NESÎMÎ’NİN FARSÇA DİVAN’INDA GEÇEN MİTOLOJİK ŞAHISLAR

Öz

Fars ve Türk edebiyatlarının önemli şairlerinden biri olan Nesîmî, XIV. yüzyılda yaşamış ve daha çok Hurûfîlik yönüyle öne çıkmış bir şairdir. Nesîmî’nin Hurûfîlikle bağlantısı Fazlullah-ı Hurûfî ile tanışmasıyla başlamıştır. Nesîmî bu inancını hemen hemen tüm şiirlerinde tatbik etmiştir. Onun şiirlerinde Hurûfîlik, Allah ve Peygamber sevgisi, Hz. Ali, on iki imam sevgisi öne çıkan konulardan olmuştur. Nesîmî dinî, tasavvufî argümanlar haricinde mitolojik kahramanlarla da ilgilenmiş ve onları şiirlerinde övgü ve yergi kaynağı olarak kullanmıştır. Bu çalışma Nesîmî’nin Farsça Divan’ında yer alan mitolojik kişiliklerin bir incelemesidir. Çalışmada mitolojik kişiliklerin geçtiği beyitler incelenip hangi yönleriyle öne çıktıkları ve bu tiplerin özellikleri açıklanmıştır. Çalışmada yer alan Farsça beyitler Yedullah-ı Celâli-yi Penderî tarafından tenkitli metni yapılan Zindegi ve Eş’âr-ı ‘İmâdüddîn Nesîmî adlı yayından alınmış olup Türkçe çevirileri gerek tarafımızca gerekse de Prof. Dr. Veyis Değirmençay’ın İmâdüddin Nesîmî ve Farsça Divanı adlı eserinden alınmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Türk İslâm Edebiyatı
• Divan Edebiyatı
• Nesîmî
• Farsça Divan
• Mitolojik Şahıslar

MYTHOLOGICAL FIGURES IN NESÎMÎ’S PERSIAN DIVAN

Öz

Nesîmî, one of the most important poets of Persian and Turkish literature, lived in the 14th century and was particularly known for his Hurufism. Nesîmî's connection to Hurufism began with his encounter with Fazlullah-ı Hurufî. Nesîmî implemented this belief in almost all of his poetry. Hurufism, love of God and the Prophet, Imam Ali, and the twelve Imams were prominent themes in his poetry. Beyond religious and Sufi arguments, Nesîmî also engaged with mythological heroes, using them as sources of praise and satire in his poetry. This study examines the mythological figures in Nesîmî's Persian Divan. The study examines the couplets featuring mythological figures, highlighting their salience and explaining the characteristics of these characters. The Persian couplets included in the study were taken from the publication titled Zindegi and Eş’âr-ı ‘İmâdüddîn Nesîmî, the critical text of which was prepared by Yedullah-ı Celâli-yi Penderî, and their Turkish translations were taken both by us and from Prof. Dr. Veyis Değirmençay’s work titled İmadüddin Nesîmî and Persian Divanı.

Anahtar Kelimeler

• Turkish Islamic Literature
• Divan Literature
• Nesîmî
• Persian Divan
• Mythological Figures

Kaynakça

1. Albayrak, N. (1993). Cem (Cilt VII). İstanbul: TDV Yayınları.
2. Ayan, H. (2014). Nesîmî-Hayatı, Edebî Kişiliği, Eserleri ve Türkçe Divanının Tenkitli Metni-. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
3. Bilgin, A. (2007). Nesîmî (Cilt XXXIII). İstanbul: TDV Yayınları.
4. Canım, R. (2016). Divan Edebiyatının Kaynakları. İstanbul: Akıl Fikir Yayınları.
5. Çeltik, H. (2003). Ömer Ferit KAM Divan Şiirinin Dünyasına Giriş (Asar-ı Edebiye Tetkikatı). Ankara: 4.Akşam Sanat Okulu Matbaası.
6. Değirmençay, V. (2013). İmâdüddin Nesîmî ve Farsça Divanı’nın Türkçe Çevirisi. İstanbul: Kurtuba Kitap.
7. Kayaokay, İ. (2018, 1 1). Divan Şiirinde Satranç Terimleriyle Yazılmış Manzumeler. Eski Türk Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, s. 245-268.
8. Levend, A. S. (1984). Divan Edebiyatı & Kelimeler ve Remizler, Mazmunlar ve Mefhumlar. İstanbul: Enderun Kitabevi.

9. Pala, İ. (2011). Ansiklopedik Divan Şiiri Sözlüğü. İstanbul: Kapı Yayınları.
10. Tökel, D. A. (2000). Divan Şiirinde Mitolojik Unsurlar- Şahıslar Mitolojisi-. Ankara: Akçağ Yayınları.
11. Ünver, M. (2003). Hurûfîlik ve Kuran -Nesîmî Örneği-. Ankara: Fecr Yayınevi.
12. Üzüm, İ. (. (2007). Nesîmî (Cilt 33). İstanbul: TDV Yayınları.
13. Yıldırım, N. (2008). Fars Mitolojisi Sözlüğü. İstanbul: Kabalcı Yayınevi.
14. Yıldırım, N. (2012). İran Mitolojisi. İstanbul: Pinhan Yayıncılık.
15. Zavotçu, G. (2006). Divan Edebiyatı Kişiler-Kişilikler Sözlüğü. Ankara: Aydın Kitabevi.