Türkiye'de Çoklu Diploma Stratejileri: Örgün ve Açık Öğretim Deneyimleri Üzerine Nitel Bir Araştırma

Yıl 2026, Cilt: 26 Sayı: 1, 178 - 197, 25.03.2026

Gıyasettin Yıldız , Hatice Şahin

https://doi.org/10.17240/aibuefd.2026..-1680136

https://izlik.org/JA47GY29ZN

Öz

Bu çalışma, küresel ekonomik belirsizlik, dijital dönüşüm ve Endüstri 4.0 dinamikleri bağlamında, çoklu diploma stratejilerinin bireylerin mesleki esneklik ve kariyer güvenliğine etkilerini incelemektedir. Araştırma, örgün, açık veuzaktan eğitim programlarında eş zamanlı öğrenim gören 19-27 yaş aralığındaki 15 katılımcıyla yürütülmüştür. Amaçlı örnekleme kapsamında maksimum çeşitlilik stratejisiyle seçilen, örgün ve açık öğretime eş zamanlı kayıtlı 19-27 yaş arası 15 katılımcıyla yarı yapılandırılmış görüşmeler yapılmış; nitel veriler MAXQDA ile tematik analize tabi tutulmuştur. Bulgular, eğitim tercihlerinde içsel gelişim arzusu, aile ve sosyal baskılar ve ekonomik güvence arayışının belirleyici olduğunu ortaya koymaktadır. Çoklu diploma stratejisi, iş piyasasına uyum ve mesleki risk azaltmada stratejik bir araç olarak öne çıkmaktadır. Araştırma bulgularına göre açık ve örgün öğretim ders programlarının eş zamanlı ve uyumlu bir şekilde yürütülmesi, açık öğretimde akran/mentor destek mekanizmalarının güçlendirilmesi ve kariyer rehberliğinin çoklu diploma gerçekliğine göre yeniden düzenlenmesi önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Açık Öğretim , Diploma Enflasyonu , Kültürel Sermaye , Örgün Öğretim , Parentokrasi.

Multiple Degree Strategies in Türkiye: A Qualitative Study on Formal and Open Education Experiences

https://izlik.org/JA47GY29ZN

Öz

This study aims to examine the effects of multiple degree strategies on occupational flexibility and career security within the context of global economic uncertainty, digital transformation, and Industry 4.0 dynamics. Using purposive sampling with maximum variation strategy, semi-structured interviews were conducted with 15 university students (aged 19–27) simultaneously enrolled in formal, open and distance education programs to capture socioeconomic and academic diversity. Qualitative data were analyzed via thematic analysis using MAXQDA. Findings reveal that participants' educational motivations are driven by intrinsic development goals, familial and social pressures, and pursuit of economic security. The multi-degree strategy emerges as a strategic tool for adapting to labor market changes and mitigating occupational risks. We recommend: (1) synchronizing formal and open education timetables, (2) enhancing peer/mentor support systems in open education, and (3) restructuring career guidance services to reflect the realities of multi-diploma strategies.

Anahtar Kelimeler

Cultural Capital , Degree Inflation , Formal Education , Open Education , Parentocracy.

Destekleyen Kurum

Araştırmanın yürütülmesinde herhangi bir fon kullanılmamıştır.

Kaynakça

• Agiomirgianakis, G., Pseiridis, A., & Lianos, T. (2018). Is university education an investment or a consumption good in a small open economy? International Journal of Education Economics and Development, 9(3), 1. https://doi.org/10.1504/ijeed.2018.10014920
• Altın, M. (2020). Türkiye’de eğitim, statü ve sosyal hareketlilik. Mecmua - Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 5 (10), 180–196. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1269506
• Anadolu Üniversitesi. (2025). Açıköğretim programları öğrenci profili ve kayıt istatistikleri [İç rapor]. https://oidb.anadolu.edu.tr/ogrenci-islemleri/istatistikler/ogrenci-sayilari/2024-2025-ogretim-yili/2024-2025-ogretim-yili-ogretim-yili
• Avcı, Ö. (2024). Career choice and family expectations of individuals with visual impairments in Türkiye: A qualitative study. Journal of Visual Impairment & Blindness, 118(4), 251–268. https://doi.org/10.1177/0145482X241277167
• Beck, U. (1992). Risk society: Towards a new modernity. Sage Publications.
• Becker, G. S. (1994). Human capital: A theoretical and empirical analysis, with special reference to education. University of Chicago Press.
• Berg, B. L. (2002). Qualitative research methods for the social sciences. Allyn and Bacon.
• Bourdieu, P. (1986). The forms of capital. In J. G. Richardson (Ed.), Handbook of theory and research for the sociology of education (pp. 241–258). Greenwood Press.
• Creswell, J. W. (2013). Qualitative inquiry and research design: Choosing among five approaches (3rd ed.). SAGE Publications.
• Creswell, J. W., & Poth, C. N. (2018). Qualitative inquiry and research design: Choosing among five approaches (4th ed.). Sage Publications.
• Demir, Ü. (2024). Uzaktan eğitime yönelik üniversite öğrenci görüşlerinin incelenmesi: Çanakkale’de MYO öğrencileri üzerine bir araştırma. Uluslararası Eğitim Bilim ve Teknoloji Dergisi, 10(3), 96–117. https://doi.org/10.47714/uebt.1486510
• Dilekçi, A., Karatay, H., & Koçyiğit, S. (2023). Turkish teacher’s opinions of the high school transition system. Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 36(2), 517–533. https://doi.org/10.19171/uefad.1264535
• Dolmacı, M., & Dolmacı, A. (2020). Eş zamanlı uzaktan eğitimle yabancı dil öğretiminde öğretim elemanlarının görüşleri: Bir COVID-19 örneği. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 18(2), 706–732. https://doi.org/10.37217/tebd.783986
• Friedman, T. L. (2005). The world is flat: A brief history of the twenty-first century. Farrar, Straus and Giroux.
• Garrison, D. R., & Kanuka, H. (2004). Blended learning: Uncovering its transformative potential in higher education. The Internet and Higher Education, 7(2), 95–105. https://doi.org/10.1016/j.iheduc.2004.02.001
• Görmüş, A., Bozkurt, B., Karaöz, E., & Kuçinoğlu, D. (2023). Üniversiteden yeni mezunların işsizlik deneyimleri üzerine nitel bir araştırma. Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 19(2), 298–315. https://dergipark.org.tr/tr/pub/esad/issue/82042/1182871
• Green, F., & Henseke, G. (2021). Task-warranted graduate jobs and mismatch. The Singapore Economic Review. Advance online publication. https://doi.org/10.1142/s0217590821500399
• Guest, G., Bunce, A., & Johnson, L. (2006). How many interviews are enough? An experiment with data saturation and variability. Field Methods, 18(1), 59–82. https://doi.org/10.1177/1525822X05279903
• Güneş, B., & Acar, S. (2022). Does perceived employability affect life satisfaction? Findings from Munzur University students. Journal of Yaşar University, 17(65), 117–133. https://doi.org/10.19168/jyasar.976855
• Hussain, M., Tyagi, M., & Kumar, D. (2023). Stemming the dowry tradition: Empowering girls in India. Research Square. https://doi.org/10.21203/rs.3.rs-3718311/v1
• Jarvis, P. (2010). Adult education and lifelong learning: Theory and practice (4th ed.). Routledge.
• Karakartal, D. (2023). A review on the role of parent attitudes in exam anxiety. Uluslararası Anadolu Sosyal Bilimler Dergisi, 7(2), 421–431. https://doi.org/10.47525/ulasbid.1266249
• Malkoç, İ. B. (2019). İkinci şanslar: Bir yükseköğretim programını tamamlamış ve yeniden örgün lisans eğitimine başlamış öğrenciler üzerine niteliksel bir araştırma. Üniversite Araştırmaları Dergisi, 2(1), 35–49. https://doi.org/10.26701/uad.508556
• Marginson, S. (2006). Dynamics of national and global competition in higher education. Higher Education, 52(1), 1–39. https://doi.org/10.1007/s10734-004-7649-x
• Markova, S. M., Tsyplakova, S. A., Bystrova, N. V., Lapshova, A. V., & Bulaeva, M. N. (2022). A study of young people’s attitudes for work in the era of intelligent machines. In A. V. Bogoviz, A. E. Suglobov, A. N. Maloletko, & O. V. Kaurova (Eds.), Cooperation and sustainable development (pp. 133–140). Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-030-77000-6_16
• Mejia, Y., Supple, A., Plunkett, S., Kulish, A., & Stein, G. (2021). The role of perceived familial expectations on depressive symptoms and self-esteem in emerging adulthood: A cultural analysis. Emerging Adulthood, 10(4), 971–977. https://doi.org/10.1177/21676968211005861
• Moustakas, C. (1994). Phenomenological research methods. SAGE Publications.
• Nasser, S. (2023). Current status, challenges, and future career pathways of degree-prepared nurses from the stakeholders’ perspective: A qualitative study [Preprint]. Research Square. https://doi.org/10.21203/rs.3.rs-3710245/v1
• OECD. (2019). Education at a glance 2019: OECD indicators. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/f8d7880d-en
• Özyer, K., & Yıldız, Z. (2020). Türkiyedeki uluslararası öğrencilerin memleketleri ve motivasyonları: Bir uyum analizi. Kuramsal Eğitimbilim, 13(1), 44–64. https://doi.org/10.30831/akukeg.533005
• Palinkas, L. A., Horwitz, S. M., Green, C. A., Wisdom, J. P., Duan, N., & Hoagwood, K. (2015). Purposeful sampling for qualitative data collection and analysis in mixed method implementation research. Administration and Policy in Mental Health and Mental Health Services Research, 42(5), 533–544. https://doi.org/10.1007/s10488- 013-0528-y
• Patton, M. Q. (2015). Qualitative research and evaluation methods (4th ed.). Sage Publications.
• Seevaratnam, V., Gannaway, D., & Lodge, J. (2023). Design thinking-learning and lifelong learning for employability in the 21st century. Journal of Teaching and Learning for Graduate Employability, 14(1), 167–186. https://doi.org/10.21153/jtlge2023vol14no1art1631
• Sobczak, A. (2018). Ideology of meritocracy in education – Social reconstructions of (in)equality. Studia Edukacyjne, 51, 153–163. https://doi.org/10.14746/se.2018.51.8
• Şahin, H. (2019). Türkiye'de eğitimde fırsat eşit(siz)liği ve bireylerin eğitim kararları: Ardahan ve Karabük örneği [Doktora tezi, İstanbul Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
• Şahin, H. (2021). Toplumsal eşitsizliklerin yeniden üretim alanı olarak dijital eğitim. In S. Nerse & A. Özkan (Eds.), Toplumsal tabakalaşma ve eşitsizlik (pp. 289–312). Sakarya Üniversitesi Yayınları.
• Şanlıöz-Özgen, H. K., & Küçükaltan Günlü, E. (2024). Akademisyenlerin pandemi dönemi uzaktan eğitim deneyimleri: Turizm programları örneği. Dokuz Eylül Üniversitesi İşletme Fakültesi Dergisi, 25(1), 148–172. https://dergipark.org.tr/tr/pub/ifede/issue/85347/1420594
• Tamvada, J., Shrivastava, M., & Mishra, T. (2022). Education, social identity and self-employment over time: Evidence from a developing country. Small Business Economics, 59(4), 1449–1468. https://doi.org/10.1007/s11187-021-00583-5
• Tatlı, S., & Atmaca, T. (2023). Ebeveyn başarı baskısı ve akademik stresin ortaöğretim öğrencilerinin okul tükenmişliğini yordama düzeyi. Bayburt Eğitim Fakültesi Dergisi, 18(40), 1328–1349. https://doi.org/10.35675/befdergi.1322675
• Temel, E., & Erkanlı, H. (2017). Career choices of business administration students: A Turkish case. Journal of Business Research - Turk, 9(3), 1–15. https://doi.org/10.20491/isarder.2017.283
• Thwe, W., & Kálmán, A. (2023). Lifelong learning in the educational setting: A systematic literature review. *The Asia-Pacific Education Researcher, 33*(2), 407–417. https://doi.org/10.1007/s40299-023-00738-w
• Tüzün, F., & Yörük Toraman, N. (2021). Pandemi döneminde uzaktan eğitim memnuniyetini etkileyen faktörler. Ömer Halisdemir Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 14(3), 822–845. https://doi.org/10.25287/ohuiibf.780189
• UNESCO. (2020). Global education monitoring report 2020: Inclusion and education: All means all. UNESCO Publishing. https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000373718
• Ünsal, S. (2023). Merkezi sınavların velilere yönelik sosyal, psikolojik ve ekonomik yansımaları. Cumhuriyet International Journal of Education. Advance online publication. https://doi.org/10.30703/cije.1311762
• Van Manen, M. (1990). Researching lived experience: Human science for an action sensitive pedagogy. SUNY Press.
• Yücel, F. H. (2023). Yükseköğretimdeki öğretmen adaylarının harcama kalemleri ve tutarlarının incelenmesi. In Ö. Baltacı (Ed.), Eğitimde güncel araştırmalar-IV (pp. 123-145). Özgür Yayınları.
• Yükseköğretim Kurulu (YÖK). (2025a). Öğrenci sayıları açık ve uzaktan eğitim [Veri seti]. https://istatistik.yok.gov.tr/
• Yükseköğretim Kurulu (YÖK). (2025b). *Yükseköğretim istatistikleri: 2024-2025 akademik yılı*. https://istatistik.yok.gov.tr/
• Zengin, B., & Şengel, Ü. (2020). Üniversite öğrencilerinin gelecekleriyle ilgili kaygı ve beklentilerinin belirlenmesi. Optimum Ekonomi ve Yönetim Bilimleri Dergisi, 7(2), 435–454. https://doi.org/10.17541/optimum.684605