Okul Öncesi Dönem Çocuğu Olan Anne Babaların Ebeveynlik Stresi ve Ebeveyn Suçluluğu Arasındaki İlişkinin İncelenmesi

Öz

Bu araştırma, okul öncesi dönem çocuğuna sahip ebeveynlerin ebeveynlik stresi ile ebeveyn suçluluğu arasındaki ilişkiyi incelemek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Bu doğrultuda çalışmada, nicel araştırma yöntemlerinden ilişkisel tarama modeli kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu, okul öncesi eğitim kurumlarına devam eden 396 çocuğun ebeveyni oluşturmaktadır. Veri toplama sürecinde “Demografik Bilgi Formu”, “Ebeveynlik Stres Ölçeği” ve “Ebeveyn Suçluluk Ölçeği” uygulanmıştır. Elde edilen verilerin dağılım özellikleri incelenmiş; normal dağılım gösteren veriler parametrik testlerle, normal dağılımdan sapma gösteren veriler ise non-parametrik testlerle analiz edilmiştir. Araştırma bulguları, ebeveynlik stresi ile ebeveyn suçluluğu arasında pozitif yönlü ve anlamlı bir ilişki bulunduğunu ortaya koymuştur. Ayrıca cinsiyet, çalışma durumu, yaş, çocuk sayısı, eğitim düzeyi ve meslek türü gibi demografik değişkenlerin ebeveynlik stresi ve ebeveyn suçluluğu üzerinde anlamlı bir etkisinin olmadığı belirlenmiştir. Araştırmadan elde edilen bulgular ilgili alanyazın çerçevesinde tartışılmış; bu doğrultuda, örneklemde baba katılımının artırılması ve sürecin derinlemesine anlaşılması için nitel araştırma desenlerinden yararlanılması gibi ebeveynlik süreçlerini desteklemeye yönelik çeşitli öneriler sunulmuştur.

Anahtar Kelimeler

• Ebeveynlik stresi
• Ebeveyn suçluluğu
• Okul öncesi dönem

Etik Beyan

Bu çalışmada “Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi” kapsamında uyulması gerektiği belirtilen tüm kurallara uyulmuştur. Yönergenin ikinci bölümü olan “Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiğine Aykırı Eylemler” başlığı altında belirtilen eylemlerden hiçbiri gerçekleştirilmemiştir. Araştırmanın etik izni Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi İnsan Araştırmaları Etik Kurulu'ndan alınmıştır. (Protokol NO. 2025/258)

Examining the Relationship Between Parental Stress and Parental Guilt in Parents of Preschool Children

Öz

This study aims to investigate the relationship between parenting stress and parental guilt among parents of preschool-aged children. In line with this objective, the research employed a correlational survey model, one of the quantitative research approaches. The study group consisted of parents of 396 children enrolled in preschool education institutions. During the data collection process, the “Demographic Information Form,” “Parenting Stress Scale,” and “The Guilt About Parenting Scale” were administered. The distribution characteristics of the collected data were examined; parametric tests were used for data demonstrating normal distribution, while non-parametric tests were employed for data that deviated from normality. The research findings revealed a positive and significant relationship between parenting stress and parental guilt. Furthermore, it was determined that demographic variables such as gender, employment status, age, number of children, educational level and occupation had no significant effect on parenting stress and parental guilt. The findings from the study were discussed within the relevant literature. In this context, various recommendations aimed at supporting parenting processes were put forward, such as increasing father participation in the sample and utilising qualitative research designs to gain a deeper understanding of the process.

Anahtar Kelimeler

• Parenting stress
• Parental guilt
• Pre-school period

Etik Beyan

This study complies with all rules specified in the ‘Guidelines on Scientific Research and Publication Ethics for Higher Education Institutions’. None of the actions listed under the heading ‘Actions Contrary to Scientific Research and Publication Ethics’ in the second section of the guidelines have been carried out. Ethical approval for the research was obtained from the Human Research Ethics Committee of Bolu Abant İzzet Baysal University. (Protocol No. 2025/258)

Kaynakça

1. Abidin, R. R. (1992). The determinants of parenting behavior. Journal of Clinical Child Psychology, 21(4), 407–412. https://doi.org/10.1207/s15374424jccp2104_2
2. Akkok, F., Aşkar, P. & Karancı, A. (1992). Özürlü bir çocuğa sahip anne-babalardaki stresin yordanması. Özel Eğitim Dergisi, 1(2), 8–12. https://doi.org/10.1501/Ozlegt_0000000007
3. Aydoğan, D. & Özbay, Y. (2017). Ebeveynlik stres ölçeği geçerlik ve güvenirlik çalışması. Uluslararası Erken Çocukluk Eğitimi Çalışmaları Dergisi, 2(2), 24–38. https://izlik.org/JA77PA89GR
4. Bloomfield, L. & Kendall, S. (2012). Parenting self-efficacy, parenting stress and child behaviour before and after a parenting programme. Primary Health Care Research & Development, 13(4), 364–372.
5. Borelli, J. L., Nelson-Coffey, S. K., River, L. M., Birken, S. A. & Moss-Racusin, C. (2017). Bringing work home: Gender and parenting correlates of work-family guilt among parents of toddlers. Journal of Child and Family Studies, 26(6), 1734–1745. https://doi.org/10.1007/s10826-017-0693-9
6. Collins, C. (2021). Is maternal guilt a cross-national experience? Qualitative Sociology, 44(1), 1–29. DOI:10.1007/s11133-020-09451-2
7. Crnic, K. & Low, C. (2002). Everyday stresses and parenting. In M. H. Bornstein (Ed.), Handbook of parenting (pp. 243–267). Lawrence Erlbaum Associates.
8. Çakmak Şakiroğlu, H. E. (2023). Ebeveyn stres düzeyi ile okul öncesi çocukların anksiyete düzeyi arasındaki ilişki [Doktora tezi]. Atatürk Üniversitesi.

9. Çatal, B. (2024). Çalışan annelerin iş stresi, ebeveyn stresi ve psikolojik dayanıklılıkları ile mental sağlıkları arasındaki ilişkinin incelenmesi [Yüksek lisans tezi]. Sakarya Üniversitesi.
10. Deater-Deckard, K. (1998). Parenting stress and child adjustment: Some old hypotheses and new questions. Clinical Psychology: Science and Practice, 5(3), 314–332. https://onlinelibrary.wiley.com/doi/pdf/10.1111/j.1468-2850.1998.tb00152.x? casa_token=CjQDblyv2u0AAAAA%3A0HriyM7hWj_18slDZInO3af095bfzWnoo9ODGJaBwJ9RbtsFr3yWOk7ZgcxXbASHjq-OM6YiGUGEPbo
11. Dere, A. M. & Öl, T. Y. B. (t.y.). Olumlu çocukluk yaşantıları ile ebeveyn stresi arasındaki ilişkinin incelenmesi. Terminoloji, 93-112. https://acikerisim.fsm.edu.tr/server/api/core/bitstreams/32943e80-7fdc-4999-bb71-30f2c1d67fbe/content#page=94
12. Dinç, T. (2021). Ebeveyn tükenmişliği, ebeveyn stresi ve ilişkisel yılmazlığın sosyo-demografik değişkenler açısından incelenmesi [Yüksek lisans tezi]. Ufuk Üniversitesi. DOI: 10.1017/S1463423612000060
13. Ergür, G. (2015). Şiddet içerikli bilgisayar oyunu oynayan ikinci kademe öğrencilerinin saldırganlık eğilimlerinin ve benlik saygı düzeylerinin incelenmesi [Yüksek lisans tezi]. İstanbul Arel Üniversitesi.
14. Ertaş, İ. N. (2020). Tipik ve atipik gelişim gösteren okul öncesi çocukların duygusal istismar potansiyelinin ebeveyn stresi ve çocuk mizacı bağlamında incelenmesi [Doktora tezi]. Karabük Üniversitesi.
15. Faircloth, C. (2014). Intensive parenting and the expansion of parenting. In E. Lee, J. Bristow, C. Faircloth, & J. Macvarish (Eds.), Parenting Culture Studies (pp. 25–50). Palgrave Macmillan. https://doi.org/10.1057/9781137304612
16. Fang, Y., Luo, J., Boele, M., Windhorst, D., Van Grieken, A., & Raat, H. (2024). Parent, child, and situational factors associated with parenting stress: a systematic review. European Child & Adolescent Psychiatry, 33(6), 1687-1705. DOI: 10.1007/s00787-022-02027-1
17. Fraenkel, J. R., Wallen, N. E. & Hyun, H. (2012). How to design and evaluate research in education (8th ed.). McGraw-Hill.
18. Gladding, S. T. (2015). Family therapy: History, theory and practice (16. baskı). Pearson.
19. Gülaldı, D. (2010). Erken çocuklukta serebral palsi’li ve otistik çocuk annelerinin ebeveyn stres düzeylerinin yaşam doyumları ile ilişkisinin incelenmesi [Yüksek lisans tezi]. Maltepe Üniversitesi.
20. Güven, S. N. (2024). Ebeveyn-çocuk ilişkisinin niteliğinin ve ebeveyn rolüne ilişkin kendilik algısının ebeveyn stresine etkisinin incelenmesi [Yüksek lisans tezi]. Marmara Üniversitesi
21. Haslam, D., Filus, A. & Finch, J. (2020). The Guilt about Parenting Scale (GAPS): Development and initial validation of a self-report measure of parenting guilt, and the relationship between parenting guilt and work and family variables. Journal of Child and Family Studies, 29(3), 880–894. DOI:10.1007/s10826-019-01565-8
22. Hoffman, M. L. (1973). Empathy, role-taking, guilt, and development of altruistic motives. Developmental Psychology. https://doi.org/10.1111/j.1468-2850.1998.tb00152.x
23. İnceboy, K. B. (2025). Okul öncesi çocuklarının davranış sorunlarının birlikte ebeveynlik ve ebeveyn stresi açısından incelenmesi [Yüksek lisans tezi]. Karabük Üniversitesi.
24. Karageyik, K. (2019). Ebeveyn stresinin ebeveyn yetkinliği ve ebeveynin çocuğu ile iletişimi açısından incelenmesi [Yüksek lisans tezi]. Gaziantep Üniversitesi.
25. Karagöz, H. K. & Bilge, F. (2025). Parenting stress in women with adolescent children. Journal of Faculty of Educational Sciences, 58(1). https://doi.org/10.30964/auebfd.1544014
26. Kaya, E. (2024). Anne babaların çocuk eğitimi bilgileri ile ebeveyn suçluluğu arasındaki ilişkide aracı faktör olarak ebeveyn öz yeterliği [Yüksek lisans tezi]. İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi.
27. Kim, A., Jeon, S. & Park, I. (2023). Influence of parenting guilt on the mental health among single-parent women: Multiple additive moderating effect of economic well-being and level of education. Healthcare, 11(13), 1814. MDPI. DOI: 10.3390/healthcare11131814
28. Korabik, K. (2014). The intersection of gender and work–family guilt. In Gender and the work-family experience: An intersection of two domains (pp. 141–157). Springer. DOI:10.1007/978-3-319-08891-4_8
29. Lazarus, R. S. & Folkman, S. (1984). Stress, appraisal, and coping (Vol. 445). Springer.
30. Li, G., Tan, T. X. & Wang, P. (2022). Parenting stress during Covid-19 lockdown: Correlates with family and child factors. Journal of Family Issues, 0192513X221106719. doi: 10.1177/0192513X221106719
31. Li, W., Ng, F. F. Y., & Chiu, C. D. (2024). When parents are at fault: Development and validation of the parental guilt and shame proneness scale. Journal of Personality assessment, 106(5), 595-608. https://doi.org/10.1080/00223891.2024.2311208
32. Margalit, M. & Kleitman, T. (2006). Mothers’ stress, resilience and early intervention. European Journal of Special Needs Education, 21(3), 269–283. https://doi.org/10.1080/08856250600810682
33. Meirsschaut, M., Roeyers, H. & Warreyn, P. (2010). Parenting in families with a child with autism spectrum disorder and a typically developing child: Mothers’ experiences and cognitions. Research in Autism Spectrum Disorders, 4(4), 661–669. https://doi.org/10.1016/j.rasd.2010.01.002
34. Nomaguchi, K. & Milkie, M. A. (2020). Parenthood and well‐being: A decade in review. Journal of Marriage and Family, 82(1), 198–223. https://doi.org/10.1111/jomf.12646
35. Özyazıcı, K. & Yaray, Y. (2022). Ebeveynlik stresinin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 1(2), 50–59. https://izlik.org/JA92DF37DY
36. Pan, B., Gong, Y., Wang, Y., Miao, J., Zhao, C. & Li, Y. (2025). The impact of maternal parenting stress on early childhood development: The mediating role of maternal depression and the moderating effect of family resilience. BMC Psychology, 13(1), 277. doi: 10.1186/s40359-025-02575-6
37. Patton, M. Q. (2005). Qualitative research. John Wiley & Sons. https://doi.org/10.1002/0470013192.bsa514Digital Object Identifier (DOI)
38. Polat, M., Eryiğit, D., Aydoğdu, B. N., Ekşi, F. & Ekşi, H. (2023). Adapting the Guilt About Parenting Scale (GAPS) to Turkish culture: Validity and reliability study. Current Psychology, 42(21), 18099–18107. https://doi.org/10.1007/s12144-022-03007-z
39. Riedesser, P. & Wolf, G. (1985). Parental guilt experience in diseases of their children. Monatsschrift Kinderheilkunde: Organ der Deutschen Gesellschaft fur Kinderheilkunde, 133(9), 657–662.
40. Rotkirch, A. & Janhunen, K. (2010). Maternal guilt. Evolutionary Psychology, 8(1), 90–106. https://doi.org/10.1177/147470491000800108
41. Sarıyıldız, F. M. & Erus, S. M. (2023). Examining the mediation role of parental guilt in the relationship between working mothers' smartphone addiction and their children's problematic technology use. Addicta: The Turkish Journal on Addictions. DOI: 10.5152/ADDICTA.2024.24041
42. Saruhan, V. (2024). Çift kariyerli ailelerde annelerin iş-aile çatışması ile ilişki doyumları arasındaki ilişkide ebeveyn suçluluğunun aracı rolü [Doktora tezi]. Marmara Üniversitesi.
43. Shalev, I., Sharon, N., Uzefovsky, F. & Atzaba-Poria, N. (2023). Parental guilt and children’s internalizing and externalizing behavior: The moderating role of parental reflective functioning. Journal of Family Psychology, 37(8), 1241. DOI: 10.1037/fam0001156
44. Smith, T. B., Matthew, N. I., Oliver, M. A. & Innocenti, M. S. (2001). Parenting stress in families of children with disabilities. American Journal of Orthopsychiatry, 71(2), 257–261. DOI: 10.1037/0002-9432.71.2.257
45. Şahin, G. (2020). Okul öncesi dönemde ebeveyn stresi ve algılanan sosyal destek arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi: KKTC’de bir araştırma [Yüksek lisans tezi]. Lefke Avrupa Üniversitesi.
46. Tangney, J. P., Miller, R. S., Flicker, L. & Barlow, D. H. (1996). Are shame, guilt, and embarrassment distinct emotions? Journal of Personality and Social Psychology, 70(6), 1256. https://doi.org/10.1037/0022-3514.70.6.1256
47. Tangney, J. P., Stuewig, J. & Mashek, D. J. (2007). Moral emotions and moral behavior. Annual Review of Psychology, 58(1), 345–372. DOI:10.1146/annurev.psych.56.091103.070145
48. Taran, P. K. & Mammadli, N. (2021). Çocuklarda var olan diş problemlerine bağlı olarak ebeveynlerde görülen suçluluk hissinin değerlendirilmesi. Turkiye Klinikleri Journal of Dental Sciences, 27(1). DOI: 10.5336/dentalsci.2019-73089
49. Tilghman-Osborne, C., Cole, D. A. & Felton, J. W. (2010). Definition and measurement of guilt: Implications for clinical research and practice. Clinical Psychology Review, 30(5), 536–546. https://doi.org/10.1016/j.cpr.2010.03.007
50. Ünal, D. D. (2020). Dışa yönelim davranış problemi olan okul öncesi dönem çocuklarının duygu düzenleme becerilerinin incelenmesi [Yüksek lisans tezi]. Ankara Üniversitesi.
51. Wolfers, L. N., Nabi, R. L. & Walter, N. (2025). Too much screen time or too much guilt? How child screen time and parental screen guilt affect parental stress and relationship satisfaction. Media Psychology, 28(1), 102–133. https://doi.org/10.1080/15213269.2024.2310839
52. Yıldırım, A. & Yüksel, M. F. (2022). Beden eğitimi ve spor öğretmeni adaylarının zihinsel engelli bireylerde sporun etkilerine yönelik tutum ve farkındalık düzeylerinin belirlenmesi. Türk Spor Bilimleri Dergisi, 5(2), 115–126. https://doi.org/10.46385/tsbd.1177496
53. Zorbaz, S. D. & Kiye, S. (2023). Covid-19 kapanması sırasında ebeveyn stresi ve ebeveyn-çocuk ilişkileri. Iğdır Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (33), 298–311. https://doi.org/10.54600/igdirsosbilder.1250110