An Examination of Digital Contents in Middle School Turkish Language Textbooks within the Context of Language Teaching

Öz

With the increasing digitalization of education, the use of digital materials such as videos, audio recordings, and QR codes in textbooks has become more widespread. However, how these digital materials are integrated into language teaching processes has become an important research topic. The aim of this study is to examine the digital content included in middle school Turkish textbooks in the context of language teaching. The study was conducted within the framework of qualitative research using the document analysis method, and the data were analyzed through content analysis. The data source of the study consists of 5th, 6th, 7th, and 8th grade Turkish textbooks prepared by the Ministry of National Education. Within the scope of the study, a total of 280 digital contents accessed through QR codes in the textbooks were analyzed. The findings revealed that digital contents mostly consist of videos, test/question/scale formats, and audio recordings, and that non-interactive contents are more common than interactive ones. When the purposes of use were examined, it was found that digital contents were mostly used to provide listening-viewing materials, assessment and evaluation activities, and informational content. In terms of language teaching areas, the findings indicate that digital contents are largely associated with listening-viewing and reading skills, while a limited number of contents are related to grammar instruction, and contents targeting speaking and writing skills remain quite limited.

Anahtar Kelimeler

• Digital content
• document analysis
• language teaching
• QR codes
• Turkish textbooks

Etik Beyan

This study is based on document analysis of textbooks published by the Ministry of National Education and the digital contents included in these textbooks. Since the study does not involve human participants, personal data, or any intervention on living beings, ethics committee approval is not required. However, all stages of the research were conducted in accordance with the principles of research and publication ethics.

Ortaokul Türkçe Ders Kitaplarındaki Dijital İçeriklerin Dil Öğretimi Bağlamında İncelenmesi

Öz

Eğitimde dijitalleşme süreciyle birlikte ders kitaplarında video, ses kaydı ve karekod gibi dijital içeriklerin kullanımının giderek yaygınlaştığı görülmektedir. Bununla birlikte bu içeriklerin dil öğretimi süreçleriyle nasıl ilişkilendirildiği önemli bir araştırma konusu hâline gelmiştir. Bu araştırmanın amacı, ortaokul Türkçe ders kitaplarında yer alan dijital içerikleri dil öğretimi bağlamında incelemektir. Araştırma nitel araştırma yaklaşımı çerçevesinde doküman incelemesi yöntemi kullanılarak yürütülmüş ve veriler içerik analizi yoluyla çözümlenmiştir. Araştırmanın veri kaynağını Millî Eğitim Bakanlığı tarafından hazırlanan 5, 6, 7 ve 8. sınıf Türkçe ders kitapları oluşturmaktadır. Çalışma kapsamında ders kitaplarında yer alan karekodlar aracılığıyla erişilen toplam 280 dijital içerik incelenmiştir. Analiz sonucunda dijital içeriklerin büyük ölçüde video, test/soru/ölçek ve ses kaydı türünde olduğu ve etkileşimsiz içeriklerin etkileşimli içeriklere göre daha fazla yer aldığı belirlenmiştir. Dijital içeriklerin kullanım amaçları incelendiğinde en çok dinleme-izleme materyali sunma, ölçme-değerlendirme ve bilgilendirme amacıyla kullanıldığı görülmüştür. Dil öğretimi alanı açısından değerlendirildiğinde dijital içeriklerin büyük ölçüde dinleme-izleme ve okuma becerileriyle ilişkilendirildiği, sınırlı sayıda içeriğin dil bilgisi öğretimiyle bağlantılı olduğu, konuşma ve yazma becerilerine yönelik içeriklerin ise oldukça sınırlı kaldığı belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Dijital içerik
• dil öğretimi
• doküman incelemesi
• karekod
• Türkçe ders kitapları

Etik Beyan

Bu çalışma, yalnızca Millî Eğitim Bakanlığı tarafından yayımlanmış ders kitapları ve bu kitaplarda yer alan dijital içeriklerin incelenmesine dayanan bir doküman incelemesi araştırmasıdır. Araştırmada insan katılımcılar, kişisel veriler veya canlılar üzerinde herhangi bir uygulama bulunmadığından etik kurul izni gerekmemektedir. Bununla birlikte araştırma sürecinde bilimsel araştırma ve yayın etiği ilkelerine uyulmuştur.

Kaynakça

1. Açık Önkaş, N., & Günay, E. (2015). Ders kitabı inceleme ölçütlerine göre Türkçe ders kitaplarının karşılaştırılması. International Journal of Languages’ Education and Teaching, 3(3), 365-378.
2. Ahıskalı, E. E., & Aydın, İ. S. (2025). Yeni öğretim programına yönelik hazırlanan Türkçe ders kitaplarındaki dijital içerikler üzerine bir inceleme. 13. Uluslararası Eğitim Programları ve Öğretim Kongresi Tam Metin Bildiri Kitabı. Doğu Akdeniz Üniversitesi.
3. Akın, E., Akın, İ., & Bilgin, E. (2024). Dijital okuryazarlığın Türkçe eğitimindeki yeri. Manas Sosyal Araştırmalar Dergisi, 13(1), 52-65. https://doi.org/10.33206/mjss.1302575
4. Banaz, E. (2024). 2024 Türkiye yüzyılı maarif modeli ortaokul Türkçe dersi öğretim programının dijital okuryazarlık açısından incelenmesi. Kuram ve Uygulamada Sosyal Bilimler Dergisi, 8(1), 279-290. https://doi.org/10.48066/kusob.1483671
5. Bowen, G. A. (2009). Document analysis as a qualitative research method. Qualitative Research Journal, 9(2), 27-40. https://doi.org/10.3316/QRJ0902027
6. Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş. ve Demirel F. (2020). Eğitimde bilimsel araştırma yöntemleri (28. Baskı). Pegem Akademi.
7. Çelik, T. (2023). Türkçe ders kitaplarının bilimsel yeterlik ölçütlerine göre incelenmesi. Uluslararası Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretimi Dergisi, 6(2), 237-255.
8. Çevik, A., & Güneş, F. (2017). Türkçe ders kitaplarındaki etkinliklerin incelenmesi. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 5(2), 272-286.

9. Dilidüzgün, Ş. (2014). Türkçe ders kitaplarında (6-8. sınıflar) yer alan okuma kültürü teması metinlerinin metinler arasılık bakımından incelenmesi. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 2(3), 122-134.
10. Güneş, F. (2013). Türkçe öğretimi ve zihinsel yapılandırma. Pegem Akademi.
11. Güven, A. Z., Halat, S., & Mazhar, B. (2014). Ortaokul 6. sınıf Türkçe ders kitaplarında yer alan metinlerin metinsellik ölçütleri açısından incelenmesi. International Journal of Language Academy, 2(3), 208-231.
12. Kansızoğlu, N., & Ungan, S. (2024). Ortaokul Türkçe ders kitaplarının okuryazarlık türleri açısından incelenmesi. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, 13(2), 572-588.
13. Kav, A., & Erol, T. (2023). Dijital okuryazarlık becerileri bağlamında açık öğretim ortaokulu Türkçe ders kitaplarının incelenmesi. Journal of History School, 64, 999-1023.
14. Kaya, M. & Aydın, E. (2023). Ortaokul öğrencilerinin Türkçe ders kitaplarında yer alan metinlerdeki karakterleri rol-model alma durumlarının incelenmesi. Ihlara Journal of Educational Research, 8(1), 31-40.
15. Krippendorff, K. (2019). Content analysis: An introduction to its methodology (4th ed.). Sage Publications.
16. Küçükçopur, F., Yolcu, A., & Fırat, H. (2022). Türkçe ders kitaplarında yer alan metinler üzerine Türkçe öğretim programında belirtilen özellikler açısından bir değerlendirme. Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, 10(124), 24-44. http://dx.doi.org/10.29228/ASOS.54216.
17. Mete, F., Çiçek, S., & Asar, A. (2022). Türkçe ders kitaplarındaki dil bilgisi konuları: Yapılandırmacı yaklaşım öncesi ve sonrası. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 10(2), 363-384. https://doi.org/10.16916/aded.1064198
18. Mete, S. (2023). Ortaokul Türkçe ders kitaplarında yer alan dijital yazma etkinliklerine yönelik öğretmen görüşleri ve dijital yazma etkinlik örnekleri [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Çanakkale 18 Mart Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü.
19. Miles, M. B., & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook (2nd ed.). Sage. Neuendorf, K. A. (2017). The content analysis guidebook (2nd ed.). Thousand Oaks: Sage Publications.
20. Özcan, C., & Çarkıt, C. (2025). Türkçe ders kitaplarındaki metinlerin incelenmesi: İşlev, tür, mantık düzeyi ve dil kullanım özellikleri. Uluslararası Ders Kitapları ve Eğitim Materyalleri Dergisi, 8(1), 64-84. https://doi.org/10.53046/ijotem.1698094
21. Patton, M. Q. (2015). Qualitative research & evaluation methods (4th ed.). Sage Publications.
22. Pehlivanlı, B., & Kayadibi, N. (2022). Dijital okuryazarlık bağlamında ortaokul Türkçe ders kitapları. Anadolu Kültürel Araştırmalar Dergisi, 6(1), 182-197. https://doi.org/10.15659/ankad.v6i2.210
23. Redecker, C. (2017). European framework for the digital competence of educators: DigCompEdu. Luxembourg: Publications Office of the European Union.
24. Selwyn, N. (2017). Education and technology: key issues and debates (2nd ed.). Bloomsbury Academic. https://doi.org/10.5040/9781474235952
25. Türkben, T. (2018). Ortaokul Türkçe ders kitaplarındaki metinlerin tür ve tema açısından incelenmesi. Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 11(3), 2152-2166.
26. Ugan, F., & Ateş, M. (2023). Examining Turkish textbooks in terms of theme teaching. International Journal of Languages’ Education and Teaching, 11(2), 33-51.
27. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2018). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (11. baskı). Seçkin Yayıncılık.
28. İncelenen Ders Kitapları Cin, A., Dalioğlu, S., Kavas, M., Dönmez, A., Han, C., Şener, F., Akyurt, G., Angın, L., Hülür Taşin, N., Sayılır, S., & Sayılır, T. (2019). Ortaokul ve imam hatip ortaokulu Türkçe 5. sınıf ders kitabı (1. kitap). Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları.
29. Cin, A., Dalioğlu, S., Kavas, M., Dönmez, A., Han, C., Şener, F., Akyurt, G., Angın, L., Hülür Taşin, N., Sayılır, S., & Sayılır, T. (2019). Ortaokul ve imam hatip ortaokulu Türkçe 5. sınıf ders kitabı (2. kitap). Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları.
30. Demir, A., Yılmaz, D., Duru, K., & Pastutmaz, M. (2023). Ortaokul ve imam hatip ortaokulu Türkçe 8. sınıf ders kitabı. Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları.
31. Duru, K., & Pastutmaz, M. (2023). Ortaokul ve imam hatip ortaokulu Türkçe 7. sınıf ders kitabı. Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları.
32. İlhan, E., Tosun, M., Gedik Doğaner, S., & Gümüş, Z. N. (2023). Ortaokul ve imam hatip ortaokulu Türkçe 6. sınıf ders kitabı (1. kitap). Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları.
33. İlhan, E., Tosun, M., Gedik Doğaner, S., & Gümüş, Z. N. (2023). Ortaokul ve imam hatip ortaokulu Türkçe 6. sınıf ders kitabı (2. kitap). Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları.