10.14689/issn.2148-2624.1.7c.2s.17m

9. Büyükbayraktar, F. N., & Gürel, B. A. (2024). Fen bilimleri öğretmenlerinin 6. sınıf ‘vücudumuzdaki sistemler’ ünitesinin öğretimine yönelik görüşleri. Pearson Journal, 8(30), 1846-1855. https://doi.org/10.5281/zenodo.14364178
10. Büyükçolpan, T., & Yılmaz, B. (2023). Çeşitli değişkenlerin öğretmen adaylarının bilgi okuryazarlığı düzeyleri üzerine etkisi. Bilgi Yönetimi, 6(1), 146-178. https://doi.org/10.33721/by.1288896
11. Bybee, R.W (1997). Achieving scientific literacy: from purposesto practices (1th ed.). Heinemann.
12. Bybee, R. W. (2013). The case for STEM education: Challenges and opportunities. NSTA Press.
13. Cansoy, R. (2018). Uluslararası çerçevelere göre 21. yüzyıl becerileri ve eğitim sisteminde kazandırılması. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 7(4), 3112-3134. https://doi.org/10.15869/itobiad.494286
14. Cazden, C., Cope, B., Fairclough, N., Gee, J., Kalantzis, M., Kress, G., ... & Nakata, M. (1996). A pedagogy of multiliteracies: Designing social futures. Harvard Educational Review, 66(1), 60-92.
15. Chen, C., An, Q., Zheng, L., & Guan, C. (2022). Sustainability literacy: assessment of knowingness, attitude and behavior regarding sustainable development among students in China. Sustainability, 14(9), 4886. https://doi.org/10.3390/su14094886
16. Demir, E. (2025). The Examination of the 2024 chemistry curriculum compared to the 2018 chemistry curriculum. Journal of Turkish Chemical Society Section C: Chemistry Education, 10(1), 1-46. Doi: https://doi.org/10.37995/jotcsc.1653684
17. Demir, M. F., & Demir, Z. (2025). İlkokul fen bilimleri dersi 2018 ve 2024 programlarının karşılaştırılması. Academic Journal of Education and Social Sciences, 2(1), 1-22. https://doi.org/10.5281/zenodo.15105228
18. Erdem, K. (2024). Ortaokul öğrencilerinin iklim okuryazarlık düzeylerinin çeşitli değişkenlere göre incelenmesi [Yüksek lisans tezi]. Aksaray Üniversitesi.
19. Eser, E., Dişli, K., Çakır, Z., & Karakaya, F. (2024). Fen eğitiminde eğitsel oyunlar: biopoly örneği. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 22(3), 2054-2074. https://doi.org/10.37217/tebd.1495666
20. Farrell, L., Eadie, T., McLean Davies, L., & Sandiford, C. (2022). Literacy education for citizenship across the lifespan. The Australian Journal of Language and Literacy, 45, 309-323. https://doi.org/10.1007/s44020-022-00014-2
21. Gençalp, H. (2019). Görsel kültür, çoklu okuryazarlık ve çoklu biçimlilik bağlamında sosyal medya iletileri. Global Media Journal TR Edition, 10(19), 52-75.
22. Hepple, E., Sockhill, M., Tan, A., & Alford, J. (2014). Multiliteracies pedagogy: Creating claymations with adolescent, post‐beginner English language learners. Journal of Adolescent & Adult Literacy, 58(3), 219-229. https://doi.org/10.1002/jaal.339
23. Hmelo-Silver, C. E. (2004). Problem-based learning: what and how do students learn?. Educational psychology review, 16, 235-266. https://doi.org/10.1023/B:EDPR.0000034022.16470.f3
24. Hobbs, R. (2010). Digital and media literacy: a plan of action. a white paper on the digital and media literacy recommendations of the knight commission on the ınformation needs of communities in a democracy. Aspen Institute Publication.
25. Hollis, H. (2019). Information literacy and critical thinking: different concepts, shared conceptions. Proceedings of the Tenth International Conference on Conceptions of Library and Information Science (Information Research 24 [4]. (June, 16-19)
26. Kıryak, Z., Ülger, T. K., Ülger, B.B., Bozkurt, I., & Çepni, S. (2024). 2018 ve 2024 ilk ve ortaokul fen bilimleri ve matematik dersleri öğretim programları öğrenme çıktılarının karşılaştırılması ve beceriler açısından incelenmesi. Bayburt Eğitim Fakültesi Dergisi, 19(44), 3054-3089. https://doi.org/10.35675/befdergi.1507283
27. Koltay, T. (2017). Data literacy for researchers and data librarians. Journal of Librarianship and Information Science, 49(1), 3-14. https://doi.org/10.1177/096100061561645
28. Kuru, G., & Ulu, E. (2025). Eleştirel düşünme ve öğretim programları: 4. sınıf temel ders kazanımları eleştirel düşünmeye ne derece uygun?. Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, 63, 118-138. https://doi.org/10.53444/deubefd.1469046
29. Lim, F. V., Chia, A., & Nguyen, T.T.H. (2022). “From the beginning, I think it was a stretch” – Teachers’ perceptions and practices in teaching multiliteracies. English Teaching: Practice &Critique, 21(4), 379-396. https://doi.org/10.1108/etpc-04-2021-0025
30. Marshall, C., & Rossman, G. B. (2016). Designing qualitative research. (6th ed.). Sage Publications. Miles, M.B., & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded Sourcebook (2th ed.). Sage Publications.
31. Milli Eğitim Bakanlığı [MEB]. (2018). Fen bilimleri dersi öğretim programı (ilkokul ve ortaokul 3, 4, 5, 6, 7 ve 8. sınıflar). MEB Yayıncılık.
32. Milli Eğitim Bakanlığı [MEB]. (2024). Türkiye yüzyılı maarif modeli: fen bilimleri dersi öğretim programı. MEB Yayıncılık.
33. Ölçer, S., & Öztürk, M. K. (2025). İlkokul 4. sınıf türkçe dersi 2019-2024 öğretim programlarının ve ders kitaplarının sürdürülebilir kalkınma hedefleri açısından incelenmesi. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 13(1), 216-234. https://doi.org/10.16916/aded.1571859
34. Özdemir, E. B., YIlmaz, E., & Selvi, M. (2025). Comparative analysis of the 2018 and 2024 science curricula about environmental topics based on bloom’s taxonomy. Kastamonu Education Journal, 33(1), 35-47. https://doi.org/10.24106/kefdergi.1628228
35. Özdemir, Ü. (2022). Ortaöğretim kurumlarında çalışan öğretmenlerin yaşam boyu öğrenme eğilimleri ile 21. yüzyıl becerilerine ilişkin öz yeterlik algı düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi [Yüksek lisans tezi]. Sakarya Üniversitesi.
36. Özyurt, N., & Acun, İ. (2023, Eylül 20-23). Sosyal bilgiler kazanımlarının öğretmenlerce önemsenme ve kazandırılma düzeyleri [Sözlü bildiri]. Internatıonal Educatıon Congress, Türkiye.
37. Reyes-Torres, A., & Raga, M. P. (2020). A multimodal approach to foster the multiliteracies pedagogy in the teaching of EFL through picturebooks. Atlantis, 42(1), 94-119. http://doi.org/10.28914/Atlantis-2020-42.1.06
38. Seven, H. G., & Kahramanoglu, R. (2024). Sistem düşüncesi yaklaşımıyla öğretmenlerin öğretim programı okuryazarlıkları çerçevesi. İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 25(3), 1389-1413. https://doi.org/10.17679/inuefd.1490164
39. Talan, T., & Aktürk, C. (2021). Orta öğretim öğrencilerinin dijital okuryazarlık ve bilgi güvenliği farkındalığı seviyelerinin incelenmesi. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 18(1), 158-180. https://doi.org/10.33437/ksusbd.668255
40. Tilbury, D. 2011. Education for Sustainable Development: An Expert Review of Processes and Learning. Paris: UNESCO. http://unesdoc.unesco.org/images/0019/001914/191442e.pdf.
41. Ulukan, G. (2019). PISA 2015 verileri ve ülkelerin gelişmişlik düzeyleri ile öğrencilerin fen okuryazarlığının incelenmesi [Yüksek lisans tezi]. Aksaray Üniversitesi.
42. Unsworth, L. (2001). Teaching multiliteracies across the curriculum: Changing contexts of text and image in classroom practice. Open Linguistics Journal, 1(1), 115–131.
43. Üredi, P. (2024). Öğretmen yetiştirme programlarına yön vermek üzere bütüncül ölçme ve değerlendirme uygulamalarının öğretim programlarında uygulanma düzeyleri. Eğitim ve Yeni Yaklaşımlar Dergisi, 7(2), 10-30.
44. Qiao, C., Chen, Y., Guo, Q., & Yu, Y. (2024). Understanding science data literacy: A conceptual framework and assessment tool for college students majoring in STEM. International Journal of STEM Education, 11(25), 1-21. https://doi.org/10.1186/s40594-024-00484-5
45. Westheimer, J., & Kahne, J. (2004). What kind of citizen? The politics of educating for democracy. American Educational Research Journal, 41(2), 237-269. https://doi.org/10.3102/00028312041002237
46. Yıldırım, A. & Şimşek, H. (2013). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (12. baskı). Seçkin Yayıncılık.