The Effect of Using Museum Education Activities in Social Studies Course on Academic Success, Attitudes and Disaster Awareness Levels of Students: The Example of Flood Museum

Yıl 2025, Cilt: 25 Sayı: 4, 2462 - 2487, 15.12.2025

Erman Kalyoncu , İlhan Turan

https://doi.org/10.17240/aibuefd.2025..-1684766

Öz

The aim of this study is to determine the effect of using museum education activities in the Flood Museum—one of the few museums in our country established to address natural disasters—on students’ academic achievement, attitudes, and disaster awareness levels in the social studies course. In the study, both quantitative and qualitative research methods were employed. In the quantitative phase, a quasi-experimental design with a pre-test–post-test control group was employed, while in the qualitative phase, interviews were conducted using an open-ended questionnaire related to the museum visit. A total of 48 students participated in the quantitative phase of the study, while 24 students took part in the qualitative phase. In the study, the Academic Achievement Test, the Attitude Scale toward the Social Studies Course, and the Disaster Awareness Perception Scale were used to collect quantitative data, while the Open-Ended Questions Form on the Museum Visit was used to collect qualitative data. The quantitative data of the study were analyzed using the Mann–Whitney U Test, while the qualitative data were analyzed through content analysis. According to the quantitative results of the study, the activities conducted in the Flood Museum had a positive effect on academic achievement, attitudes toward the social studies course, and perceived disaster awareness levels in favor of the experimental group. According to the qualitative findings, it was concluded that the students in the experimental group expressed positive opinions about the activities conducted in the Flood Museum.

Anahtar Kelimeler

Social Studies , Museum Education , Natural Disaster , Flood Museum

Sosyal Bilgiler Dersinde Müze Eğitimi Etkinlikleri Kullanılmasının Akademik Başarı, Tutum ve Öğrencilerin Afet Bilinci Düzeylerine Etkisi: Taşkın Müzesi Örneği

Öz

Ülkemizde doğal afetlerle ilgili olarak kurulmuş nadir sayıdaki müzelerden birisi olan Taşkın Müzesi’nde müze eğitimi etkinlikleri kullanılmasının öğrencilerin sosyal bilgiler dersindeki akademik başarı, tutum ve afet bilinci düzeylerine etkisini belirlemek amaçlanmıştır. Araştırmada, nicel ve nitel yöntemler kullanılmıştır. Nicel kısımda ön test- son test kontrol gruplu yarı deneysel desen, nitel kısımda ise müze gezisi açık uçlu sorular formuyla birlikte görüşme yöntemi kullanılmıştır. Araştırmanın nicel bölümüne 48, nitel bölümüne 24 öğrenci katılmıştır. Çalışmada nicel veriler için Akademik Başarı Testi, Sosyal Bilgiler Dersine Yönelik Tutum Ölçeği, Afet Bilinci Algı Ölçeği, nitel veriler için Müze Gezisi Açık Uçlu Sorular formu kullanılmıştır. Araştırmanın nicel verileri Mann-Whitney U Testi, nitel verileri içerik analizi tekniği ile analiz edilmiştir. Çalışmanın nicel sonuçlarına göre Taşkın Müzesinde gerçekleştirilen etkinliklerin deney grubu lehine akademik başarıyı, sosyal bilgiler dersine karşı tutumu ve afet bilinci algı düzeylerine olumlu etkide bulunduğu tespit edilmiştir. Nitel sonuçlara göre deney grubu Taşkın Müzesinde gerçekleştirilen etkinliklere yönelik olumlu görüş bildirdikleri sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Sosyal Bilgiler , Müze Eğitimi , Doğal Afet , Taşkın Müzesi

Kaynakça

• Acar, A. (2017). Müze ve Sergilemelerde Etkileşimli Tasarım Çözümleriyle Bilgiyi Görselleştirmek. Hacettepe Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Sanat Yazıları, 36, 139-155. https://www.researchgate.net/publication/354380901_MUZE_VE_SERGILEMELERDE_ETKILESIMLI_TASARIM_COZUMLERIYLE_BILGIYI_GORSELLESTIRMEK_VISUALIZING_THE_INFORMATION_WITH_INTERACTIVE_DESIGN_SOLUTIONS_IN_MUSEUMS_AND_EXHIBITIONS sayfasından erişilmiştir.
• Adanalı, R., Yıyın, F. T., & Özenel, N. (2022). Ortaokul Öğrencilerinin Afet Bilinci. International Journal of Geography and Geography Education (IGGE), 47, 56-81. https://doi.org/10.32003/igge.1122725
• Aktekin, S. (2008). Müze Uzmanlarının Okulların Eğitim Amaçlı Müze Ziyaretlerine İlişkin Görüşleri. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 9 (2), 103-111. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1495037 sayfasından erişilmiştir.
• Aktekin, S. (2009). Lise Öğrencilerinin Tarih Derslerinde Yerel Tarih Konularının Öğretilmesiyle İlgili Görüşleri. Milli Eğitim, 182, 331-351.
• Altın, B. N. ve Demirtaş, S. (2009). Sosyal Bilgiler Dersinde Sınıf Dışı Eğitim Etkinlikleri (Müze ve Arazi Çalışmaları). M. Safran (Ed.), Sosyal Bilgiler Öğretimi. (ss. 510-541). Ankara: Pegem Akademi.
• Ata, B. (2023). Okul Dışı Sosyal Bilgiler Öğretiminde Müzeler. Şimşek, A. & Kaymakçı, S., (Ed.), Okul Dışı Sosyal Bilgiler Öğretimi, (ss. 171-186). Ankara: Pegem Akademi.
• Başbuğ, S. & Adıgüzel, Ö. (2019). Müzede Yaratıcı Drama Etkinliklerinin Öğrencilerin Sosyal Bilgiler Dersindeki Başarılarına Etkisi. Yaratıcı Drama Dergisi, 14(1), 1-32. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1562362 sayfasından erişilmiştir.
• Başıbüyük, A. & Pala, Ş. M., (2023). Hayat Bilgisi, Sosyal Bilgiler ve Coğrafya Dersi Öğretim Programlarının Afet Eğitimi Açısından İncelenmesi. 25(2), 184-197. https://doi.org/10.17556/erziefd.1063242
• Bozdoğan, A. E. (2007). Bilim ve Teknoloji Müzelerinin Fen Öğretimindeki Yeri ve Önemi. (Doktora Tezi) https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/ sayfasından erişilmiştir.
• Bozdoğan, A. E. (2008). Fen Bilgisi Öğretmen Adaylarının Bilim Merkezlerini Fen Öğretimi Açısından Değerlendirmesi: Feza Gürsey Bilim Merkezi Örneği. Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 21(1), 19-41. https://dergipark.org.tr/tr/pub/uefad/issue/16687/173403 sayfasından erişilmiştir.
• Büyüköztürk, Ş. (2023). Sosyal Bilimler İçin Veri Analizi El Kitabı İstatistik, Araştırma Deseni SPSS Uygulamaları ve Yorum. Ankara: Pegem Akademi.
• Çalışkan, H. (2009). Sosyal Bilgiler Dersine Yönelik Tutum Ölçeğinin Geliştirilmesi. Sakarya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi. Özel Sayı, 17(4), 448-457. https://www.researchgate.net/publication/303209605_Sosyal_Bilgiler_Dersine_Yonelik_Tutum_Olceginin_ Gelistirilmesi sayfasından erişilmiştir.
• Çerkez, S, (2011). Sosyal Bilgiler Dersinde Müze Eğitimine Dayalı Öğretim Uygulamalarının Öğrencilerin Akademik Başarısına ve Tutumlarına Etkisi. (Yüksek Lisans Tezi). https://Tez.Yok.Gov.Tr/Ulusaltezmerkezi/ sayfasından erişilmiştir.
• Çulha, B. (2006). Tarihsel Mekânlarda Keşfederek Öğrenme Yoluyla Sosyal Bilgiler Öğretimine Yönelik Öğrenci Görüşleri. (Yüksek Lisans Tezi). https://Tez.Yok.Gov.Tr/Ulusaltezmerkezi/ sayfasından erişilmiştir.
• Değirmenci, Y., Kuzey, M. Ve Yetişensoy, O. (2019). Sosyal Bilgiler Ders Kitaplarında Afet Bilinci ve Eğitimi. E-Kafkas Eğitim Araştırmaları Dergisi, 6(2), 33-46. https://doi.org/10.30900/kafkasegt.591345
• Demirboğa, E. (2010). Sanal Müze Ziyaretlerinin Öğrencilerin Bilişsel ve Duyuşsal Kazanımları Üzerindeki Etkileri. (Yüksek Lisans Tezi). https://Tez.Yok.Gov.Tr/Ulusaltezmerkezi/ sayfasından erişilmiştir.
• DeWitt, J., & Osborne, J. (2010). Recollections Of Exhibits: Stimulated Recall İnterviews With Primary School Children About Science Centre Visits. International Journal of Science Education, 32(10), 1365-1388. https://www.researchgate.net/publication/281355317_Recollections_of_Exhibits_Stimulated_Recall_Intervie ws_With_Primary_School_Children_About_Science_Centre_Visits sayfasından erişilmiştir.
• Dikmenli, Y. & Gafa, İ. (2017). Farklı Eğitim Kademelerine Göre Afet Kavramı. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 44, 21-36. https://doi.org/10.21764/maeuefd.335007
• Dikmenli, Y., Yakar, H., & Konca, A. S. (2018). Development Of Disaster Awareness Scale: A Validity And Reliability Study. Review Of International Geographical Education Online, 8(2), 206-220. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/591169 sayfasından erişilmiştir.
• Dikmenli, Y. & Yakar, H. (2019). Öğretmen Adaylarının Afet Bilinci Algı Düzeylerinin İncelenmesi. YYÜ Eğitim Fakültesi Dergisi, 16(1), 386-416. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/889990 sayfasından erişilmiştir.
• Dinç, E., & Üztemur, S. (2017). Türkiye’de Sosyal Bilgiler ve Tarih Eğitiminde Müzeler ve Tarihi Mekânlardan Yararlanmaya Yönelik Araştırmaların İçerik Analizi. Milli Eğitim Dergisi, 46(214), 61-84. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/441152 sayfasından erişilmiştir.
• Egüz, Ş. (2020). Sosyal Bilgiler Dersinde Müze Eğitimi Uygulamalarının Öğrenciler Üzerindeki Etkisi. Milli Eğitim Dergisi, 49 (227), 245-270. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1000937 sayfasından erişilmiştir.
• Er, H. & Yılmaz, R. (2020). Sosyal Bilgilerde Öğretmen Adaylarının Objektifinden “Müze Kullanımı” Uluslararası Sosyal Bilgilerde Yeni Yaklaşımlar Dergisi, 2020, 4(2), 165-181. https://doi.org/10.38015/sbyy.766481
• Erol Şahin, A. N. & Yeşilbursa, C. C. (2018) Tarih Bölümü Öğrencilerinin Alan Gezileri ve Müze Ziyaretlerine ve Müzede Yapılan Etkinliklere Yönelik Görüşleri. Turkish History Education Journal, 7(2), s. 555-577. https://doi.org/10.17497/tuhed.431328
• Filiz, N. (2010). Sosyal Bilgiler Öğretiminde Müze Kullanımı. (Yüksek Lisans Tezi). https://Tez.Yok.Gov.Tr/Ulusaltezmerkezi/ sayfasından erişilmiştir.
• Genç, S. & Buyurgan, S. (2018). Oyuna Dayalı Müze Etkinliklerinin Öğrenci Erişi ve Görsel Sanatlar Dersine Karşı Tutumları Üzerine Etkisi. İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 19(3), 687-699. https://doi.org/10.17679/inuefd.440804
• Gökkaya, A. K. & Yeşilbursa, C. C. (2009). Sosyal Bilgiler Öğretiminde Tarihi Yerlerin Kullanımının Akademik Başarıya Etkisi. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 7(2), 483-506. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/256284 sayfasından erişilmiştir.
• Güler, A. (2011). Planlı Bir Müze Gezisinin İlköğretim Öğrencilerinin Tutumuna Etkisi. İlköğretim Online, 10(1), 169-179. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/90695 sayfasından erişilmiştir.
• Gültekin, M. (2008). Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programı. Ş. Yaşar, (Ed.), Hayat Bilgisi ve Sosyal Bilgiler Öğretimi, Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Açık Öğretim Fakültesi Yayınları
• Gürkan, T. (2002). İlköğretim II. Kademe Eğitiminde Müze Eğitiminin Önemi Üzerine Araştırma (Bursa Örneğinde). (Yüksek Lisans Tezi). https://acikerisim.uludag.edu.tr/items/8338b2d9-5825-4205-859d-d093bb81dd97/ sayfasından erişilmiştir.
• İnal, E., Kaya, E. & Altıntaş, K. H. (2018). Türkiye’de Örgün Eğitimin Afet Eğitimi Yeterliliği Açısından İncelenmesi. Atatürk Üniversitesi Kazım Karabekir Eğitim Fakültesi Dergisi, 37, 114-137. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/609273 sayfasından erişilmiştir.
• İnal, E., Kocagöz, S. & Turan, M. (2012), Temel Afet Bilinç ve Hazırlık Düzeyinin Saptanmasına Yönelik Bir Araştırma, Türkiye Acil Tıp Dergisi, 12(1), 15-19.
• Karaca, Ö. F. (2022). Afet Konularının Sosyal Bilgiler Ders Kitaplarına Yansımaları. Yüksek Lisans Tezi). https://Tez.Yok.Gov.Tr/Ulusaltezmerkezi/ sayfasından erişilmiştir.
• Karagözoğlu, N. (2020). Ortaokul Öğrencilerinin Etkinliklerle Müze Eğitimine İlişkin Görüşleri: Yozgat Müzesi Örneği. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 6(1), 33-50. https://doi.org/10.31592/aeusbed.610442
• Mercin, L. (2006). Resim Dersini Müze Kaynaklı Oluşturmacı Öğrenme Yaklaşımı Etkinliklerine Göre Uygulamanın Erişiye, Kalıcılığa ve Tutuma Etkisi (Diyarbakır İli Örneği). (Doktora Tezi). https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/ sayfasından erişilmiştir.
• Miles, M.B., & Huberman, A.M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook (2nd edition.). Thousand Oaks, CA: Sage.
• Mızrak, S. (2018). Eğitim, Afet Eğitimi ve Afete Dirençli Toplum. Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 5(1), 56-67. https://doi.org/10.21666/muefd.321970
• Nalkıran, T. & Karamustafaoğlu, O. (2020). Doğal Afetler Konusunun Okul Dışı Öğrenme Ortamında Öğretimi: AFAD Gezisi. Öğretim Teknolojileri ve Öğretmen Eğitimi Dergisi, 9(2), 91-113. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1084333 sayfasından erişilmiştir.
• Nişancı, M. G. (2010). Tarihsel Çevrenin Tarih Eğitimine Etkisi: Adalar Örneklemi. (Yüksek Lisans Tezi). https://Tez.Yok.Gov.Tr/Ulusaltezmerkezi/ sayfasından erişilmiştir.
• Okvuran, A. (2017). Aileyle Müze Ziyaretinin Değeri. Yaratıcı Drama Dergisi, Yaratıcı Drama Dergisi "Müze Özel Sayısı", 87-92. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1563556 sayfasından erişilmiştir.
• Öcal, A., Yıldırım, E., Yakar, H., Erdoğan, E. (2016). Sosyal Bilgiler Öğretmen Adaylarının Afetlere Yönelik İnanışlarının İncelenmesi. Kırıkkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 6(2), 59-72. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/232258 sayfasından erişilmiştir.
• Öcal, A., Çakır, U. & Özelmacı, Ş. (2016). İlkokul ve Ortaokul Ders Programlarında Afetten Korunma ve Güvenli Yaşam. Alan Eğitimi Araştırmaları Dergisi, 2(2), 71-83. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/224053 sayfasından erişilmiştir.
• Öner, G. & Öztürk, M. (2019). Okul Dışı Öğrenme ve Öğretim Mekânları Olarak Bilim Merkezleri: Sosyal Bilgiler Öğretmen Adaylarının Deneyimi. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 20 (Özel Sayı), 1-27. https://doi.org/10.17494/ogusbd.555135
• Özmen, S. S. (2018). Müze Eğitiminin Gelişimi. HUMANITAS - Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 6 (11), 301-324. https://doi.org/10.20304/humanitas.404777
• Peker, N, (2014). Sosyal Bilgiler Dersinde Sanal Müze Kullanımı Ve Sosyal Bilgiler Öğretmeni Adaylarının Sanal Müze Kullanımına Yönelik Tutumları. (Yüksek Lisans Tezi). https://Tez.Yok.Gov.Tr/Ulusaltezmerkezi/ sayfasından erişilmiştir.
• Selanik Ay, T. & Kurtdede Fidan, N. (2014). Öğretmen Adaylarının Sosyal Bilgiler Dersinde Müzelerden Yararlanmaya İlişkin Görüşleri. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 13 (48), 69-89. https://doi.org/10.17755/esosder.39452
• Seyhan, A. (2020). Öğretmen Adaylarına Göre Sosyal Bilgiler Dersinde Okul Dışı Öğrenmenin Etkililiği. Turkish Journal of Educational Studies, 7 (3), 27-51. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/919270 sayfasından erişilmiştir.
• Sönmez, E. (2011). İlköğretim II. Kademe 6. Sınıf Sosyal Bilgiler Dersi Eskiçağ Tarihi Konularının İşlenmesinde Müzelerin Önemi, Karşılaşılan Sorunlar ve Çözüm Önerileri (Şanlıurfa İl Merkezi Örneği). (Yüksek Lisans Tezi). http://acikerisimarsiv.selcuk.edu.tr:8080/xmlui/bitstream/handle/123456789/1500/306407.pdf? sequence=1&isAllowed=y/ sayfasından erişilmiştir.
• Şahan, M. (2005). Müze ve Eğitim. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 3 (4), 487-501. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/256386 sayfasından erişilmiştir.
• Şahan, C. & Dinç, A. (2021). Afet Eğitim Merkezinde Yapılan Afet Eğitimlerinin Ortaokul Öğrencileri Üzerindeki Etkisinin İncelenmesi. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 58, 478-500. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/1323365 sayfasından erişilmiştir.
• Şar, E. & Sağkol, T. (2013). Eğitim Fakültelerinde Müze Eğitimi Dersi Gerekliliği Üzerine. Hayef Journal Of Education, 10 (2), 83-90. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/93178 sayfasından erişilmiştir.
• Şeker, P. T., & Savaş, Ö. (2023). Okul Dışı Öğrenme Ortamlarına İlişkin Öğretmen Görüşlerinin İncelenmesi. Anadolu Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 7(1), 64-83. https://doi.org/10.34056/aujef.1118257
• Şimsek, A. & Kaymakçı, S. (2023). Okul Dışı Sosyal Bilgiler Öğretiminin Amacı ve Kapsamı. A. Şimşek ve S. Kaymakçı (Ed.). Okul Dışı Sosyal Bilgiler Öğretimi, (s. 1- 13). Ankara: Pegem Akademi Yayınları.
• Tuncel, G. & Dolanbay, H. (2020). Sınıf Dışı Öğretim Teknikleriyle Sosyal Bilgiler Öğretimi. Sever, R., Aydın, M. & Koçoğlu, E., (Ed.), Alternatif Yaklaşımlarla Sosyal Bilgiler Eğitimi, (s. 341-397). Ankara: Pegem Akademi.
• Turan, İ. & Kartal, A. (2012). İlköğretim 5. Sınıf Öğrencilerinin Doğal Afetler Konusu ile İlgili Kavram Yanılgıları. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 13(3), 67-81. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1491687 sayfasından erişilmiştir. URL-1, https://www.ntv.com.tr/galeri/sanat/taskin,fdzMUpMcl0qMizT0n3oOvQ/
• Üztemur, S., Dinç, E. & Acun, İ. (2018). Müzeler ve Tarihi Mekânlarda Uygulanan Etkinlikler Aracılığıyla Öğrencilerin Sosyal Bilgilere Özgü Becerilerinin Geliştirilmesi. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, (46), 294-324. https://doi.org/10.21764/maeuefd.349442
• Yeşilbursa, C. C. (2008). Sosyal Bilgiler Öğretiminde Tarihî Yerlerin Kullanımı. Türklük Bilimi Araştırmaları, 23, 209-222. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/156925 sayfasından erişilmiştir.
• Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2013). Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.
• Yılmaz, K. & Şeker, M. (2011). İlköğretim Öğrencilerinin Müze Gezilerine ve Müzelerin Sosyal Bilgiler Öğretiminde Kullanılmasına İlişkin Görüşlerinin İncelenmesi. İstanbul Aydın Üniversitesi Dergisi, 3(9), 21-39. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/319325 sayfasından erişilmiştir.
• Yorulmaz, E. (2016). Sosyal Bilgiler Dersi Kapsamında Okul Dışı Çevrelerin Kullanımı: Çorum Yatılı Arkeoloji Müzesinde Bir Gün. (Yüksek Lisans Tezi). https://Tez.Yok.Gov.Tr/Ulusaltezmerkezi/ sayfasından erişilmiştir.
• Zayimoğlu-Öztürk, F. (2014). Sosyal Bilgiler Dersinde Arkeolojik Kazı Çalışması ve Müze Gezisi. Araştırma Temelli Etkinlik Dergisi, 4(1), 12-26. http://earsiv.odu.edu.tr:8080/xmlui/bitstream/handle/11489/1888/Ated%20Filiz.pdf?sequence=1&isAllowed=y sayfasından erişilmiştir.