Öğretmenlerin Gözünden Ötekini Düşünme : Özgecilik (Diğergamlık)

Yıl 2025, Cilt: 13 Sayı: 2, 1 - 11, 02.01.2026

Sevgi Koç

Öz

Özgecilik (diğergamlık) en azından bir diğer kişiye yararlı olabilen, gönüllü gerçekleştirilen, kişinin hemen bir ödül elde etme beklentisi ile güdülenmeyen bir davranış olarak kabul edilmektedir. Süreç veya olaydan fayda gören/görecek kişinin ödülü için, fayda sağlayan davranışı sergileyen kişinin kendisini düşünmeden harekette bulunmasıdır. Özgeci eylemlerin toplumun gelişmesinde ve evrensel ahlak ilkeleri bağlamında önemli bir yere sahip olduğu söylenebilir. Bu çalışmada, özgecilik (diğergamlık) değerine ilişkin olarak öğretmenlerin ne düşündükleri öğretmenlerin gözünden ele alınarak incelenmesi amaçlanmıştır. Bu araştırma nitel araştırma yöntemlerinden fenomenoloji (olgubilim) deseninde yapılmıştır. Araştırmanın çalışma grubu 31 öğretmenden oluşmaktadır. Veriler yarı yapılandırılmış görüşme formları aracılığıyla toplanmıştır. Elde edilen verilerin çözümlenmesinde içerik analizi yöntemi kullanılmıştır. Araştırma sonuçlarına göre öğretmenler özgecilik (diğergamlık) denilince hiçbir karşılık beklemeden iyilik yapmak, herhangi bir çıkar gözetmeksizin yardım etmek, koşulsuz fedakârlık ve başkalarını düşünmek olarak algıladıkları görülmüştür. Öğretmenler özgeci (diğergam) insanların empatik, fedakâr, başkalarının iyiliğini düşünen, yararlı, alçakgönüllü, yardımsever, bencil olmayan, anlayışlı, iyi niyetli, hümanist, sorumluluk sahibi, merhametli, sabırlı, ahlaki değerleri önemseyen, adalet duyguları gelişmiş, başka insanların ve toplumun sorunlarına duyarlı ve hoşgörülü olma gibi özelliklere sahip olduklarını düşünmektedirler. Öğretmenlere göre özgecilik (diğergamlık) insanların kendilerini daha anlamlı hissetmelerini sağlar, topluma örnek teşkil etmesi açısından önemlidir. Öğretmenlere göre özgeci (diğergam) olmanın ilişkilerin güçlenmesi, duygusal ve ruhsal gelişim, toplumsal dayanışma, iç huzurun sağlanması, manevi tatmin, güvene dayalı ilişkiler kurma, ruh sağlığının güçlenmesi ve vicdani rahatlık sağlamaya yönelik faydaları bulunmaktadır. Eğitim ortamlarında özgeci (diğergam) olmanın sorumlulukla, onurlu olmakla, insanlara saygıyla, fedakârlıkla, yardımlaşmayla, empati kurarak ve rol model olmakla sağlanabileceği sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Özgecilik (diğergamlık) , Öğretmenler , Nitel Araştırma , Fenomenoloj

Teachers’ Perspectives on Considering the Other: Altruism (Selflessness)

Öz

Altruism (also known as selflessness) is considered a behavior that is voluntarily carried out, can be beneficial to at least one other person, and is not motivated by an immediate expectation of reward. It involves acting without self-interest for the benefit or reward of the person who gains from the process or event. It can be said that altruistic actions hold an important place in the development of society and within the context of universal moral principles.This study aims to examine teachers' perspectives on the value of altruism (selflessness) from their point of view. The research was conducted using the qualitative research method of phenomenology. The study group consists of 31 teachers. Data were collected through semi-structured interview forms. The content analysis method was used to analyze the data obtained.According to the research results, teachers perceive altruism as doing good without expecting anything in return, helping without seeking personal gain, unconditional sacrifice, and thinking of others. Teachers believe that altruistic (selfless) individuals possess qualities such as empathy, self-sacrifice, consideration for the well-being of others, helpfulness, humility, generosity, unselfishness, understanding, goodwill, humanism, a sense of responsibility, compassion, patience, valuing moral principles, a strong sense of justice, sensitivity to the problems of others and society, and tolerance.According to teachers, altruism allows individuals to feel more meaningful and is important as it sets an example for society. They also believe that being altruistic contributes to strengthening relationships, emotional and spiritual development, social solidarity, inner peace, spiritual satisfaction, building trust-based relationships, improving mental health, and providing moral ease. It was concluded that being altruistic in educational settings can be achieved through responsibility, dignity, respect for others, self-sacrifice, cooperation, empathy, and serving as a role model.

Anahtar Kelimeler

Altruism (selflessness) , Teachers , Qualitative Research , Phenomenology

Kaynakça

• Artan, T., Taşci, A., & Başcıllar, M. (2018). Üniversite öğrencilerinin gönüllü olma motivasyonları ile özgecilik düzeyleri arasındaki ilişki. Journal of Social and Humanities Sciences Research, 5(26), 2483-2493.
• Avşaroğlu, S., & Nurkoyuncu, S. (2021). Kadınlar ve özgecilik. Social Sciences Studies Journal, 7(85), 3075-3085.
• Christensen , L. B., Johnson, R. B., & Turner, L. A. (2015). Araştırma yöntemleri desen ve analiz. (A. Alpay, Çev.) Ankara: Anı Yayıncılık.
• Comte, A. (1875). System of positive Polity. London: Longmans, Green and Co., 2.
• Ekşi, H., Sayın, M., & Demir Çelebi, Ç. (2016). Üniversite öğrencilerinin özgecilik ve otantiklik seviyeleri arasındaki ilişkinin incelenmesi. Değerler Eğitimi Dergisi, 14(32), 79-102.
• Günör, R. B. (2014). Modern Ahlak Felsefesinnde Özgecilik. Gazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi.
• Hoffman, M. L. (1978). Psychological and biological perspectives on altruism. International Journal of Behavioral Development, 1(4), 323-339.
• Horowitz, M. C. (2005). New dictionary of the history of ideas. United States of America: Thomson Gale.
• İşmen, A. E., & Yıldız, S. A. (2005). Öğretmenliğe ilişkin tutumların özgecilik ve atılganlık düzeyleri açısından incelenmesi. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 42(42), 151-166.
• Karadağ, E., & Mutafçılar, I. (2009). Prososyal davranış ekseninde özgecilik üzerine teorik bir çözümleme. Felsefe ve Sosyal Bilimler Dergisi(8), 41-69.
• Leeds, R. (1963). Altruism and the norm of giving. Merrill-Palmer Quarterly of Behavior and Development, 9(3), 229-240.
• Livaneli, Z., & Göksel, A. (2020). İyiliği Düşünmek. İletişim.
• Merriam, S. B., & Grenier, R. S. (2019). Qualitative research in practice: Examples for discussion and analysis. Jossey Bass.
• Monroe, K. R. (1996). The Heart of altruism. Englewood Cliffs, NJ: Princeton Press.
• Nagel, T. (1970). The Possibility of altruism. Oxford: Clarendon Press.
• Özcan, A., Doğan, D. S., & Erkasap, A. (2025). Özgecilik ve örgütsel bağlılık arasındaki ilişki: sağlık sektörü örneği. The Journal of International Scientific Researches, 10(1), 01-17.
• Ridley, M. (2023). Erdemin kökenleri. (E. Yücesoy, Çev.) Yapı Kredi Yayınları.
• Wardaningsih, S., & Adiningrum, I. (2022). Nursing students' perceptions and attitudes about altruism. Jurnal Aisyah: Jurnal Ilmu Kesehatan, 7(3), 907-912.