Sistematik Derlemeler ve Meta Analiz

Tekrarlanabilirlik Krizi ve Geçerlilik Krizi Kıskacındaki Psikoloji ve Sosyal Bilimlerde Krizden Çıkış İçin Öne Çıkan İki Trend: “Yeni İstatistik” ve “Bayesyen İstatistik”

Cilt: 13 Sayı: 2 31 Temmuz 2023
PDF İndir
TR EN

Tekrarlanabilirlik Krizi ve Geçerlilik Krizi Kıskacındaki Psikoloji ve Sosyal Bilimlerde Krizden Çıkış İçin Öne Çıkan İki Trend: “Yeni İstatistik” ve “Bayesyen İstatistik”

Öz

Başta psikolojinin ana aktörlerinden olduğu ve sosyal bilimlere sirayet eden tekrarlanabilirlik krizi ve p-değerinin sorgulanması son 10 yılda en çok tartışılan konulardan olmuştur. Son yapılan çalışmalar tekrar edilebilirlik krizinin sadece sosyal bilimler ile sınırlı kalmadığı temel bilimlerde etkili olduğunu göstermiştir. Bütün bunlara ek olarak yine psikoloji temelli başlayan teori ve geçerlilik krizi tartışmaları başlamıştır. Bütün bu tartışmalar genel olarak tüm bilim alanlarında özel olarak psikoloji ve sosyal bilimlerde yöntem, uygulanan istatistiksel analizler, örnekleme ve araştırma pratiklerinin değişimine yol açmıştır. Bu çalışma kapsamında kısaca tekrarlanabilirlik ve geçerlik krizlerine değinilecek ve krizden çıkış yolları kapsamında kullanılan istatistiksel yöntemler bağlamında önerilerde bulunulmuştur. Krizlerin sebeplerinden biri olarak gösterilen p-değerinin kötüye ve yanlış kullanımı öne çıkmaktadır. Bunun önüne geçebilmek için iki önemli yaklaşım önerilmektedir. Bunlardan ilki “yeni istatistik” (the New Statistics) olarak da adlandırılan ve klasik hipotez testinde etki büyüklüğü, güven aralığı ve meta-analizin belirsizlik tahminlemede kullanılmasına dayanan trenddir. İkincisi ise klasik istatistik yerine Bayesyen istatistiği öneren trenddir. Klasik istatistikten Bayesyen yöntemlere geçmek genel olarak büyük örneklem oluşturmanın zor olduğu, kategorik ve kayıp verinin yaygın olduğu ve çok değişkenli normalliği sağlamanın oldukça zor olduğu sosyal bilimlerde yararlı olacaktır. Bayesyen yaklaşım özellikle önsel bilgiyi kullanarak sonsal dağılımlar elde etmesi ve küçük örneklemde de daha doğru sonuçlar vermesinin etkisi ile bu krizin istatistik boyutuna büyük bir yenilik ve fayda getirecektir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Amrhein, V. ve Greenland, S. (2018). Remove, rather than redefine, statistical significance. Nature human behaviour, 2(1), 4-4. https://doi.org/10.1038/s41562-017-0224-0 . adresinden 28.3.2022 tarihinde erişilmiştir.
  2. Andrews, M., ve Baguley, T. (2013). Prior approval: The growth of Bayesian methods in psychology. British Journal of Mathematical and Statistical Psychology, 66(1), 1-7. https://doi.org/10.1111/bmsp.12004 adresinden 28.3.2022 tarihinde erişilmiştir.
  3. Baker, M. (2015). Over half of psychology studies fail reproducibility test. Nature News, 27. https://doi.org/10.1038/nature.2015.18248 adresinden 28.3.2022 tarihinde erişilmiştir.
  4. Baker, M. (2016). 1,500 scientists lift the lid on reproducibility. Nature, 533(7604). https://doi.org/10.1038/533452a 05.5.2023 tarihinde erişilmiştir.
  5. Bakker, M., van Dijk, A., & Wicherts, J. M. (2012). The rules of the game called psychological science. Perspectives on Psychological Science, 7, 543-554. https://doi.org/10.1177/1745691612459060 adresinden 28.3.2022 tarihinde erişilmiştir.
  6. Bayes, T. (1763). LII. An essay towards solving a problem in the doctrine of chances. By the late Rev. Mr. Bayes, FRS communicated by Mr. Price, in a letter to John Canton, AMFR S. Philosophical transactions of the Royal Society of London, (53), 370-418. https://doi.org/10.1098/rstl.1763.0053 adresinden 28.3.2022 tarihinde erişilmiştir.
  7. Benjamin, D. J., Berger, J. O., Johannesson, M., Nosek, B. A., Wagenmakers, E. J., Berk, R., ... ve Johnson, V. E. (2018). Redefine statistical significance. Nature human behaviour, 2(1), 6-10. https://doi.org/10.1038/s41562-017-0189-z adresinden 28.3.2022 tarihinde erişilmiştir.
  8. Benjamin, D. J., ve Berger, J. O. (2019). Three recommendations for improving the use of p-values. The American Statistician, 73(sup1), 186-191. https://doi.org/10.1080/00031305.2018.1543135 adresinden 28.3.2022 tarihinde erişilmiştir.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Eğitim Üzerine Çalışmalar

Bölüm

Sistematik Derlemeler ve Meta Analiz

Yayımlanma Tarihi

31 Temmuz 2023

Gönderilme Tarihi

22 Ocak 2023

Kabul Tarihi

29 Mayıs 2023

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2023 Cilt: 13 Sayı: 2

Kaynak Göster

APA
Kara, E. (2023). Tekrarlanabilirlik Krizi ve Geçerlilik Krizi Kıskacındaki Psikoloji ve Sosyal Bilimlerde Krizden Çıkış İçin Öne Çıkan İki Trend: “Yeni İstatistik” ve “Bayesyen İstatistik”. Anadolu Journal of Educational Sciences International, 13(2), 599-624. https://doi.org/10.18039/ajesi.1240655
AMA
1.Kara E. Tekrarlanabilirlik Krizi ve Geçerlilik Krizi Kıskacındaki Psikoloji ve Sosyal Bilimlerde Krizden Çıkış İçin Öne Çıkan İki Trend: “Yeni İstatistik” ve “Bayesyen İstatistik”. AJESI. 2023;13(2):599-624. doi:10.18039/ajesi.1240655
Chicago
Kara, Ergün. 2023. “Tekrarlanabilirlik Krizi ve Geçerlilik Krizi Kıskacındaki Psikoloji ve Sosyal Bilimlerde Krizden Çıkış İçin Öne Çıkan İki Trend: “Yeni İstatistik” ve ‘Bayesyen İstatistik’”. Anadolu Journal of Educational Sciences International 13 (2): 599-624. https://doi.org/10.18039/ajesi.1240655.
EndNote
Kara E (01 Temmuz 2023) Tekrarlanabilirlik Krizi ve Geçerlilik Krizi Kıskacındaki Psikoloji ve Sosyal Bilimlerde Krizden Çıkış İçin Öne Çıkan İki Trend: “Yeni İstatistik” ve “Bayesyen İstatistik”. Anadolu Journal of Educational Sciences International 13 2 599–624.
IEEE
[1]E. Kara, “Tekrarlanabilirlik Krizi ve Geçerlilik Krizi Kıskacındaki Psikoloji ve Sosyal Bilimlerde Krizden Çıkış İçin Öne Çıkan İki Trend: “Yeni İstatistik” ve ‘Bayesyen İstatistik’”, AJESI, c. 13, sy 2, ss. 599–624, Tem. 2023, doi: 10.18039/ajesi.1240655.
ISNAD
Kara, Ergün. “Tekrarlanabilirlik Krizi ve Geçerlilik Krizi Kıskacındaki Psikoloji ve Sosyal Bilimlerde Krizden Çıkış İçin Öne Çıkan İki Trend: “Yeni İstatistik” ve ‘Bayesyen İstatistik’”. Anadolu Journal of Educational Sciences International 13/2 (01 Temmuz 2023): 599-624. https://doi.org/10.18039/ajesi.1240655.
JAMA
1.Kara E. Tekrarlanabilirlik Krizi ve Geçerlilik Krizi Kıskacındaki Psikoloji ve Sosyal Bilimlerde Krizden Çıkış İçin Öne Çıkan İki Trend: “Yeni İstatistik” ve “Bayesyen İstatistik”. AJESI. 2023;13:599–624.
MLA
Kara, Ergün. “Tekrarlanabilirlik Krizi ve Geçerlilik Krizi Kıskacındaki Psikoloji ve Sosyal Bilimlerde Krizden Çıkış İçin Öne Çıkan İki Trend: “Yeni İstatistik” ve ‘Bayesyen İstatistik’”. Anadolu Journal of Educational Sciences International, c. 13, sy 2, Temmuz 2023, ss. 599-24, doi:10.18039/ajesi.1240655.
Vancouver
1.Ergün Kara. Tekrarlanabilirlik Krizi ve Geçerlilik Krizi Kıskacındaki Psikoloji ve Sosyal Bilimlerde Krizden Çıkış İçin Öne Çıkan İki Trend: “Yeni İstatistik” ve “Bayesyen İstatistik”. AJESI. 01 Temmuz 2023;13(2):599-624. doi:10.18039/ajesi.1240655

Cited By