Göçle Kesintiye Uğrayan Gelecek: Mevsimlik Tarımda Çocuk İşçiliği ve Eğitime Erişim Üzerine Nitel Bir Araştırma

Öz

Bu araştırma, Türkiye’de mevsimlik tarım işçiliği yapan ailelerin çocuklarının eğitime erişim süreçlerini ve bu süreçleri şekillendiren yapısal, sosyal ve kültürel etmenleri nitel araştırma yöntemiyle incelemektedir. Durum çalışması deseniyle yürütülen araştırmada, doküman analizi yoluyla elde edilen veriler tematik olarak çözümlenmiş ve dört temel sorun alanı belirlenmiştir: eğitimde sürekliliğin kesintiye uğraması, öğrenme ortamlarının fiziksel ve psiko-sosyal yetersizlikleri, kurumsal destek eksiklikleri ve aile–kültür dinamiklerinin eğitime etkisi. Bulgular, mevsimlik göçün çocuklarda devamsızlık oranlarını artırdığını, akademik başarıyı düşürdüğünü ve sosyal uyumu zayıflattığını göstermektedir. Ayrıca kurumlar arası koordinasyon eksikliği, yetersiz yerel uygulamalar ve politika düzeyindeki kopukluklar, eğitim hakkının hayata geçirilmesini güçleştiren yapısal engeller olarak öne çıkmaktadır. Araştırma, eğitim sosyolojisi ve çocuk hakları kuramsal çerçevelerinden hareketle, eğitime erişim sorununu yalnızca pedagojik değil, aynı zamanda sosyal politika, toplumsal eşitlik ve kapsayıcı eğitim bağlamında değerlendirmektedir. Çalışma, politika yapıcılar, eğitim yöneticileri ve uygulayıcılar için somut çözüm önerileri geliştirerek hem literatüre hem de saha uygulamalarına bütüncül ve sürdürülebilir bir katkı sağlamayı amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Çocuk işçiliği
• Eğitime erişim
• Eğitimde eşitsizlik
• Mevsimlik tarım işçiliği

Interrupted Futures by Migration: A Qualitative Study on Child Labor and Access to Education in Seasonal Agriculture

Öz

This study aims to examine the educational access processes of children from families engaged in seasonal agricultural labor in Turkey and the structural, social, and cultural dynamics that shape these processes through a qualitative research approach. Designed as a case study, the research employs document analysis to thematically classify data and identify four main problem areas: interruptions in educational continuity, inadequacies in physical and psychosocial learning environments, lack of institutional support, and the influence of family–cultural dynamics on education. The findings reveal that seasonal migration increases absenteeism, reduces academic achievement, and weakens social adjustment among children. Furthermore, inter-institutional coordination gaps, insufficient local practices, and policy-level inconsistencies emerge as structural barriers that hinder the realization of the right to education. Grounded in the theoretical frameworks of educational sociology and child rights, the study approaches access-to-education issues not merely as pedagogical challenges but as matters of social policy, equality, and inclusive education. By offering evidence-based and context-sensitive policy recommendations, the study aims to contribute both theoretically and practically to the literature, providing sustainable and holistic insights for policymakers, education administrators, and practitioners seeking to strengthen educational equity for children of seasonal agricultural workers.

Anahtar Kelimeler

• Access to education
• Educational inequality
• Child labor
• Seasonal agricultural labor

Kaynakça

1. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı. (t.y.). Eğitime Yönelik Sosyal Yardımlar. https://www.aile.gov.tr/media/78317/egitime-yonelik-sosyal-yardimlar.pdf.
2. Bowen, G. A. (2009). Document analysis as a qualitative research method. Qualitative Research Journal, 9(2), 27–40.
3. Cumhurbaşkanlığı (Türkiye Cumhurbaşkanlığı). (2024). Genelge 2024/5 mevsimlik tarım işçisi ve göçer çocuklarının eğitimi. Resmî Gazete. https://www.resmigazete.gov.tr
4. Food and Agriculture Organization [FAO]. (2019). Seasonal migration and child labour in agriculture (Rapor No. CB7360EN). https://openknowledge.fao.org
5. Geçgin, E. (2009). Ankara-Polatlı örneğinde sosyal dışlanma açısından mevsimlik tarım işçiliği. Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 1(1), 3–35.
6. Gökçe, İ., & Fırat, N. Ş. (2024). Mevsimlik tarım işçilerinin çocuklarının karşılaştığı eğitim zorlukları ve çözüm önerileri: Ebeveyn görüşleri. Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, 62, 3072–3086. https://doi.org/10.53444/deubefd.1487858
7. Güven, E. (2024). Mevsimlik tarım işçisi çocukların ve ailelerin eğitimden beklentileri (Yüksek lisans tezi, Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi).
8. Havlioğlu, S. (2011). Göçebe mevsimlik tarım işçisi ergenlerde yaşam kalitesi düzeyi ve sorun davranışları sıklığı (Yüksek lisans tezi, Harran Üniversitesi).

9. International Labour Organization [ILO]. (2020). Child labour: Global estimates 2020, trends and the road forward. https://www.ilo.org
10. International Labour Organization [ILO]. (2023). Eliminating child labour in agriculture. https://www.ilo.org
11. İş, E., & Özkan, B. (2024). Mevsimlik tarım işçisi olarak çalışan ailelerin çocuklarının eğitim sürecinde yaşadıkları sorunlar. EKEV Akademi Dergisi, 98, 62–74. https://dergipark.org.tr/tr/pub/sosekev/issue/85727/1426395
12. Karademir, D., & Yurtseven, M. (2022). Şanlıurfa’da mevsimlik gezici tarım işçisi öğrencilerin göç süreçleri. Uluslararası Yönetim Akademisi Dergisi, 5(1), 163–176. https://doi.org/10.33712/mana.1063145
13. Karaman, Z. (2013). Mevsimlik tarım işçisi çocukların eğitim hakkına erişim durumları ve sosyal beceri yeterliliklerinin öğretmen görüşlerine göre belirlenmesi (Yüksek lisans tezi, Hacettepe Üniversitesi).
14. Krippendorff, K. (2018). Content analysis: An introduction to its methodology (4th ed.). Sage Publications.
15. Lordoğlu, K., & Etiler, N. (2014). Batı Karadeniz Bölgesinde mevsimlik gezici tarım işçiliğinde çalışan çocuklar üzerine sınırlı bir araştırma. Çalışma ve Toplum, 2, 115–124.
16. Mamur, Y., & Sünney, F. H. (2024). Bir eylem araştırması: Gezici mevsimlik tarım işçisi aile çocuklarının katılım mekanizmalarını tanıma durumlarının geliştirilmesi. Karadeniz Sosyal Bilimler Dergisi, 16(30), 420–438. https://doi.org/10.38155/ksbd.1399098
17. Merriam, S. B. (2009). Qualitative research: A guide to design and implementation (2nd ed.). Jossey-Bass.
18. Millî Eğitim Bakanlığı [MEB]. (2024). 2024/52 sayılı genelge: Mevsimlik tarım işçileri ile göçer ve yarı göçer ailelerin çocuklarının eğitime erişimi hakkında.
19. Patton, M. Q. (1990). Qualitative evaluation and research methods (2nd ed.). Sage Publications. Türk Eğitim Gönüllüleri Vakfı [TEGV]. (2021). Dört Mevsim Eğitim Projesi. https://tegv.org
20. Türkiye İstatistik Kurumu [TÜİK]. (2019). Çocuk işgücü araştırması, 2019. https://data.tuik.gov.tr
21. UNESCO Institute for Lifelong Learning. (2020). Ensuring continuity of learning during emergency. https://uil.unesco.org
22. UNICEF, & Millî Eğitim Bakanlığı. (2020). Access to education report for refugee and seasonal migrant children.
23. UNICEF. (2021). Education disrupted: The impact of the COVID-19 pandemic on children's education in conflict-affected settings. https://www.unicef.org
24. UNICEF Türkiye. (2023a). Emergency response guide for seasonal migratory agricultural workers and their children.
25. UNICEF Türkiye. (2023b). Çocuk işçiliği ile mücadele stratejisi. https://www.unicef.org/turkey
26. Yaşar Yavuz, Z. (2024). Mevsimlik tarım işçisi çocukların eğitim sorunları (Yüksek lisans tezi, Gazi Üniversitesi).
27. Yavuz, M. (2019). Mevsimlik tarım işçisi çocukların eğitimde yaşadıkları sorunlara yönelik okul yöneticilerinin ve öğretmenlerin görüşleri: Şanlıurfa ili örneği (Yüksek lisans tezi, Marmara Üniversitesi).
28. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2022). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (13. baskı). Seçkin Yayıncılık.
29. Yıldırım, M., & Karakoyun, O. (2023). Mevsimlik tarım işçiliği üzerine bir araştırma: Çarşamba (Samsun) ilçesi örneği. 19 Mayıs Sosyal Bilimler Dergisi, 4(2), 61–81. https://doi.org/10.52835/19maysbd.1320646
30. Yin, R. K. (2018). Case study research and applications: Design and methods (6th ed.). Sage Publications.