Toplumsal Cinsiyet Algısının Cinsiyet Değişkeni Açısından İncelenmesi: Bir Meta-Analiz Çalışması

Öz

Toplumsal cinsiyet, biyolojik cinsiyetten farklı olarak toplumun atfettiği sosyal roller ve beklentilerdir. Bu meta-analiz çalışması, toplumsal cinsiyet algısının cinsiyet değişkeni açısından nasıl farklılaştığını ortaya koymayı amaçlamaktadır. Çalışmada, toplumsal cinsiyet algısının biyolojik cinsiyetten bağımsız olarak; toplumun kadın ve erkek bireylere atfettiği roller, normlar ve beklentiler çerçevesinde şekillendiği vurgulanmaktadır. Bu algı, bireylerin sosyal yaşamdaki konumlarını, ekonomik fırsatlarına erişimlerini, karar alma süreçlerini ve yaşam biçimlerini doğrudan etkilemektedir. Araştırmada, 2000–2025 yılları arasında yayımlanmış 2976 çalışma arasından belirlenen dahil etme kriterlerine uygun 23 çalışma meta-analiz kapsamına alınmıştır. Çalışma sürecinde örneklem büyüklüğü, yaş grubu ve çalışma alanı gibi değişkenler sistematik olarak kodlanmış; verilerin analizi için Jamovi ve R yazılımındaki “meta” paketi kullanılmıştır. Etki büyüklükleri, standartlaştırılmış ortalama farkı (Hedges’in g’si) yöntemiyle hesaplanmış; metodolojik farklılıkların kontrolü için de Knapp ve Hartung düzeltmeleri uygulanmıştır. Sonuçlar genel etki büyüklüğünün kadınların toplumsal cinsiyet algısında erkeklere kıyasla daha eşitlikçi tutumlar sergilediğini ortaya koyduğunu göstermektedir. Alt grup analizlerinde, örneklem büyüklüğünün 300’den düşük olduğu çalışmaların daha yüksek etki büyüklüğü sergilediği ve öğrenci örneklemleriyle yapılan çalışmaların çalışan grubuna göre daha belirgin eşitlikçi algılara işaret ettiği saptanmıştır. Çalışma alanı açısından ise anlamlı bir fark bulunamamıştır.

Anahtar Kelimeler

• Toplumsal Cinsiyet Algısı
• Meta Analiz
• Kadın
• Erkek

Investigation of Gender Perception in terms of Gender Variables: A Meta-Analysis Study

Öz

Gender, unlike biological sex, refers to the social roles and expectations attributed by society. This meta-analysis aims to reveal how gender perception differs across the gender variable. The research emphasizes that gender perception is shaped by the roles, norms, and expectations that society attributes to men and women, independent of biological sex. This perception directly affects individuals' positions in social life, access to economic opportunities, decision-making processes, and lifestyles. In the study, 23 studies that met the inclusion criteria among 2976 studies published between 2000 and 2025 were included in the meta-analysis. Variables such as sample size, age group, and field of study were systematically coded, and the “meta” package in Jamovi and R software was used for data analysis. Effect sizes were calculated using the standardized difference of means (Hedges' g) method; Knapp and Hartung corrections were applied to control methodological differences. The results show that women exhibit more egalitarian attitudes toward gender than men. In subgroup analyses, it was found that studies with a sample size of less than 300 showed higher effect sizes, and studies with student samples showed more significant egalitarian perceptions than those with employee samples. No significant difference was found in terms of field of study.

Anahtar Kelimeler

• Gender Perception
• Meta Analysis
• Female
• Male

Kaynakça

1. Altınova, H. H., & Duyan, V. (2013). Toplumsal cinsiyet algısı ölçeğinin geçerlik güvenirlik çalışması. Toplum ve Sosyal Hizmet, 24(2), 9-22.
2. Altuntaş, O., & Altınova, H. H. (2015). Toplumsal cinsiyet algısı ile sosyo-ekonomik değişkenler arasındaki ilişkinin belirlenmesi. Turkish Studies, 10(6), 83–100. https://doi.org/10.7827/TurkishStudies.7674
3. Bakır, N., Vural, P. I., & Demir, C. (2019). Üniversite öğrencilerinin cinsel eğitime yönelik tutumları ve toplumsal cinsiyet algılarının bazı değişkenler açısından incelenmesi. Yaşam Becerileri Psikoloji Dergisi, 3(5), 119-128.
4. Balduzzi, S., Rücker, G., & Schwarzer, G. (2019). How to perform a meta-analysis with {R}: a practical tutorial. Evidence-Based Mental Health(22), 153-160. doi:10.1136/ebmental-2019-300117
5. Beckwith, S., Li, M., Barker, K. M., Gayles, J., Kågesten, A. E., Lundgren, R., ... & Moreau, C. (2023). The impacts of two gender-transformative interventions on early adolescent gender norms perceptions: a difference-in-difference analysis. Journal of Adolescent Health, 73(1), S55-S64.
6. Borenstein, M., Hedges, L. V., Higgins, J. P., & Rothstein, H. R. (2009). Introduction to Meta-Analysis. John Wiley & Sons, Ltd. https://doi.org/10.1002/9780470743386
7. Ceylan, M. E. (2024). Sınıf öğretmeni adaylarının toplumsal cinsiyet algılarının incelenmesi. İstanbul Aydın Üniversitesi (Yüksek Lisans Tezi)
8. Bilgin, N. Ç. (2024). Hemşirelik öğrencilerinin toplumsal cinsiyet algısı ile aile planlaması tutumları arasındaki ilişki. Sosyal Bilimler Elektronik Dergisi/Electronic Journal of Social Sciences, (5), 109-125.

9. Cirban Ekrem, E., & Küçükkaya, B. (2025). Determination of nursing students’ gender perception and attitudes towards extramarital sexual intimacy: Cross-sectional study. TOGU Sağlık Bilimleri Dergisi, 5(1), 13–25. https://doi.org/10.52369/togusagbilderg.1472432
10. Cislaghi, B., & Heise, L. (2020). Gender norms and social norms: differences, similarities and why they matter in prevention science. Sociology of health & illness, 42(2), 407-422.
11. Cohen, J. (1960). A Coefficient of Agreement for Nominal Scales. Educational and Psychological Measurement, 20, 37-46. doi: 10.1177/001316446002000104.
12. Cohen, L., Manion, L., & Morrison, K. (2000). Research Methods in Education (5 ed.). London: Routledge Falmer.
13. Coşkun, A., Varışoğlu, Y., Uygur, E., Güney, G., & Şahin, Ö. (2021). Sağlık bilimleri alanında öğrenim gören lisans öğrencilerinin toplumsal cinsiyet algılarının incelenmesi. Adnan Menderes Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 5(2), 288-301.
14. Çelebi, G. Y., & Şahin, A. İ. Toplumsal cinsiyet algısı ve ilişkilere ilişkin bilişsel çarpıtmalar arasındaki ilişkinin incelenmesi. In International Marmara Social Sciences Congress (Autumn 2021) (p. 129).
15. Çuhadaroğlu, A., & Akfırat, N. (2017). Üniversite öğrencilerinin benlik kurgularıyla toplumsal cinsiyet algıları arasındaki ilişkinin incelenmesi. Gaziantep University Journal of Social Sciences, 16(4), 1031-1046.
16. Demirel, H., & Pekasıl, A. N. (2024). Toplumsal cinsiyet algısı ve cinsiyetçi kelime kullanma sıklığının sosyodemografik değişkenler ve yaşam tarzları açısından incelenmesi: Ankara örneği. Iğdır Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 36, 345–360. https://doi.org/10.54600/igdirsosbilder.1437243
17. Diekman, A. B., & Goodfriend, W. (2006). Rolling with the changes: A role congruity perspective on gender norms. Psychology of Women Quarterly, 30(4), 369-383.
18. Eagly, A. H., & Wood, W. (2012). Social role theory. Handbook of theories of social psychology, 2(9), 458-476.
19. Erçakır, A., & Yörük, C. (2022). Aile ve sosyal hizmetler il müdürlüğüne bağlı kuruluşlarda çalışan personelin toplumsal cinsiyet algısının incelenmesi (Uşak ili örneği). Uşak Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 15(2), 104-119.
20. Esen, E., Soylu, Y., & Sağkal, A. S. (2019). Gender perceptions of prospective teachers: The role of socio-demographic factors. International Online Journal of Educational Sciences, 11(2), 201–213. https://doi.org/10.15345/iojes.2019.02.013
21. Gençtürk, Z. (2023). Üniversite öğrencilerinin toplumsal cinsiyet algısının kadının çalışmasına yönelik tutumları üzerindeki etkisi. MAKÜ Uygulamalı Bilimler Dergisi, 7(2), 256–278. https://doi.org/10.31200/makuubd.1348889
22. Gorur, K., Cislaghi, B., & Forscher, P. (2023). An improved measure for the Strength of Social Gender Norms (SSGN) developed for adolescents in Uttar Pradesh, India. Collabra: psychology, 9(1), 75220.
23. Gülsoy, H., & Üner, F. Ö. (2022). Sağlık Bilimleri Fakültesi öğrencilerinin toplumsal cinsiyet algılarının diğer bölüm öğrencileri ile karşılaştırılması. Medical Research Reports, 5(3), 123–135. https://doi.org/10.55517/mrr.1132251
24. Güzel, B. (2021). Evaluating the Relationships among the Sociodemographic Variables and Gender Perceptions of Undergraduate Students in Turkey: A Meta-Analysis Study. İnsan Ve Toplum, 11(4), 67-92.
25. Hedges, L. V., & Olkin, I. (1985). Statistical Methods for Meta-Analysis. Orlando, Florida: Academic Press.
26. Jaehn, P., Cook, S., & Holmberg, C. (2019). A critical discussion of theoretical foundations and measurement methods of gender roles. European Journal of Public Health, 29(Supplement_4), ckz185-748.
27. Kılınç, N. Ö., & Türkoğlu, N. (2023). Determining nursing students’ gender perceptions. Advances in Women’s Studies, 5(1), 10–15. https://doi.org/10.5152/atakad.2023.22020
28. Kling, J., Holmqvist Gattario, K., & Frisén, A. (2017). Swedish women's perceptions of and conformity to feminine norms. Scandinavian Journal of Psychology, 58(3), 238-248.
29. Knapp, G., & Hartung, J. (2003). Improved tests for a random e ects meta-regression with a single covariate. Statistics in Medicine(22), 2693-2710. doi: 10.1002/sim.1482.
30. Koenig, L. R., Blum, R. W., Shervington, D., Green, J., Li, M., Tabana, H., & Moreau, C. (2021). Unequal gender norms are related to symptoms of depression among young adolescents: a cross-sectional, cross-cultural study. Journal of Adolescent Health, 69(1), S47-S55.
31. Korkmaz, B. C. (2023). Yayın yanlılığı: Dosya çekmecesi sorunu. Mersin Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 7(1), 23-30.
32. Korkmaz, K., & Özbesler, C. (2022). Sosyal hizmet öğrencilerinin farklılıklara saygı düzeyleri ile toplumsal cinsiyet algıları arasındaki ilişki. Toplum ve Sosyal Hizmet, 33(3), 867-887.
33. Kul Uçtu, A., & Karahan, N. (2016). Sağlık yüksekokulu öğrencilerinin cinsiyet rolleri, toplumsal cinsiyet algısı ve şiddet eğilimleri arasındaki ilişkinin incelenmesi. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 5(8), 2882–2905. https://doi.org/10.15869/itobiad.267086
34. Kostick, K. M., Schensul, S. L., Singh, R., Pelto, P., & Saggurti, N. (2011). A methodology for building culture and gender norms into intervention: An example from Mumbai, India. Social science & medicine, 72(10), 1630-1638.
35. Littell, Julia H., Jacqueline Corcoran, and Vijayan Pillai, Systematic Reviews and Meta-Analysis, Pocket Guides to Social Work Research Methods (New York, 2008), https://doi.org/10.1093/acprof:oso/9780195326543.001.0001.
36. Lundberg, S. (2024). The economics of gender norms. Scottish Journal of Political Economy, e12407.
37. Meimoun, E., Aelenei, C., & Bonnot, V. (2024). Theorizing and Studying Reactions to Gender Norm Violations. Collabra: Psychology, 10(1).
38. Metin, A., Erbiçer, E. S., Şen, S., & Çetinkaya, A. (2022). Gender and COVID-19 related fear and anxiety: A meta-analysis Journal of Affective Disorders(310), 384-395.
39. Moher, D., Liberati, A., Tetzlaff, J., Altman, D. G., & The PRISMA Group. (2009). Preferred Reporting Items for Systematic Reviews and Meta-Analyses: The PRISMA Statement. PLOS Medicine, 6(7).
40. Moreau, C., Li, M., Ahmed, S., Zuo, X., & Cislaghi, B. (2021). Assessing the spectrum of gender norms perceptions in early adolescence: a cross-cultural analysis of the Global Early Adolescent Study. Journal of Adolescent Health, 69(1), S16-S22.
41. Özden, S., & Gölbaşı, Z. (2017). Sağlık çalışanlarının toplumsal cinsiyet rollerine ilişkin tutumlarının belirlenmesi. Kocaeli Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 3(1), 1–12. https://doi.org/10.30934/kusbed.420223
42. Özpulat, F. (2016). Üniversite öğrencilerinin öz yeterlilik düzeyi ile toplumsal cinsiyet algısı ilişkisi: Beyşehir örneği. Uluslararası İnsan Bilimleri Dergisi, 13(1), 1222–1232. https://doi.org/10.14687/ijhs.v13i1.3570
43. Özpulat, F., & Özvarış, Ş. B. (2019). Akşehir Sağlık Yüksekokulu öğrencilerinin özyeterlilik düzeyleri ve toplumsal cinsiyet algılarının belirlenmesi. Sağlık ve Toplum, 28(2), 98–107. https://doi.org/10.17942/sted.431011
44. Parola, H. R., Harari, M. B., Herst, D. E., & Prysmakova, P. (2019). Demographic determinants of public service motivation: a meta-analysis of PSM-age and-gender relationships. Public Management Review, 21(10), 1397-1419.
45. R Core Team. (2023). R: A Language and Environment for Statistical Computing. R Foundation for Statistical Computing. https://www.R-project.org/
46. Rotundo, M., Nguyen, D. H., & Sackett, P. R. (2001). A meta-analytic review of gender differences in perceptions of sexual harassment. Journal of applied psychology, 86(5), 914.
47. Sedlander, E., Granovsky, R., Birabwa, C., Amongin, D., Wasswa, R., Diamond-Smith, N., ... & Bingenheimer, J. B. (2024). Adaptation of the G-NORM (Gender norms scale) in Uganda: An examination of how gender norms are associated with reproductive health decision-making. Plos one, 19(11), e0308249.
48. Simonsohn, U., Nelson, L. D., & Simmons, J. P. (2014). P-curve: A Key to The File Drawer. Journal of Experimental Psychology: General, 143(2), 534-547. doi: 10.1037/a0033242.
49. Sönmez, D. Z. (2021). Öğrencilerin toplumsal cinsiyet algısı ve kadına yönelik şiddete ilişkin görüşlerinin belirlenmesi. Avrasya Sağlık Bilimleri Dergisi, 4(3), 179–189. https://doi.org/10.53493/avrasyasbd.903911
50. Şen, S., & Yıldırım, İ. (2020). CMA ile Meta-Analiz Uygulamaları. Ankara: Anı Yayıncılık. The jamovi project (2023). jamovi. (Version 2.4) [Computer Software]. Retrieved from https://www.jamovi.org.
51. Triana, M. D. C., Jayasinghe, M., Pieper, J. R., Delgado, D. M., & Li, M. (2019). Perceived workplace gender discrimination and employee consequences: A meta-analysis and complementary studies considering country context. Journal of management, 45(6), 2419-2447.
52. Uygun, K., & Önsan, Ö. (2020). Sosyal bilgiler öğretmenlerinin toplumsal cinsiyet algıları. Uşak Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 13(2), 99–114.
53. Üstgörül, S., Önür, H., & Tekin Önür, H. (2020). Üniversite öğrencilerinin toplumsal cinsiyet algıları ile cinsel tutumlarının incelenmesi. Al-Farabi International Journal on Social Sciences, 5(3), 77–87. https://doi.org/10.46291/Al-Farabi.050308
54. Van der Vaart, L. R., Verveen, A., Bos, H. M., van Rooij, F. B., & Steensma, T. D. (2022). Differences in self-perception and social gender status in children with gender Incongruence. Clinical Child Psychology and Psychiatry, 27(4), 1077-1090.
55. Yu, C., Zuo, X., Lian, Q., Zhong, X., Fang, Y., Lou, C., & Tu, X. (2022). Comparing the perceptions of gender norms among adolescents with different sibling contexts in Shanghai, China. Children, 9(9), 1281.
56. Zimmerman, L. A., Koenig, L. R., Pulerwitz, J., Kayembe, P., Maddeleno, M., & Moreau, C. (2021). The intersection of power and gender: examining the relationship of empowerment and gender-unequal norms among young adolescents in Kinshasa, DRC. Journal of Adolescent Health, 69(1), S64-S71.