İlkokul Öğretmenlerinin Dijital Okuryazarlık Engelleri

Öz

Bu araştırma, öğretmenlerin dijital okuryazarlık engellerini ve bu engellerin demografik değişkenlere göre farklılaşıp farklılaşmadığını belirlemek amacıyla tarama modeliyle yürütülmüştür. Karabük ilinde görev yapan 150 öğretmenden elde edilen veriler, nicel analizlere ek olarak formda yer alan tek bir açık uçlu sorudan elde edilen açıklamalarla desteklenmiştir. Bulgular, öğretmenlerin genel engel puanlarının orta düzey referans değerinin altında olduğunu ancak yüksek standart sapma nedeniyle bireysel farklılıkların belirgin olduğunu ortaya koymaktadır. Cinsiyet ve kıdem değişkenlerinde anlamlı fark görülmezken, okul türü özel okullar lehine anlamlı farklılık göstermiştir. Hizmet içi eğitim değişkeninin anlamlı bulunmaması, mevcut programların içerik ve süreklilik açısından yetersiz kaldığını göstermektedir. Tablet sahipliğinin dijital okuryazarlık engellerini azaltması, teknolojinin niceliğinden çok niteliğinin belirleyici olduğunu ortaya koymuştur. İnternet erişim türleri açısından fark görülmemesi ise dijital yeterliklerin yalnızca erişimle açıklanamayacağını göstermektedir. Açık uçlu soruya verilen açıklamalarda öğretmenler en çok uygulamalı hizmet içi eğitim, sürekli teknik destek ve bilinçli kullanım eğitimine ihtiyaç duyduklarını ifade etmişlerdir. Sonuçlar, dijital okuryazarlığın geliştirilmesi için pedagojik, kurumsal ve sistemsel düzeyleri kapsayan bütüncül stratejilere gereksinim olduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Dijital okuryazarlık
• Dijital okuryazarlık engelleri
• Öğretmen eğitimi
• Dijital dönüşüm

Primary School Teachers' Digital Literacy Barriers

Öz

This study was conducted using a survey model to determine teachers’ digital literacy barriers and whether these barriers differ according to demographic variables. The data obtained from 150 teachers working in Karabük province were analyzed using quantitative methods and supplemented with responses to a single open-ended question included in the form. The findings revealed that teachers’ overall barrier scores were below the moderate reference level; however, the high standard deviation indicated significant individual differences. While no significant differences were found by gender or professional seniority, a significant difference was found by school type, in favor of private schools. The fact that the in-service training variable was not significant suggests that existing programs are insufficient in terms of content and continuity. The finding that tablet ownership reduced digital literacy barriers demonstrated that the quality of technology is more important than its quantity. In addition, the absence of differences in terms of types of internet access indicated that digital competencies cannot be explained solely by access opportunities. In their responses to the open-ended question, teachers mostly emphasized the need for practical in-service training, continuous technical support, and training on the conscious use of technology. The results indicate that comprehensive strategies covering pedagogical, institutional, and systemic dimensions are needed to improve digital literacy.

Anahtar Kelimeler

• Digital literacy
• Digital literacy barriers
• Teacher education
• Digital transformation

Kaynakça

1. Akgün, E., Yılmaz, E. O., & Seferoğlu, S. S. (2011). Vizyon 2023 strateji belgesi ve fırsatları artırma ve teknolojiyi iyileştirme hareketi (FATİH) projesi: Karşılaştırmalı bir inceleme. Akademik Bilişim’11 - XIII. Akademik Bilişim Konferansı Bildirileri (ss. 115–122). İnönü Üniversitesi.
2. Arap, B., & Çakmak, F. (2016). English teacher’s self evaluation of ICT skills, use and pedagogical content knowledge in e-INSET NET programme. Erzincan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 17(2), 347-370. https://doi.org/10.17556/jef.54455
3. Ateş, A., & Yıldızcan, A. (2024). Dijital Liderlik ve Akademik Kadroda Dijital Okuryazarlık: İlişkiler ve Engeller. Batı Anadolu Eğitim Bilimleri Dergisi, 15(3), 3052-3078. https://doi.org/10.51460/baebd.1563406
4. Banaz, E. (2024). 2024 Türkiye yüzyılı maarif modeli ortaokul Türkçe dersi öğretim programı’nın dijital okuryazarlık açısından incelenmesi. Kuram ve Uygulamada Sosyal Bilimler Dergisi, 8(1), 279-290. https://doi.org/10.48066/kusob.1483671
5. Belshaw, D. A. J. (2012). What is 'digital literacy'? A pragmatic investigation (Doctoral dissertation, Durham University). Durham E-Theses Online. http://etheses.dur.ac.uk/3446/
6. Bitir, T., & Duran, E. (2024). İlkokul Dördüncü Sınıf Öğrencilerinin Dijital Okuryazarlık Düzeyleri ve Yazma Becerilerinin İncelenmesi. Okuma Yazma Eğitimi Araştırmaları, 12(2), 115-134. https://doi.org/10.35233/oyea.1347252
7. Büyüköztürk, Ş., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., Demirel, F., & Kılıç Çakmak, E. (2016). Eğitimde bilimsel araştırma yöntemleri (20. bs.). Pegem Akademi.
8. Darling-Hammond, L., Hyler, M. E., & Gardner, M. (2017). Effective teacher professional development. Learning Policy Institute.

9. Derder, A., Sudaria, R., & Paglinawan, J. L. (2023). Digital infrastructure on teaching effectiveness of public-school teachers. American Journal of Education and Practice, 7(6), 1-13. https://doi.org/10.47672/ajep.1719
10. Durrani, N., Qanay, G., Mir, G., Helmer, J., Polat, F., Karimova, N., … & Temirbekova, A. (2023). Achieving sdg 4, equitable quality education after covid-19: global evidence and a case study of kazakhstan. Sustainability, 15(20), 14725. https://doi.org/10.3390/su152014725
11. Düşkün, Y. (2021). Türkiye’de öğretmen planlaması ve öğretmenin mesleki güçlenmesi: Politika önerileri. Eğitim Reformu Girişi, Eğitim Gözlemevi.
12. Ertmer, P. A., & Ottenbreit-Leftwich, A. T. (2010). Teacher technology change: How knowledge, Confidence, Beliefs, and Culture Intersect. Journal of Research on Technology in Education, 42(3), 255–284. https://doi.org/10.1080/15391523.2010.10782551
13. Ertürk, A., & Duban, N. (2024). Bulut bilişim teknolojileri kullanımının öğrencilerin dijital okuryazarlık becerilerine ve bilişim teknolojilerine yönelik öz-yeterlik algılarına etkisi. Eğitim Teknolojisi Kuram ve Uygulama, 14(2), 286–309. https://doi.org/10.17943/etku.1404633
14. Eshet, Y. (2012). Thinking in the digital era: A revised model for digital literacy. Issues in Informing Science and Information Technology, 9(2), 267–276.
15. Fidan, M., & Cura Yeleğen, H. (2022). Öğretmenlerin dijital yeterliklerinin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi ve dijital yeterlik gereksinimleri. Ege Eğitim Dergisi, 23(2), 150–17 https://doi.org/10.12984/egeefd.107
16. Field, A. (2013). Discovering statistics using IBM SPSS Statistics (4th ed.). SAGE Publications.
17. Ghasemi, A., & Zahediasl, S. (2012). Normality tests for statistical analysis: A guide for non-statisticians. International Journal of Endocrinology and Metabolism, 10(2), 486–489. https://doi.org/10.5812/ijem.3505
18. Gilster, P. (1997). Digital Literacy. New York: Wiley&Sons.
19. Gökbulut B., (2021). Öğretmenlerin dijital okuryazarlık düzeyleri ile hayat boyu öğrenme eğilimlerinin incelenmesi. Yükseköğretim ve Bilim Dergisi/Journal of Higher Education and Science, 11(3), 469-479. https://doi.org/10.5961/jhes.2021.466
20. Howard, S. K., Tondeur, J., Ma, J., & Yang, J. (2021). What to teach? Strategies for building teacher knowledge for digital technology integration. Computers & Education, 165, 104149. https://doi.org/10.1016/j.compedu.2021.104149
21. International Society for Technology in Education (ISTE). (2017). ISTE Standards for educators. Retrieved February 24, 2018, from https://www.iste.org/standards/for-educators.
22. Kalınkol, C., & Anılan, H. (2023). Sınıf öğretmenlerinin dijital okuryazarlık durumlarının incelenmesi. İstanbul Aydın Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 9(2), 203-235. https://izlik.org/JA82AB66YS
23. Karasar, N. (2020). Bilimsel araştırma yöntemi: Kavramlar, ilkeler, teknikler (35. bs.). Nobel Akademik Yayıncılık.
24. Kaya, A. (2022). Öğretmenlerin dijital öğretmenlik algıları: özel okul örneği. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi, 12(Dijitalleşme), 35-50. https://doi.org/10.30783/nevsosbilen.1121415
25. Kline, R. (2013). Exploratory and confirmatory factor analysis. In Applied quantitative analysis in education and the social sciences (pp. 171-207). Routledge.
26. Koçoğlu, E., Oguz-Hacat, S., & Gocer, V. (2023). The relationship between digital literacy and digital citizenship levels of STEM teacher candidates: The mediating role of digital teaching material development self-efficacy. Journal of Education in Science Environment and Health, 9(3), 194-205. https://doi.org/10.55549/jeseh.1331283
27. Köksal, D., & Canlı, S. (2024). Öğretmenlerin dijital yeterliliklerinin incelenmesi. Bilim Eğitim Sanat ve Teknoloji Dergisi, 8(1), 1-21. https://izlik.org/JA33JW79UD
28. Kurt, A. A., Telli, E., Bardakcı, S., Sarsar, F., Göksün, D. O., & Filiz, O. (2022). Dijital okuryazarlık ve yenilikçilik bağlamında öğretmenlerin Web 2.0 hızlı içerik geliştirme öz yeterlik inançları. Anadolu Journal of Educational Sciences International, 12(2), 608–629. https://doi.org/10.18039/ajesi.1014101
29. Ng, W. (2012). Can we teach digital natives digital literacy? Computers & Education, 59(3), 1065–1078. https://doi.org/10.1016/j.compedu.2012.04.016
30. Ntorukiri, T. B. (2020). Status of ict infrastructure used in teaching and learning in secondary schools in meru county, kenya. European Journal of Interactive Multimedia and Education, 1(1), e02002. https://doi.org/10.30935/ejimed/8283
31. OECD. (2013). 21. Yüzyılın öğretmenleri: Öğretimi geliştirmek için değerlendirme kullanımı. OECD Yayınları.
32. Ogelman, H. G., Demirci, F., & Güngör, H. (2022). Okul öncesi eğitimi öğretmenlerinin dijital okuryazarlık düzeylerinin incelenmesi. Trakya eğitim dergisi, 12(1), 235-247. https://doi.org/10.24315/tred.887072
33. Ökten, M. S. (2024). Türkiye’de dijital dönüşümün eğitimdeki fırsat eşit(siz)liği üzerindeki etkileri. *Sosyolojik Bağlam Dergisi, 5*(3), 531–556. https://doi.org/10.52108/2757-5942.5.3.7
34. Özdemir, M., & Karaboğa, M. T. (2021). Ortaokul Öğrencilerinin dijital oyun bağımlılıkları ve sosyal eğilimleri. E-Uluslararası Eğitim Araştırmaları Dergisi, 12(5), 17-35. https://doi.org/10.19160/e-ijer.994099
35. Özkaya, Y., & Erat, V. (2022). Türkiye’de dijital okuryazarlık çalışmaları: Literatüre dayalı nitel bir araştırma. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi, 12(Dijitalleşme), 240–256. https://doi.org/10.30783/nevsosbilen.1124953
36. Pallant, J. (2020). SPSS survival manual: A step by step guide to data analysis using IBM SPSS (7th ed.). New York: Routledge.
37. Parlak, N., Yurdakul, F. ., Kalender, M. ., & Üngör, B. . (2023). Dijital dönüşüm ve eğitim: Öğretmenlerin karşılaştığı yenilikçi yaklaşımlar. Ulusal Eğitim Dergisi, 3(8), 1322–1339. https://www.uleder.com/index.php/uleder/article/view/311
38. Redecker, C. (2017). European framework for the digital competence of educators: DigCompEdu.
39. Rheingold, H. (2012). Net smart: How to thrive online. The MIT Press.
40. Sağıroğlu, Ş., Bülbül, H. İ., Kılıç, A., & Küçükali, M. (2020). Dijital okuryazarlık: Araçlar, metodolojiler, uygulamalar ve öneriler. Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık.
41. Segars, A. H., & Grover, V. (1993). Re-examining perceived ease of use and usefulness: A confirmatory factor analysis. MIS quarterly, 517-525.
42. Selwyn, N. (2016). Is technology good for education? Polity Press. Cambridge UK. http://au.wiley.com/WileyCDA/WileyTitle/productCd-0745696465.html
43. Semerci, Ç., & Semerci, N. (2021). Dijital okuryazarlık engelleri ölçeği geliştirme çalışması. Eğitim Teknolojisi Araştırmaları Dergisi, 5(1), 15-27. https://doi.org/10.14686/buefad.934504
44. Sincer, S. (2024). Öğretmen performansı değerlendirme ve Türk eğitim sistemindeki mevcut görünümü. Bartın University Journal of Educational Research, 8(1), 13-26. https://izlik.org/JA95YG37KS
45. Sinsomboonthong, J. and Sinsomboonthong, S. (2025). New adjusted missing value imputation in multiple regression with simple random sampling and rank set sampling methods. Plos One, 20(3), e0316641. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0316641
46. Tondeur, J., van Braak, J., Ertmer, P. A., et al. (2017). Understanding the relationship between teachers’ pedagogical beliefs and technology use in education: A systematic review of qualitative evidence. Education Tech Research Dev, 65, 555–575. https://doi.org/10.1007/s11423-016-9481-2
47. Tüfekçi Aslım, S., & Saraçoğlu, G. (2023). Öğretmen adaylarının e-öğrenme stilleri ile dijital okuryazarlık arasındaki ilişki. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 21(3), 1404–1426. https://doi.org/10.37217/tebd.1337594
48. Yin, Z. H., Zhang, T., & Choi, C. H. (2023). Toward sustainable development: does digitalization narrow the gender gap in the labor market?. Sustainable Development, 31(5), 3528-3539. https://doi.org/10.1002/sd.2608
49. Yontar, A. (2019). Öğretmen adaylarının dijital okuryazarlık düzeylerinin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. Turkish Studies Educational Sciences, 14(6), 3381–3398. https://doi.org/10.29228/TurkishStudies.39595