A PSYCHOANALYTIC ANALYSIS OF THE FILM MATCHSTICK MEN

Öz

This study aims to examine the film Matchstick Men (2003) within the framework of psychoanalytic theory, revealing how cinematic narrative enables the representation of unconscious conflicts, anxiety regulation strategies, and defense mechanisms. In this context, cinema is approached not merely as an aesthetic narrative form, but as a representational space that indirectly renders visible the subject’s desires, fantasies, and defensive organizations. The analysis centers on the character of Roy Waller, interpreting his obsessive compulsive symptoms, control behaviors, and intense efforts at anxiety regulation through psychoanalytic concepts, particularly within Kohut’s self psychology. The study integrates classical Freudian theory with object relations approaches, analyzing the character’s relational repetitions, heightened anxiety in the face of trust and intimacy, and the reenactment of internalized relational representations. Freud’s structural model of the psyche (id, ego, superego) and defense mechanisms, alongside Kohut’s selfobject concepts of mirroring, idealization, and twinship, constitute the theoretical basis of the character analysis. Recurrent ruptures, gaps, and ambiguities within the film’s narrative are interpreted as traces of the unconscious embedded in the cinematic structure. Accordingly, the study identifies that cinematic narrative draws the viewer into an affective and symbolic economy as well. Overall, this research demonstrates that psychoanalytic film analysis allows cinematic texts to be examined beyond surface level character descriptions, addressing meaning, function, and structure. Matchstick Men offers a functional example for exploring how symptoms, defenses, and repetition are organized within cinematic narrative. The study concludes that the psychoanalytic approach provides a theoretical framework that deepens the relationship between cinema and psychology.

Anahtar Kelimeler

• psychology
• film
• analysis
• pathology

Matchstick Men Filmine Psikanalitik Bir Bakış

Öz

Bu çalışma, 2003 yapımı Matchstick Men filmini psikanalitik kuram çerçevesinde inceleyerek sinema anlatısının bilinçdışı çatışmaların, kaygı düzenleme biçimlerinin ve savunma mekanizmalarının temsiline nasıl olanak tanıdığını ortaya koymayı amaçlamıştır. Sinema, bu bağlamda yalnızca estetik bir anlatı alanı olarak değil, öznenin arzu, fantezi ve savunma örgütlenmesini dolaylı biçimlerde görünür kılan bir temsil düzlemi olarak ele alınmıştır. Çalışmada Roy Waller karakteri merkez alınmış, karakterin obsesif kompulsif belirtileri, Kohut’un kendilik psikolojisi, kontrol davranışları ve yoğun kaygı düzenleme çabaları psikanalitik kavramlar ışığında yorumlanmıştır. Araştırmada klasik Freudiyen kuram ile psikodinamik nesne ilişkileri yaklaşımı birlikte ele alınmış, karakterin ilişkisel tekrarları, güven ve yakınlık karşısında yoğunlaşan kaygısı ile içselleştirilmiş ilişki temsillerinin yeniden sahnelenmesi üzerinden analiz edilmiştir. Freud’un id, ego, süperego yapıları ile savunma mekanizmaları; Kohut’un ayna, idealizasyon ve ikizlik gibi kendilik nesnesi kavramları filmin karakter analizinde temel alınmıştır. Film anlatısında tekrar eden kırılmalar, boşluklar ve belirsizlikler, bilinçdışının anlatı içindeki izleri olarak yorumlanmıştır. Bu doğrultuda sinema anlatısının, izleyiciyi de duygulanımsal ve simgesel bir ekonomi içine dâhil ettiği saptanmıştır. Tüm bunlarla beraber bu çalışma, psikanalitik film çözümlemesinin, sinema metnini yüzeysel karakter betimlemelerinin ötesinde, anlam, işlev ve yapı düzeyinde ele almaya olanak tanıdığı göstermiştir. Matchstick Men filmi, semptomun, savunmanın ve tekrarın sinemasal anlatı içinde nasıl örgütlendiğini incelemek açısından işlevsel bir örnek sunmuştur. Psikanalitik yaklaşımın, sinema ve psikoloji arasındaki ilişkiyi derinleştiren kuramsal bir çerçeve sunduğu sonucuna varılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Psikoloji
• Film
• Analiz
• Patoloji.

Kaynakça

1. Akça, S. (2017). Kohut’un kendilik nesnesi ihtiyaçları bağlamında kırılgan narsisizmin incelenmesi: Bir vaka örneği. Ayna Klinik Psikoloji Dergisi, 4(1), 1–13. https://doi.org/10.31682/ayna.554145
2. Arıca, F. A. (2021). Psikanalitik kuram çerçevesinde kültür kavramı ve değerleri. Prekarya Dergi, 2(1); 32-34. Bellagamba, E. (2023). Role of cinema and psychoanalysis in affective experience. Humanities, 12(5); 115. https://doi.org/10.3390/h12050115
3. Bordin, E. S. (1979). The generalizability of the psychoanalytic concept of the working alliance. Psychotherapy: Theory, Research and Practice, 16(3); 252-260.
4. Cavanna,S. (2023). Psychoanalytic Theory: Exploring the Depths of the Unconscious. Neuropsychiatry, 24-Apr-2023, DOI:10.37532/1758-2008.2023.13(2).651.
5. Csigo, K. (2023). Obsessive position: The new psychoanalytic approach of obsessive-compulsive disorder. Current Psychology, 42, 5407-5414. https://doi.org/10.1007/s12144-021-01893-3
6. DSM-V-TR (2025). Ruhsal Bozuklukların Tanısal ve Sayımsal El Kitabı, Yeniden Gözden Geçirilmiş 5. Basım, Esenkal Yayıncılık.
7. Felthous A., Sass H., (2007). International Handbook on Psychopathic Disorders and the Law. New York, Wiley.
8. Fonagy, P., Target, M., Steele M., (1997). Morality, disruptive behavior, borderline personality disorder, crime and their relationship to security of attachment, in Attachment and Psychopatology. Edited by Atkinson L., Zucker k., New York, Guilford, pp. 223-274.

9. Fairbairn, W.R. D. (1943). The repression and the return of bad objects. In Psychoanalytic Studies of the Personality (ss. 59-81). Routledge and Kegan Paul.
10. Fairbairn, W.R. D. (1944). Endopsychic structureconsidered in terms of object-relationship. In Psychoanalytic Studies of the Personality (ss.82-132). Routledge and Kegan Paul.
11. Freud, S. (1909). Notes upon a case of obsessional neurosis. The Standard Edition of the Complete Psychological Works of Sigmund Freud, Volume X (1909): Two Case Histories ("Little Hans" and the "Rat Man"), 153-318.
12. Freud, S. (1923). The ego and the id. London: Hogarth Press.
13. Freud, A. (1936). The Ego & Mechanismims of Defence. Hogarth Press.
14. Gabbard, G. O. (2001). Psychoanalytically informed approaches to the treatment of obsessive-compulsive disorder. Psychoanalytic Inquiry, 21(2); 208-221.
15. Gan, N. X., Ang, J. K., Nuruddin, A. (2024). A psychodynamic understanding of obsessive compulsivedisorder. Journal of Clinical Psycology and Neurology. 2,1-4. https://doi.org/10.61440/JCPN.2024.V2.13
16. Goldberg, A. (1978). The Psychology of the Self: A Casebook. New York. NY.
17. Hauke, C. (2005). Human Being Human. Culture and the Soul. London. Routledge. International Universities Press.
18. Hossain, M. M. (2017). Psychoanalytic theory used in English literature: A descriptive study. Global Journal of Human-Social Science: G Linguistics Education, 17(1).
19. Kernberg O. F. (1988). Object relations theory in clinical practice. Psychoanal. Q. 57 481–504.
20. Kirshner, L. (1991). The concept of the self in psychoanalytic theory and its philosophical foundations. Journal of the American Psychoanalytic Association, 39(1); 157-182. https://doi.org/10.1177/000306519103900108,
21. Klein, M. (1923). The development of a child. International Journal of Psycho-Analysis, 4, 419-474.
22. Klein, M. (1930). The importance of symbol-formation in the development of the ego. International Journal of Psycho-Analysis, 11, 24-39.
23. Klein, M. (1932). The Psychoanalysis of Children.(The International Psycho-analytical Library, No. 22.).
24. Kohut , H. 1977 . The Restoration of the Self , New York : International Universities Press .
25. Kohut, H. (1971). The Analysis of the Self. (Türkçe çevirisi: Kendiliğin Çözümlenmesi, Metis Yayınları).
26. Kohut, H. (1984). How does analysis cure? Chicago: The University of Chicago Press.
27. Lacan, J. (1982). Seminaire XV: l’Acte Psychanalytique. Paris: Éditions du Piranha.
28. Lapsley DK, Stey PC. (2012). Id, ego, and superego: An evaluation of Freudian theory from a neo-Freudian perspective. J Humanist Psychol, 52(1):1–15
29. Lessem, P. A. (2005). Self Psychology: An Introduction. Lanham, MD: Rowman & Littlefield Publishers. Loewald, H. W. (1970). Psychoanalytic theory and the psychoanalytic process. The Psychoanalytic Study of the Child, 25(1); 45-68. https://doi.org/10.1080/00797308.1970.11823275
30. McGowan, T. (2018). Psychoanalytic film theory and the rules of the game. Bloomsbury Academic.
31. McLean, J. (2007). Psychotherapy with a narcissistic patient using Kohut's self psychology model. Psychiatry (Edgmont), 4(10), 40-47.
32. McWilliams, N. (2009). Psikanalitik tanı: klinik süreç içinde kişilik yapısını anlamak (1. Baskı). (E. Kalem, Çev.). İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları (Orijinal çalışma basım tarihi 2006).
33. Meloy JR., (2010). Treatment of cluster B disorders: antisocial personality disorder, in Psychodynamic Psychotherapy for Personality Disorders: A Clinical Handbook. Edited by Clarkin J, Fonagy P, Gabbard GO. Washington, DC, American Psychiatric Publishing.
34. Noy, P. (1969). A revision of the psychoanalytic theory of the primary process. International Journal of Psycho-Analysis, 50, 155-166.
35. Raine A., (2013). The Anatomy of Violence. New York, Pantheon Books.
36. Özcaner, Z. P., Karaaziz, M. (2025). Obsesif kompulsif bozukluğun bilişsel davranışçı terapi yaklaşımı ile tedavisi: Bir olgu sunumu. Sosyal Araştırmalar ve Davranış Bilimleri Dergisi, 11(23). https://doi.org/10.52096/jsrbs.11.23.01
37. Rodrigo, C., Rajapakse, S. & Jayananda, G. (2010). The “antisocial” person: An insight into biology, classification, and current evidence on treatment. Annals of General Psychiatry, 9 (31), 2–12.
38. Rowe. C. E. Ve Mac Isaac, D. S. (1991). Empatich Attunement: The “ Technique” of Psychoanalytic Self Psychology.
39. Serter, S. S. (2021). Psikanalitik kuramın sinemadaki yansımaları: Aynadaki ötekimiz ve biz (Us, 2019). Kültür ve İletişim, 24(1); 190-226.
40. Siegel, A. M. (1996). Heinz Kohut and the Psychology of the Self.
41. Singh, M., Khan, S. M., Waseem, M. (2025). Sigmund Freud’s psychoanalytical theory of personality: A psychological and educational perspective. International Journal of Contemporary Research in Multidisciplinary, 4(3). https://doi.org/10.5281/zenodo.15412690
42. Starrs C. J., Perry J. C. (2018). Coping action patterns as mechanisms of change across psychotherapies: three case examples of personality disorders with recurrent major depression. J. Pers. Disord. 32 58–74. 10.1521/pedi.2018.32.supp.58
43. Teodoro, E. F., do Couto, D. P., Silva, M. L., Mendonça, R. L. (2021). Psychoanalysis and cinema: Application of film analysis for learning the concept of the unconscious. Psicologia USP, 32, e180141.
44. Toptaş, B. (2019). Kuramsal çerçeveden OKB. Türkiye Bütüncül Psikoterapi Dergisi, 2(3); 94-109.
45. Tuzcuoğlu, N. (1995). Psikanaliz kuramı ve özellikleri. M.Ü. Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, (7); 275-285.
46. Winnicott DW, Gibbs N. (1926). Varicella encephalitis and vaccinia encephalitis. Br J Child Dis. 23:107–127. doi: 10.1093/med:psych/9780190271336.003.0017.
47. Winnicott DW, Britton C. (1947). Residential Management as Treatment for Difficult Children: the Evolution of a Wartime Hostels Scheme. Hum Relat, 1:87–97. doi: 10.1177/00187267470010016.
48. Winnicott, D. W. (1962). The maturational processes and the facilitating environment: studies in the theory of emotional development M. M. R. Khan (Ed.) içinde, Ego integration in child development (ss. 56- 63). London: Hogarth Press and The Institute of Psychoanalysis.
49. Vatan, S. (2016). Obsesif kompulsif bozuklukta bağlanma, obsesif inançlar ve duygu düzenleme zorlukları: Klinik ve klinik olmayan örneklem karşılaştırması. Nesne Psikoloji Dergisi, 4(7). https://doi.org/10.7816/nesne-04-07-03
50. Veale, D., Roberts, A. (2014). Obsessive-compulsive disorder. BMJ, 348, g2183. https://doi.org/10.1136/bmj.g2183