A Synthesis of Research on the Training and Employment Processes of School Principals and Related Policies in Türkiye: A Model Proposal

Yıl 2026, Cilt: 26 Sayı: 1, 364 - 398, 25.03.2026

Canan Albez

https://doi.org/10.17240/aibuefd.2026..-1694387

https://izlik.org/JA73MR95AY

Öz

This study aims to synthesize the opinions and suggestions presented in studies examining the processes of training and employing school administrators in Türkiye, as well as the related policies and practices of the Ministry of National Education (MoNE), and to propose a model based on the findings. The research was conducted using the meta-synthesis method in a qualitative research approach. Content analysis was used for document analysis. In this study, the findings of 66 research studies conducted between 2010 and 2021 were used as the data source and were synthesized with the results of 30 studies conducted between 2022 and 2024, which were based on the updated regulations introduced after 2021. Based on these findings, an alternative model was proposed. In the analysis, the opinions and suggestions of the researchers were listed as codes, and then the codes with similar content were categorically classified. The categories were categorized under three themes: school administrator training, selection-appointment, and retention and promotion. On the basis of the data analysis, the principles and guidelines that indicate the professional processes of school administration were identified, and a proposed model was presented. The research revealed that the regulations to be implemented by the MoNE in 2021-2024 regarding the processes of training and employment of school administrators have overlapping and non-overlapping aspects with the research findings and suggestions.

Anahtar Kelimeler

Training School Administrators , Selecting , Appointing School Administrators , Meta Synthesis

Türkiye’de Okul Yöneticisi Yetiştirme ve İstihdam Süreçleri ile Mevcut Politikaları Tartışan Araştırmaların Sentezi: Bir Model Önerisi

https://izlik.org/JA73MR95AY

Öz

Bu araştırmanın amacı, Türkiye’de okul yöneticisi yetiştirme ve istihdam süreçleri ile bu süreçlere ilişkin Millî Eğitim Bakanlığı’nın (MEB) politika ve uygulamalarını inceleyen çalışmalarda yer alan görüş ve önerileri sentezlemek ve elde edilen bulgular doğrultusunda bir model önerisi sunmaktır. Araştırma, nitel araştırma yaklaşımlarından meta-sentez yöntemiyle gerçekleştirilmiştir. Araştırmada doküman incelemesinde içerik analizi kullanılmıştır. Araştırmada veri toplama aracı olarak 2010-2021 yılları aralığında yapılmış 66 araştırmanın analiz bulguları, 2021 yılı sonrasında değişen yönetmeliği esas alan 2022-2024 yılları arasında yapılmış 30 araştırmanın sonuçlarıyla derlenmiş ve bulgular doğrultusunda alternatif bir model önerisi sunulmuştur. Yapılan analizde araştırmacıların görüş ve önerileri, kodlar halinde sıralanmış ardından benzer içerikli kodlar kategorik olarak sınıflandırılmıştır. Kategoriler, okul yöneticisi yetiştirme, seçme-atama, görevde kalma ve yükselme olmak üzere üç tema altında toplanmıştır. Araştırmada yapılan veri analizinden hareketle okul yöneticiliğinin mesleki süreçlerine işaret eden ilke ve esaslar belirlenmiş ve bir model önerisi sunulmuştur. Araştırmada, okul yöneticisinin yetişmesi ve istihdamı süreçlerine yönelik MEB’in 2021-2024 yıllarında uygulamaya koyduğu yönetmeliklerin araştırma sonuç ve önerilerle örtüşen ve örtüşmeyen yönleri olduğu ortaya çıkmıştır.

Anahtar Kelimeler

Okul Yöneticisi Yetiştirme , Okul Yöneticisi Seçme , Atama , Meta-Sentez

Etik Beyan

Bu araştırma için Etik kurul belgesine ihtiyaç duyulmamıştır. Makale, araştırma ve yayın etiği ilkeleri göz önünde bulundurularak yazılmıştır. Yapılan bu çalışmada “Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi” kapsamında uyulması belirtilen tüm kurallara uyulmuştur. Yönergenin ikinci bölümü olan “Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiğine Aykırı Eylemler” başlığı altında belirtilen eylemlerden hiçbiri gerçekleştirilmemiştir.

Kaynakça

• Açıkalın, A. (1998). Okul Yöneticiliği -Toplumsal, Kurumsal ve Teknik Yönleriyle. Ankara: Pegem Yayınları
• Ada, Ş. ve Akan, D. (2007). Değişim Sürecinde Etkili Okullar. KKEFD. 16, 343- 373.
• Ağaoğlu, E., Gültekin, M. & Çubukçu, Z. (2002). Okul yöneticisi yeterliklerine dayalı eğitim programı önerisi (Hizmet Öncesi - Hizmetiçi Eğitim), 21.YY Eğitim Yöneticilerinin Yetiştirilmesi Sempozyumu Bildiriler Kitabı, s. 145-161. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Yayınları.
• Akbaş, A., & Cemaloğlu, N. (2019). Okul yöneticilerinin istenmeyen yönetsel davranışları ve sonuçları. ITEAC’2019, 64.
• Akçadağ, T. (2014). Okul yöneticilerinin bakış açılarıyla yöneticilerin yetiştirilme, atama ve yer değiştirmeleri; sorunlar ve çözümler. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 29. 135-150.
• Akın, U. (2012). Okul yöneticilerinin seçimi ve yetiştirilmesi: Türkiye ve seçilmiş ülkelerden farklı uygulamalar, karşılaştırmalar. Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 12(2), 1-30.
• Akpan, C. (2016). Innovative practices in school administration. International Journal of Educational Administration Planning and Research, 6(8), 45-53.
• Altın, F., & Vatanartıran, S. (2014). Türkiye’de okul yöneticisi yetiştirme, atama ve sürekli geliştirme model önerisi. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 15(2), 17-35.
• Aydın. M. (2010). Eğitim Yönetimi (9. Baskı). Hatiboğlu Yayınevi.
• Babaoğlan, E., Nalbant, A., & Çelik, E. (2017). Okul başarısına okul yöneticisinin etkisine ilişkin öğretmen görüşleri. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, (43), 93-109.
• Babo, G., & Villaverde, C. (2013). Principal Evaluation Using a Comprehensive Portfolio Development Approach to Facilitate Professional Growth and Renewal. International Studies in Educational Administration (Commonwealth Council for Educational Administration & Management (CCEAM)), 41(2).
• Balcı, A. (2007). Effective School Development Theory Practice and Research (Etkili Okul Geliştirme Kuram Uygulama ve Araştırma) (4th Printing). Pegem Yayıncılık, 168, 11.
• Balcı, A. (2021). Okul yöneticiliğinin meslekleşmesi. Uluslararası Liderlik Çalışmaları Dergisi: Kuram ve Uygulama, 4(2), 62-78.
• Balyer, A., & Gündüz, Y. (2011). Değişik ülkelerde okul müdürlerinin yetiştirilmesi: Türk eğitim sistemi için bir model önerisi. Kuramsal Eğitimbilim Dergisi, 4(2). 182-197.
• Bolam, R. (1993), “School‐based management, school improvement and school effectiveness: overview and implications”, in Dimmock, C. (Ed.), School‐Based Management and School Effectiveness, Routledge, London, pp. 219-234.
• Bursalıoğlu, Z. (2019). Eğitim Yöneticisinin Yeterlikleri İlköğretmen Okulu Müdürlerinin Yeterliklerine İlişkin Bir Araştırma Özeti. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi, 9(1), 321-324. https://doi.org/10.1501/Egifak_0000000452
• Bush, T. (2018). Preparation and induction for school principals: Global perspectives. Management in Education, 32(2), 66-71.
• Cemaloğlu, N. (2005). Türkiye’de Okul Yöneticisi Yetiştirme ve İstihdamı: Varolan Durum, Gelecekteki Olası Gelişmeler ve Sorunlar. Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 25(2), 249-274.
• Condon, C., & Clifford, M. (2012). Measuring Principal Performance: How Rigorous Are Commonly Used Principal Performance Assessment Instruments? A Quality School Leadership Issue Brief. Revised. American Institutes for Research.
• Çelenk, S. (2002). Geleceğin Eğitim Yöneticilerinin Yetiştirilmesinde Bir Model Önerisi. 21.YY Eğitim Yöneticilerinin Yetiştirilmesi Sempozyumu Bildiriler Kitabı, s. 65-82. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Yayınları.
• Çobanoğlu, F., & Badavan, Y. (2017). Başarılı okulların anahtarı: etkili okul değişkenleri. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (26), 114-134.
• Day, C., Sammons, P., Hopkins, D., Harris, A., Leithwood, K., Gu, Q., ... & Kington, A. (2009). The impact of school leadership on pupil outcomes. Final report. Nottingham: Department for Children, Schools and Families.
• Eurydice-The Information Network on Education in Europe. (2018). Management Staff for Early Childhood and School Education (France). https://eacea.ec.europa.eu/national-policies/eurydice/content/management- staff-early-childhood-and-school-education-5_en
• Eurydice-The Information Network on Education in Europe. (2021). Management Staff for Early Childhood and School Education (United Kingdom – England). https://eacea.ec.europa.eu/national- policies/eurydice/content/management-staff-early-childhood-and-school-education-78_en
• Grissom, Jason A., Anna J. Egalite, and Constance A. Lindsay. (2021). “How Principals Affect Students and Schools: A Systematic Synthesis of Two Decades of Research.” New York: The Wallace Foundation. Available at http://www.wallacefoundation.org/principalsynthesis.
• Gökçe, F., Kahraman, P . (2010). Etkili Okulun Bileşenleri: Bursa İli Örneği. Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 23 (1), 173-206.
• Güneş, D., & Erdem, R. (2022). Nitel araştırmaların analizi: Meta-sentez. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22(Özel Sayı 2), 81-98.
• Işık, H. (2003).Okul Müdürlerinin Yetiştirilmelerinde Yeni Bir Model Önerisi. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 24, 206-211
• Kahveci, G., Bahadır, E., & Kandemir, İ. K. (2019). Okul yöneticilerinin toksik liderlik davranışları ile öğretmenlerin örgütsel bağlılıkları arasındaki ilişkinin incelenmesi. Ankara University Journal of Faculty of Educational Sciences (JFES), 52(1), 225-249.
• Kaplan, L. S., Owings, W. A., & Nunnery, J. (2005). Principal quality: A Virginia study connecting interstate school leaders licensure consortium standards with student achievement. NASSP Bulletin, 89(643), 28-44. https://doi.org/10.1177/019263650508964304
• Kasalak, G. (2020). Okul Yöneticileri Kendi Mesleki Gelişim Etkinlikleri Nasıl Algılıyorlar?. Yaşadıkça Eğitim, 34 (1), 111-130.
• Kesim, E. (2009). Okul Yöneticilerinin Uzaktan Eğitim Yoluyla Yetiştirilmeleri İçin Eğitim İhtiyaçlarına Dayalı Bir Program Modeli Önerisi [Doktora Tezi]. Anadolu Üniversitesi.
• Kıral, E., Yavuz, O., Çilek, A. ve Başaran, R. (2020). Okul Yöneticilerinin Mesleki Gelişim Eğitim İhtiyaçları Rapor-1. http://www.mlakademi.org/
• Kwan, P. (2012). Assessing school principal candidates: Perspectives of the hiring superintendents. International Journal of Leadership in Education, 15(3), 331-349.
• Leithwood,K. Harris, A. & Hopkins, D. (2020) Seven strong claims about successful school leadership revisited, School Leadership & Management, 40:1, 5-22, DOI: 10.1080/13632434.2019.1596077
• Leithwood, K., Seashore, K., Anderson, S., & Wahlstrom, K. (2004). Review of research: How leadership influences student learning. Wallace Foundation: New York, NY.
• Lipham, J. M. (1981). Effective principal, effective school. NASSP, 1904 Association Dr., Reston, VA 22091.
• Mestry, R., & Schmidt, M. (2010). Portfolio assessment as a tool for promoting professional development of school principals: A South African perspective. Education and urban society, 42(3), 352-373.
• Miles, M.B. & Huberman, A. M. (1994). Qualitative Data Analysis, London: Sage Publications.
• Mintzberg, H. (1973). The Nature of Managerial Work. New York: Harper & Row. Erişim 27.01.2020. http://hib510week9.pbworks.com/f/The+Nature+of+Managerial+Work,+Mintzberg+1973.pdf
• Ng, D., Nguyen, D. T., Wong, B. K. S., & Choy, W. K. W. (2015). A review of Singapore principals’ leadership qualities, styles, and roles. Journal of Educational Administration. 53(4). 512-533.
• Noah, P.D., Jr. (2017). A systematic approach to the qualitative meta-synthesis. Issues in Information Systems,18 (2), 196–205.
• Öz, H. (2019). Veri temelli okul yöneticisi seçme, yetiştirme ve görevlendirme modeli. Journal of Social Sciences and Education, 2(2), 311-334.
• Polat, S., & Osman, A. Y. (2016). Meta-sentez: Kavramsal bir çözümleme. Eğitimde Nitel Araştırmalar Dergisi, 4(2), 52-64.
• Polat, S., Uğurlu, C. T., & Aksu, M. B. (2018). Okul yöneticilerinin kendi mesleki gelişimleri ve okulu geliştirmeye yönelik liderlik davranışlarına ilişkin görüşleri. Eğitimde Nitel Araştırmalar Dergisi, 6(1), 205-224.
• Rammer, R. A. (2007). Call to action for superintendents: Change the way you hire principals. The Journal of Educational Research, 101(2), 67-76.
• Robson, C. (2017). Bilimsel araştırma yöntemleri: Gerçek dünya araştırması [Real world research] (Şakir Çınkır and Nihan Demirkasımoğlu, eds. of trans.). Ankara: Anı Yayıncılık.
• Savaş, G. (2019). Okul yöneticisi yetiştirmede dünyadaki eğilimler ve Türkiye için öneriler. Uluslararası Liderlik Çalışmaları Dergisi: Kuram ve Uygulama, 2(1), 59-72.
• Sezer, Ş., & Engin, G. (2020). Okullara Yönetici Seçme, Yetiştirme ve Atamaya İlişkin Yönetici Görüşleri: Durum Çalışması. Eğitim ve Bilim, 46(206), 1-18.
• Sutcher, L., Podolsky, A., & Espinoza, D. (2017). Supporting Principals' Learning: Key Features of Effective Programs. Learning Policy Institute.
• Şahin, M. (2022). Türkiye ve Avrupa ülkelerinde okul yöneticisi eğitimi ve atanma süreçlerine ilişkin bir çalışma. Sosyal, Beşeri ve İdari Bilimler Dergisi, 5(12), 1829-1854.
• Şekerci, M ve Aypay, A. (2009). İlköğretim Okulu Yöneticilerinin Yönetim Becerileri İle Grup Etkililiği Arasındaki İlişki. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 15(57), 133-160.
• Şişman, M. (2011). Eğitimde mükemmellik arayışı (İkinci Baskı). Ankara: Pegem Akademi.
• Walsh, D. and Downe, S. (2005). Meta-synthesis method for qualitative research: A Literature review. Methodological Issues in Nursing Research, 50(2), 204-211. Doi: 10.1111/j.1365-2648.2005.03380.x
• Yasifun, Y., Haryanto, B., & Istikomah, I. (2020). The Role of the Principal in Creating Effective School. Proceedings of The ICECRS, 5.
• Yavuz, Y., & Çakır, P. (2022). PISA’da başarılı olan ülkeler ile türkiye’de okul yöneticilerini seçme, atama ve yetiştirme süreci. Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, (53), 427-447.
• Yirci, R. (2009). Mentörlüğün Eğitimde Kullanılması ve Okul Yöneticisi Yetiştirmede Yeni Bir Model Önerisi (Tez No. 240157) [Yüksek lisans tezi]. Fırat Üniversitesi.