Üstün Yetenekli Bireylerde Çevresel Vatandaşlık Eğitimine İlişkin Öğretmen Görüşleri

Öz

Üstün yetenekli bireyler söz konusu olduğunda, sosyal sorumluluk değerinin ve problem çözme becerisinin geliştirilmesi ve çevresel vatandaşlık bilincinin artırılması, çevre krizlerine hızlı ve etkili çözümler üretilebilmesi açısından büyük önem taşımaktadır. Buradan hareketle, bu çalışma Bilim ve Sanat Merkezlerinde (BİLSEM) görev yapan sosyal bilgiler ve fen bilimleri öğretmenlerinin, üstün yetenekli bireylerin çevresel vatandaşlık eğitimine ilişkin görüşlerini incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırmada, katılımcıların deneyimlerini derinlemesine anlamak için nitel araştırma desenlerinden fenomenoloji (olgu bilim) kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu 5 sosyal bilgiler ve 3 fen bilimleri öğretmeni (toplamda 8 öğretmen) oluşturmaktadır. Veriler, araştırmacılar tarafından geliştirilmiş olan yarı yapılandırılmış görüşme formu aracılığıyla toplanmıştır. Araştırmada elde edilen veriler betimsel analiz yöntemiyle analiz edilmiştir. Araştırma bulguları BİLSEM'de çevresel vatandaşlık eğitiminin verildiğini ancak yetersiz kaldığını göstermektedir. Katılımcılar, çevresel vatandaşlık eğitiminin disiplinler arası bir bakış açısıyla ele alınmasını önermekte ve uygulamalı etkinliklerin artırılması gerektiğini vurgulamaktadır. Ayrıca öğretmenler tarafından öğrencilerin bilişsel gelişiminin yansıra duyuşsal gelişimini destekleyici içeriklerin uygulanması gerektiği belirtilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Üstün yetenekli bireyler
• Çevresel vatandaşlık
• BİLSEM
• Çevre eğitimi

Teacher Views on Environmental Citizenship Education for Gifted People

Öz

Developing social responsibility and problem-solving skills and increasing environmental citizenship awareness in the context of the gifted people are of great importance in terms of producing fast and effective solutions to environmental crises. Based on this, this study aims to examine the views of social studies and science teachers working at Science and Art Centers (BİLSEM) regarding environmental citizenship education of gifted individuals. In the study, phenomenology, one of the qualitative research designs, was used to understand the experiences of the participants in depth. The study group consisted of 5 social studies and 3 science teachers (8 teachers in total). The data were collected through a semi-structured interview form developed by the researchers. The data obtained in the study were analyzed using the descriptive analysis method. The research findings show that environmental citizenship education is provided at BİLSEM, but it is insufficient. The participants suggest that environmental citizenship education should be presented through an interdisciplinary perspective and emphasize that practical activities should be increased. It is also stated that teachers should implement content that supports students' cognitive development as well as their affective development.

Anahtar Kelimeler

• Gifted people
• Envionmental citizenship
• BILSEM
• Environmental education

Kaynakça

1. Aarnio-Linnanvuori, E. (2019). How do teachers perceive environmental responsibility? Environ. Educ. Res., 25, 46–61. https://doi.org/10.1080/13504622.2018.1506910.
2. Altun, T., & Vural, S. (2012). Bilim ve sanat merkezinde (BİLSEM) görev yapan öğretmen ve yöneticilerin mesleki gelişim ve okul gelişimine yönelik görüşlerinin değerlendirilmesi. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 11(42), 152-177.
3. Avriel-Avni, N., & Gan, D. (2019). Nurturing environmental citizenship by mapping the field of action. Int. J. Sustain. High. Educ., 20, 985–1001.
4. Batdal Karaduman, G., & Elgün Ceviz, A. (2018). Bilim ve Sanat Merkezi Öğretmenlerinin Eğitim Sürecinde ve Öğrenci Yönlendirilmesinde Yaşadıkları Sorunlar. Journal of Continuous Vocational Education and Training, 1(1), 1-17.
5. Bolat, H., & Karakuş, F. (2021). Bilim ve sanat merkezleri sosyal bilgiler öğretim programına yönelik öğretmen görüşleri. Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi(21), 467-498. https://doi.org/10.29029/busbed.824101
6. Burges, R.G. (1984). İn the field an introduction to field research. Routledge. https://doi.org/10. 4324/9780203418161.
7. Campbell, B., & Davies, I. (1995). Education and green citizenship: An exploratory study with student teachers. J. Furth. High. Educ., 19, 20–31. https://doi.org/10.1080/0309877950190303.
8. Carter, N. & Huby, M. (2005). Ecological citizenship and ethical investment. Environmental Politics, 14(2), 255-272. doi: 10.1080/09644010500055159.

9. Chaya, J.K., & Abou Ali, I. (2016). The Effect of Environmental Project Based Learning on Increasing pre Service Teachers’ Green-Citizenship. Available online: http://search.shamaa.org/FullRecord?ID=124918 (13.03.2025 tarihinde erişimiştir.).
10. Clark, B. (1988). Growing up gifted (Third Ed.). Merrill.
11. Clark, B. (1992). Growing up gifted: Developing the potential of children at home and at school (4th ed.). New York: Merrill.
12. Creswell, J. W. (2013). Araştırma Deseni-Nicel, Nitel ve Karma Yöntem Yaklaşımları. (Çev: S. B. Demir). Ankara: Eğiten Kitap Yayınları.
13. Creswell, J. W. (2017). Karma Yöntem Araştırmalarına Giriş. (Çev. Ed: M. Sözbilir). Ankara: Pegem Akademi.
14. Çağlar, D. (1972). Üstün zekâlı çocukların özellikleri. Ankara Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 5(3), 95 – 110. https://doi.org/10.1501/Egifak_0000000389
15. Davis, G. A., Rimm, S. B., ve Siegle, D. (2014). Education of the Gifted and Talented (6th ed.). Pearson.
16. Dere, İ., & Çinikaya, C. (2023). 2015 çevre eğitimi ve 2022 çevre eğitimi ve iklim değişikliği programlarının çeşitli boyutlar açısından karşılaştırılması. International Journal of Geography and Geography Education (IGGE), 49, 80-96. https://doi.org/10.32003/igge.1255007
17. Desjean-Perrotta, B.; Moseky, C., & Cantu, L.E. (2008). Preservice teachers’ perceptions of the environment: Does ethnicity or dominant residential experience matter? J. Environ. Educ. 39, 21–32. https://doi.org/10.3200/JOEE.39.2.21-32.
18. Diezmann, C. M., & Walters, J. J. (1997). Bright but Bored: Optimising the Environment for Gifted Children. Australasian Journal of Early Childhood, 22(2), 17-21. https://doi.org/10.1177/183693919702200205
19. Dobson, A. (2007). Environmental citizenship: towards sustainable development. Sustainable Devleopment, 15, 276-285. DOI: 10.1002/sd.344.
20. Dono, J., Webb, J., & Richardson, B. (2010). The relationship between environmental activism, pro-environmental behaviour and social identity. J. Environ. Psychol. 30, 178–186. https://doi.org/10.1016/j.jenvp.2009.11.006.
21. Ekiz, D. (2009). Bilimsel Araştırma Yöntemleri: Yaklaşım, Yöntem ve Teknikler (İkinci Baskı). Ankara: Anı Yayınları.
22. Enç, M. (1979). Üstün beyin gücü: Gelişim ve eğitimleri. Ankara Üniversitesi Eğitim Fakültesi Yayınları.
23. Er, H., & Ünal, F. (2015). Üstün yetenekli öğrencilerin demokrasiye ilişkin görsel algılarının incelenmesi [Visual perception of gifted students regarding investigation of democracy]. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 38, 93-106. https://dergipark.org.tr/en/pub/pauefd/issue/33866/374997
24. Erentay, N. (2013). Okul dışı doğa uygulamalarının 5. sınıf öğrencilerinin Fen’e ilişkin bilgi, bilimsel süreç becerilerine ve çevreye yönelik tutumlara etkisi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Akdeniz Üniversitesi.
25. Erol, M., Özdemir, F., & Oruç, Ş.(2022) Üstün yetenekli öğrenciler ile normal gelişim gösteren öğrencilerin vatandaşlık algılarının karşılaştırılması. Ulakbilge, (78)ss. 1119–1127. Doi: 10.7816/ulakbilge-10-78-03
26. Erten, S. (2003). Okul öncesi öğretmen adaylarında çevre dostu davranışların araştırılması. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 28, 91-100. http://efdergi.hacettepe.edu.tr/yonetim/icerik/ makaleler/774-published.pdf
27. European Network for Environmental Citizenship – ENEC (2018). Defining “Environmental Citizen”. http://enec-cost.eu/environmental-citizen/ Erişim Tarihi: 24.04.2021.
28. Fraenkel, J. R., Wallen, N. E., & Hyun, H. H. (2012). How to design and evaluate research in education. (8th ed.) McGraw-hill.
29. Georgiau, Y., Hadjichambis, A. Ch., & Hadjichambi, D. (2021). Teachers’ perceptions on environmental citizenship: a systematic review of the literature. Sustainability, 13(5), 2622. https://doi.org/10.3390/su13052622
30. Gibson, K., Rimmington, G., & Landwehr-Brown, M. (2008). Developing global awareness and responsible world citizenship with global learning. Roeper Review, 30, 11-23. https://doi.org 10.1080/02783190701836270.
31. Green, C.; Medina-Jerez, W., & Bryant, C. (2016). Cultivating environmental citizenship in teacher education. Teach. Educ., 27, 117–135. https://doi.org/10.1080/10476210.2015.1043121.
32. Gooch, M.; Rigano, D.; Hickey, R., & Fien, J. (2008). How do primary pre-service teachers in a regional Australian university plan for teaching, learning and acting in environmentally responsible ways? Environ. Educ. Res., 14, 175–186. https://doi.org/10.1080/13504620801951715.
33. Hadjichambis, A. C., & Reis, P.(Eds.) (2020). Introduction to the Conceptualisation of Environmental Citizenship for Twenty-First-Century Education. In Conceptualizing Environmental Citizenship for 21st Century Education (pp. 1-14). Cham.:Springer.
34. Hadjichambis, A. C., & Paraskeva-Hadjichambi, D. (2020). Education for environmental citizenship: The pedagogical approach. Conceptualizing environmental citizenship for 21st century education, 4, 237-261.
35. Hawthorne, M., & Alabaster, T. (1999). Citizen 2000: Development of a model of environmental citizenship. Global Environmental Change, 9(1), 25-43.https://doi.org/10.1016/s0959-3780(98)00022-3
36. Holloway, I., & Wheeler, S. (1996). Qualitative research for nurses. Oxford: Blackwell Science Ltd.
37. Hungerford, H. (2009). Environmental education (EE) for the 21st century: Where have we been? Where are we now? Where are we headed? J. Environ. Educ., 41, 1–6. https://doi.org/10.1080/00958960903206773.
38. Johnsen S. K., & Kendrick J. (Eds.). (2005). Science education for gifted learners. Waco, TX: Prufrock Press.
39. Johnson, B., & Christensen, L. (2014). Eğitim Araştırmaları Nicel, Nitel ve Karma Yaklaşımlar (4. Baskı). (Ed: S. B. Demir, Çev: H. Çatlıoğlu) Eğiten Kitap.
40. Johnson, J. (2018). Gifted learners as global citizens: global education as a framework for gifted education curriculum. culminating projects in teacher development [Master’s Thesis, St. Cloud State University]. https://repository.stcloudstate.edu/ed_etds/38/
41. Kaplan, S. N. (1986). The grid: A model to construct differentiated curriculum for the gifted. In J. S. Renzulli (Ed.), Systems and models for developing programs for the gifted and talented (pp. 180– 193). Mansfield Center, CT: Creative Learning Press.
42. Karagün,Ç. (2022). BİLSEM’de Görev Yapan Müzik Öğretmenlerinin Üstün Yetenekli Çocukların Çalgı Eğitimine Yönelik Görüşleri[Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Pamukkale Üniversitesi.
43. Karasar, N. (2000). Bilimsel araştırma yöntemi. (10. Baskı). Nobel Yayınları
44. Kaya, N. G., Mertol, H., Turhan, G., Araz, D., & Uçar, H. (2022). Üstün yetenekli öğrencilerin eğitiminde farklılaştırma ve zenginleştirme uygulamalarına ilişkin yapılan lisansüstü tezlerin incelenmesi. Dicle University Journal of Ziya Gokalp Education Faculty, (41), 102-114. http://dx.doi.org/10.14582/DUZGEF.2022.189
45. Kılınç, E.C. (2021). Ekolojik ayak izi-enerji ar-ge harcamaları ilişkisi: OECD ülkeleri örneği. Ömer Halisdemir Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 14(2),527–541. https://doi.org/10.25287/ohuiibf.723064
46. Kıncal, R.Y. (2013). Bilimsel Araştırma Yöntemleri. (2. Baskı). Nobel Yayınları
47. Kır, S., & Akbaşlı, S. (2021). Being a Teacher in BİLSEM: A Sample from Ankara. HAYEF: Journal of Education, 18(2), 193-219.
48. Kurnaz, A. (2018). Üstün yetenekli öğrencilerde değerlerin gözlemlenme durumu ve öğrencilerin bu değerlere ilişkin algılarının incelenmesi. Milli Eğitim Dergisi, 47(Özel sayı 1), 413-436. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/574583
49. Kurnaz, A., Çiftci, Ü., & Karapazar, H. (2013). Üstün zekâlı ve yetenekli öğrencilerin değer algılarının betimsel bir analizi. Değerler Eğitimi Dergisi, 11(26), 185-225. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/302411
50. Kurtdaş, Ç. (2012). “Üstün yetenekliler ve üstün yeteneklilerin eğitiminde bilim ve sanat merkezleri (Malatya Bilim ve Sanat Merkezi Örneği). Hikmet Yurdu, 5(10), ss.151-181.
51. Levent, F. & Bakioğlu, A. (2013). Üstün yeteneklilerin eğitiminde Türkiye için öneriler. Üstün yetenekliler eğitimi ve araştırmaları dergisi (UYAD), 1(1), 31-44.
52. Levent, F. (2011). Üstün yetenekli çocukların hakları. Çocuk Vakfı Yayınları.
53. Lummis, G.W.; Morris, J.E.; Lock, G., & Odgaard, J. (2017). The influence of ecological citizenship and political solidarity on Western Australian student teachers’ perceptions of sustainability issues. Int. Res. Geogr. Environ. Educ., 26, 135–149. https://doi.org/10.1080/10382046.2016.1235359.
54. Manning, S. (2006). Recognizing Gifted Students: A Practical Guide for Teachers. Kappa Delta Pi Rec., 42, 64–68. https://doi.org/10.1080/00228958.2006.10516435.
55. MacGregor, S., & Szerszynski, B. (2003). Environmental citizenship and the administration of life. In Citizenship and the Environment’Workshop, Newcastle University 4(6),1-21. https://www.academia. edu/1847806/Environmental_citizenship_and_the_administration_of_life
56. McFarlane, A. C., & Williams, R. (2012). Mental health services required after disasters: Learning from the lasting effects of disasters. Depression research and treatment, 2012. https://doi.org/10.1155/2012/970194
57. MEB. (2019). Bilim ve Sanat Merkezleri Yönergesi, Tebliğler Dergisi, Aralık 2019, Sayı:2747. https://altinoz.com.tr/wp-content/uploads/2019/12/bilim-sanat-yonerge.pdf Erişim Tarihi: 10.02.2023.
58. Mezirow, J. (2003). Transformative Learning as Discourse. J. Transform. Educ., 1, 58–63. https://doi.org/10.1177/1541344603252172.
59. Miles, M. B., & Huberman, A. M. (1994). Qualitative Data Analysis: An Expanded Sourcebook, Sage.
60. Millı̂ Eğitim Bakanlığı [MEB]. (2021). Özel Eğitim ve Rehberlik Genel Müdürlüğü. Bilim ve sanat merkezi fen bilimleri dersi öğretim programı.
61. Millı̂ Eğitim Bakanlığı [MEB]. (2021). Özel Eğitim ve Rehberlik Genel Müdürlüğü. Bilim ve sanat merkezi sosyal bilgiler öğretim programı.
62. Moustakas, C. (1994). Phenomenological Research Methods. Thousand Oaks, CA: Sage.
63. Oğurlu, Ü., Kaya, F., Yalman, E. F., & Ayvaz, Ü. (2016). Üstün yetenekli ortaokul öğrencilerine küresel vatandaşlık eğitimi programının etkililiği. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 12(1), 253- 271. https://doi.org/10.17860/efd.98468.
64. Olsen, S.K.; Miller, B.G.; Eitel, K.B., & Cohn, T.C. (2020). Assessing teachers’ environmental citizenship based on an adventure learning workshop: A case study from a social-ecological systems perspective. J. Sci. Teach. Educ., 31, 869–893. https://doi.org/10.1080/1046560X.2020.1771039.
65. Özdemir Özden, D. (2011). İlköğretim okullarında çevresel vatandaşlık eğitimi [Yayımlanmamış doktora tezi]. Marmara Üniversitesi.
66. Özdemir, F. ( 2023). Çevre temelli STEM eğitiminin üstün yetenekli öğrencilerin çevresel vatandaşlık, çevreye yönelik tutum ve çevresel vatandaşlık bilgi düzeylerine etkisi. [Yayımlanmamış doktora tezi]. Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi.
67. Özdemir, F. (2022). Opinions of Social Studies Teachers on Environmental Education Through Social Studies Curriculum and Textbooks.Participatory Educational Research (PER)9(5), 486-501. Doi: http://dx.doi.org/10.17275/per.22.125.9.5
68. Özdemir, F., Aybar-Ercan, Y., & Yiğit, E. Ö. (2023). Üstün yetenekli bireylerin vatandaşlık kavramına ilişkin algıları. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, Erken Görünüm. https://doi.org/10.21565/ozelegitimdergisi.951891
69. Özmen, F., & Kömürlü, F. (2013). Education policies and practices towards gifted and talented students in Turkey. İnönü University Journal of the Faculty of Education, 14(2), 35-56. https://dergipark.org.tr/tr/ download/article-file/92205
70. Patton, M. Q. (2014). Nitel araştırma ve değerlendirme yöntemleri. Bütün, M. ve Demir, S. B.(Çev. Ed) Pegem Akademi Yayınları.
71. Renzulli J. S., & Reis S. M. (2014). The school-wide enrichment model: A how-to guide for talent development (3rd ed.). Waco, TX: Prufrock Press.
72. Sarı, H., & Öğülmüş, K (2014). Bilim ve sanat merkezlerindeki ( bilsem ) karşılaşılan sorunların öğretmen ve öğrenci görüşleri açısından değerlendirilmesi. International Journal of Turkish Education Sciences, (2), 254-265
73. Satmaz, İ., & Evin Gencel, İ. (2016). Bilim sanat merkezlerinde görevlendirilen öğretmenlerin hizmet içi eğitim sorunu. Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Dergisi(42), 59-73.
74. Schroth S. T., Helfer J. A., Beck D. L., & Swanson B. L. (2011). Planning differentiated instruction and assessing results: Teaching to assure each learner’s success. Dubuque, IA: Kendall/Hunt.
75. Sezginsoy, B. (2007). Bilim ve Sanat Merkezi Uygulamasının Değerlendirilmesi. (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Eğitim Bilimleri Anabilim Dalı, Balıkesir: Türkiye
76. Silverman, L. K. (1994). The moral sensitivity of gifted children and the evolution of society. Roeper Review: A Journal on Gifted Education, 17(2), 110–116. https://doi.org/10.1080/02783199409553636
77. Slade, M. L. (2021). Global Citizenship as a means for teaching environmental education to gifted learners. In Building STEM skills through environmental education (pp. 1-13). IGI Global.
78. Spektor-Levy, O., & Abramovich, A. (2017). From “Hesitant” to “Environmental Leader”: The influence of a professional development program on the environmental citizenship of preschool teachers. Eurasia J. Math. Sci. Technol. Educ., 13, 649–671. https://doi.org/10.12973/eurasia.2017.00637a.
79. Stake, R. E. (1995). The art of case study research. Thousand Oaks; Sage Publications.
80. Sternberg, R.J. (2020). Transformational Giftedness: Rethinking Our Paradigm for Gifted Education. Roeper Rev., 42, 230–240. https://doi.org/10.1080/02783193.2020.1815266.
81. Sternberg, R.J., Chowkase, A., Desmet, O., Karami, S., Landy, J., & Lu, J. (2021). Beyond Transformational Giftedness. Educ. Sci., 11, 192. https://doi.org/10.3390/educsci11050192.
82. Sternberg, R. J. (2024). A new model of giftedness for transformational active concerned citizenship and ethical leadership. Gifted Education International, 40(2), 166-195. https://doi.org/10.1177/02614294241246497.
83. Şahin, F., & Yazgan, B. S. (2013). Araştırmaya dayalı sınıf dışı laboratuar etkinliklerinin öğrencilerin akademik başarısına etkisi. Sakarya University Journal of Education, 3(3), 107-122. Retrieved from https://dergipark.org.tr/tr/pub/suje/issue/20634/220022
84. Şenol, C. (2011). Üstün yetenekliler eğitim programlarına ilişkin öğretmen görüşleri (BİLSEM örneği) (Master's thesis, Eğitim Bilimleri Enstitüsü). Fırat Üniversđtesđ Eğđtđm Bđlđmlerđ Enstđtüsü
85. Tannenbaum, A. J. (1983). Gifted children: Psychological and educational perspectives. New York: Macmillan.
86. Tirri, K. (2008). Gifted Students as Citizens for the Future. Pridobljeno, 5(5), 2011.
87. Tomlinson, C. A. (2009). The parallel curriculum: A design to develop high potential and challenge high ability learners. İn Tomlinson, C. A., Kaplan, S. N., Renzulli, J. S., Purcell, J. H., Leppien, J. H., (2nd.ed). Systems and Models for Developing Programs for the Gifted and Talented Corwin Press.
88. Treffinger D. J., Young G. C., Nassab C. A., & Wittig C. V. (2004). Enhancing and expanding gifted programs: The levels of service approach. Waco, TX: Prufrock Press.
89. UNESCO. (2017). Education for Sustainable Development Goals: Learning Objectives; UNESCO: Paris, France. ISBN 978-92-3-100209-0.
90. United Nations Conference on Environment and Development (1992). The earth summit, agenda 21: Programme of action for sustainable development report of the United Nations conference on environment and development (UNCED). Rio de Janeiro, 3-14 June. Brazil. https://doi.org/10.1007/springerreference_29770.
91. Usta G. (2023). Dünya’da meydana gelen afetlerin istatistiksel olarak analizi (1900-2022). Gümüşhane Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 14(1),172-186
92. Uzun, N., & Sağlam, N. (2006). Orta öğretim öğrencileri için çevresel tutum ölçeği geliştirme ve geçerliliği. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 30(30), 240-250. http://www.naimuzun.com/yayinlar/ 745-published.pdf
93. Vadala, C. E. (2004). The impact of an environmental education program on third graders' knowledge, attitudes and behavioral intentions. Texas A&M University (Unpublished Doctoral dissertation), Texas
94. Van Tassel-Baska, J. & Johnsen, S. K. (2007). Teacher education standards fort he field of gifted education. Gifted Child Quarterly, 51 (2), 182-205.Doi;10.1177/0016986207299880
95. World Wildlife Fund for Nature (WWF) (2012). Türkiye’nin ekolojik ayak izi raporu 2012. Türkiye: Türkiye Dünya Doğayı Koruma.
96. Yavetz, B.; Goldman, D., & Pe’er, S. Environmental literacy of pre-service teachers in Israel: A comparison between students at the onset and end of their studies. (2009). Environ. Educ. Res., 15, 393–415. https://doi.org/10.1080/13504620902928422.
97. Yıldırım, A., Şimşek, H. (2013). Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri. (9. Baskı). Seçkin Yayınları.
98. Yıldırım, D. T. (2016). Üstün yetenekliler için değerler eğitimi dersinin önemi. Current Research in Education, 2(2), 99-120. https://aizonia.com/uploads/__dokuman/cre-articles/22/yildirim.pdf
99. Yıldırım, F. (2022). An ınvestigation of perceptions of gifted students toward the concept of digital citizenship. EJER Congress 2022 Conrefence Proceedıngs,(s.s 116-129). İzmir, Türkiye. https://www.ejercongress.org/wp-content/uploads/2022/10/INGILIZCE-TAM-METINLER.pdf.
100. Yılmaz, S. B., & Emir, S. (2024). Comparison of the 21st century skills and climate literacy: a study on the gifted and undiagnosed gifted secondary school students. Journal of Hasan Ali Yücel Faculty of Education/Hasan Ali Yücel Egitim Fakültesi Dergisi (HAYEF), 21(1).