15-18 Yaş Arasındaki Ergenlerde Antisosyal Davranış Özelliklerini Yordayan Gelişimsel Risk Faktörlerinin İncelenmesi

Öz

Çocukların suça sürüklenmesi, bireysel gelişimi ve toplumsal yapıyı etkileyen karmaşık bir konudur. Türk Ceza Kanunu ve Çocuk Koruma Kanunu’na göre, 18 yaşından küçük olup bir fiil nedeniyle ceza sorumluluğu değerlendirilen bireyler “suça sürüklenen çocuk” olarak tanımlanır. Çocukluk ve ergenlikte ortaya çıkan suç davranışları, yetişkinlikte benzer eğilimlerin sürme riskini artırdığı için kritik bir gelişimsel gösterge olarak görülür. Bu nedenle çocuk suçluluğunu azaltmaya yönelik çalışmaların uzun vadede yetişkin suçluluğunu da düşürebileceği düşünülmektedir. Suç davranışlarında kişisel özellikler, aile ilişkileri, ebeveynlik tutumları, akran çevresi ve okul iklimi gibi birçok etken rol oynar. Ancak toplumsal ve teknolojik değişimlerle bu risk faktörleri sürekli dönüşmektedir. Bu çalışma, 15–18 yaş arası ergenlerde antisosyal davranışı etkileyen risk ve koruyucu faktörleri incelemiştir. Bulgular, pro-sosyal okul ortamı ve etkili ebeveynliğin koruyucu; riskli arkadaşlıklar, çocukluk travmaları, riskli davranışlar, ailede madde kullanımı ve dikkat eksikliğinin risk faktörleri olduğunu göstermiştir.

Anahtar Kelimeler

• suça sürüklenen çocuk
• antisosyal davranış
• risk faktörleri
• koruyucu faktörler

An Investigation of Developmental Risk Factors Predicting Antisocial Behavioral Characteristics among Adolescents Aged 15–18

Öz

The involvement of children in delinquent behavior is a complex issue that affects both individual development and the broader social structure. According to the Turkish Penal Code and the Child Protection Law, individuals under 18 who are evaluated for criminal responsibility due to an act are defined as children in conflict with the law. Delinquent behaviors emerging in childhood and adolescence are considered critical developmental indicators, as they increase the likelihood of similar tendencies continuing into adulthood. Therefore, reducing juvenile delinquency is expected to have long-term preventive effects on adult criminality as well. Numerous factors—such as personal characteristics, family relationships, parenting practices, peer influence, and school climate—play a role in delinquent behavior. With ongoing social and technological changes, these risk factors continually evolve. This study examined risk and protective factors influencing antisocial behavior among adolescents aged 15–18. Findings show that a prosocial school environment and effective parenting act as protective factors, whereas risky peer networks, childhood trauma, risky behaviors, family substance use, and attention deficits serve as risk factors.

Anahtar Kelimeler

• children in conflict with the law
• antisocial behavior
• risk factors
• protective factors

Kaynakça

1. Acar, G., Demir, A., Görmez, D., Keser, İ. (2015). Aile ve Çocuk Suçluluğu İlişkisi. Hacettepe University Faculty of Health Sciences Journal.
2. Altun, H., Şahin, N., Fındıklı, E. ve Sınır, H. (2016). Suça sürüklenen çocukların suç tipleri, sosyodemografik ve klinik özellikleri. Adli Tıp Dergisi. 30(3): 196-204.
3. Angenent, H., & Man, A. D. (1996). Background factors of juvenile delinquency. P.Lang. New York.
4. Arda, B. (2019). Anti-Sosyal Davranışlar Üzerine Kavramsal Bir İnceleme. Management and Political Sciences Review, 1(1), 135-142.
5. Arıkan, H. (2020). Türkiye’de Çevresel Etmenler, Yoksulluk ve Çocuk Suçluluğu Haritalama. Kırıkkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 10(1), 53-78.
6. Aslan, Y. (2021). Suça sürüklenen çocuklarla ilgili yapılan yayınların incelenmesi. Anatolian Journal of Health Research, 2(3), 79-86.
7. Ata, Z. (2018). Suça sürüklenmiş çocuklarda aile faktörünün etkisi (Doctoral dissertation, Yüksek Lisans Tezi). İstanbul: Üsküdar Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü).
8. Bartol, C., & Bartol, A., (2021). Introduction to Forensic Psychology: Research and Application. SAGE publications.

9. Bobbio, A., Arbach, K., & Redondo Illescas, S. (2020). Juvenile delinquency risk factors: Individual, social, opportunity or all of these together? International Journal of Law, Crime and Justice, 62(1), 100- 338
10. Burt, S. A., & Donnellan, M. B. (2009). Development and validation of the Subtypes of Antisocial Behavior Questionnaire. Aggressive Behavior, 35(5), 376–398.
11. Büyüköztürk, Ş., Çakmak, KE, Akgün, ÖE, Karadeniz, Ş. ve Demirel, F. (2010). Bilimsel Araştırma Yöntemleri. Ankara: Pegem Akademi.
12. Coley, R. L., Kull, M. A., & Carrano, J. (2014). Parental endorsement of spanking and children’s internalizing and externalizing problems in African American and Hispanic families. Journal of Family Psychology, 28(1), 22.
13. Çabuk, G. (2022). Çocuk Suçluluğu Bağlamında Çocuğu Suça İten Nedenler. Sosyal Politika ve Sosyal Hizmet Çalışmaları Dergisi, 3(1), 129-142.
14. Çocuk Adaleti ve Çocuk Suçluluğunu Önleme Ofisi (2015). Risk factors for delinquency.
15. Duyguner, P. U. Genel Populasyonda Antisosyal Davranışların Sıklığı ve Antisosyal Davranışlar Gösteren Kişilerde Suça Eğilim İle Erken Dönem Uyumsuz Şemalar Arasındaki İlişkinin İncelenmesi.
16. Edwards, Sonya, (2023). "To What Extent Does Early Childhood Education Impact Later Involvement with the Juvenile Justice System?" Chancellor’s Honors Program Projects.
17. Erbay, A., & Gülüm, Z. (2018). Çocuklarda Suç Tekrarını Yordayan Risk Faktörleri. Adli Tıp Bülteni, 23(3).
18. Erbay, A., & Özcan, E. I. (2021). The effects of individual and social risk factors on violent crimes of juveniles. Health Scıences Quarterly, 5(Supplement Issue), 153-161.
19. Ergündüz, Ş. (2010). Çocuk Suçluluğunda Çocuk İstismarı Olgularının Değerlendirilmesi (Yayınlanmamış Doktora Tezi). İstanbul Üniversitesi Adli Tıp Enstitüsü: İstanbul.
20. Erkan, R., (1995), “İstanbul Çocuk Mahkemelerine Gelen Çocukların Sosyo-Kültürel Çevresi Üzerine Bir İnceleme”, Yayınlanmamış Doktora Tezi, Mimar Sinan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Family structure and delinquent behavior. Canadian Journal of Criminology, 44(4), 425-458.
21. Farrington, D. P. (1983). Randomized experiments on crime and justice. Crime and justice, 4, 257-308.
22. Farrington, D. P. (2005). Childhood origins of antisocial behavior. Clinical Psychology & Psychotherapy: An International Journal of Theory & Practice, 12(3), 177-190.
23. Farrington, D.P., Ttofi, M.M., Crago, R.V., Coid, J.W., 2015. Intergenerational similarities in risk factors for offending. J. Develop. Life Course Criminol. 1 (1), 48–62.
24. Güler, M. (2010). Sosyal psikoloji bakiş açisindan çocuk ve ergenlerde suçlu davraniş gelişimi. Tbb Dergisi, 89, 355-372.
25. Güngör, M. (2008). Evrensel bir sorun olarak çocuk suçluluğu ve sokakta çalışan ve yaşayan çocuklar. Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 1(1), 25-43.
26. Ilgaz,A. (2023). Psikoloji ve Şiddet İlişkisi. İnce, M. (Ed.) Medya, Şiddet ve Toplum. Eğitim Yayınevi.(1.baskı, sayfa:1-17).
27. İslamoğlu, G. (2017). Çocuk Suçluluğunun Sosyolojik Olarak İncelenmesi: İstanbul Gaziosmanpaşa Örneği. Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sosyoloji Anabilim Dalı, Yüksek Lisans Tezi, Sivas, Cumhuriyet Üniversitesi
28. Kılıç, C., & Keklik, İ. (2022). Antisosyal davranış ölçeğinin psikometrik özelliklerinin incelenmesi. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, (62), 640-671.
29. Kızmaz, Z., (2006). Okullardaki Şiddet Davranışının Kaynakları Üzerine Kuramsal Bir Yaklaşım, Cumhuriyet Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Mayıs 2006, Cilt:30, No:1, ss.47-70.
30. Kierkus, C. A. ve Baer, D. (2002). A social control explanation of the relationship between
31. Koolhof, R., Loeber, R., Wei, E. H., Pardini, D., & D'escury, A. C. (2007). Inhibition deficits of serious delinquent boys of low intelligence. Criminal Behaviour and Mental Health, 17(5), 274-292.
32. Korkmaz, M. N., & Erden, G. (2010). Çocukları suç davranışına yönelten olası risk faktörleri. Türk Psikoloji Yazıları, 13(25), 76-87.
33. Korkmaz, M. N., & Erden, G. (2010). Çocuklari Suç Davranisina Yönelten Olasi Risk Faktörleri. Turk Psikoloji Yazilari, 13(25), 76.
34. Moffitt, T. E. (2017). Adolescence-limited and life-course-persistent antisocial behavior: A developmental taxonomy. Biosocial theories of crime, 69-96.
35. Neto, F. (2009). Are attitudes of young Portuguese towards immigration also hardening? A comparison between 1999 and 2006. In G. Aikaterini & K. Mylonas (Eds.), Quod Erat Demonstrandum: From Herodotus’ ethnographic journeys to cross-cultural research: Proceedings from the 18th International Congress of the International Association for Cross-Cultural Psychology. https://doi.org/10.4087/XBJR3392
36. Obando, D., Trujillo, A., & Trujillo, C. A. (2014). Substance use and antisocial behavior in adolescents: The role of family and peer-individual risk and protective factors. Substance use & misuse, 49(14), 1934-1944.
37. Redondo Illescas, S., 2015. El origen de los delitos [The origin of crimes]. Tirant Humanidades, Valencia, España.
38. Sen S, Karbeyaz K, Toygar M, Akkaya H. Sociodemographic evaluation of children pushed into crime in Eskişehir. Turkish J Forensic Med 2012;26(3):146-55.
39. Shader, M. (2001). Risk factors for delinquency: An overview. Washington, DC: US Department of Justice, Office of Justice Programs, Office of Juvenile Justice and Delinquency Prevention.
40. Tabachnick, B. G. & Fidell, L. S. (2013). Using multivariate statistics (6th ed.). Pearson education
41. Thompson, W. E., & Bynum, J. E. (2016). Juvenile delinquency: A sociological approach. Rowman & Littlefield.
42. Tüfekçi T., (2005), “Ankara Jandarma Çocuk Merkezine suç isnadıyla getirilen çocuklar üzerine sosyo-kültürel bir araştırma”, Yayınlanmamış yüksek lisans tezi, Kara Harp Okulu Savunma Bilimleri Enstitüsü.
43. Türkiye İstatistik Kurumu (2023). https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Guvenlik-Birimine-Gelen-veya- Getirilen-Cocuk-Istatistikleri-2022-49662 Erişim tarihi:12.03.2024
44. Türkiye İstatistik Kurumu (2023). https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Muhtemel-Egitim-Suresi-2018-2022-49761 Erişim tarihi:12.03.2024
45. Türkiye İstatistik Kurumu. (2022). https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=98&locale=tr Erişim tarihi:12.03.2024
46. Vural, U. D. T., & Yıldızlar, Ö. G. D. K. Suça Sürüklenen Çocuk ve Rısk Faktörlerı.
47. Wakschlag, L. S., Gordon, R. A., Lahey, B. B., Loeber, R., Green, S. M., & Leventhal, B. L. (2000). Maternal age at first birth and boys' risk for conduct disorder. Journal of Research on Adolescence, 10(4), 417-441.
48. Yalçın, B., (2003), “Çocuk ve suç ilişkileri”ıl, Yayınlanmamış yüksek lisans tezi, İstanbul Üniversitesi Adli Tıp Enstitüsü
49. Yavuz, B., & Avcı, M. (2020). Mükerrer Suçluluk, Davranım Bozukluğu ve Antisosyal Kişilik Bozukluğu’nun Ortak Değişkenleri Üzerine Bir Derleme. OPUS International Journal of Society Researches, 15(24), 2912-2936.
50. Zahn Margaret A., Diana Fishbein, Robert Agnew, Miller Shari, Winn Donna-Marie, Dakoff Gayle, Kruttschnitt Candace, Giordano Peggy, Gottfredson Denise C., Payne Allison A., Feld Barry C., Chesney-Lind Meda (2010) Causes and Correlates of Girls’ Delinquency . Office of Justice Programs