Sınıf Öğretmeni Adaylarının Küresel İklim Değişikliği Farkındalıklarının İncelenmesi

Öz

Bu araştırmanın amacı, sınıf öğretmeni adaylarının küresel iklim değişikliğine yönelik farkındalık düzeylerini belirlemek ve bu farkındalığın hem bazı demografik değişkenlere hem de iklim değişikliğine ilişkin deneyim ve alışkanlıklara göre farklılaşma durumunu incelemektir. Araştırma, nicel araştırma yaklaşımı kapsamında betimsel tarama deseniyle yürütülmüştür. Veriler; Deniz vd. (2021) tarafından geliştirilen, 21 madde ve dört alt boyuttan oluşan “Üniversite Öğrencilerinin Küresel İklim Değişikliğine Yönelik Farkındalık Ölçeği” ile araştırmacı tarafından hazırlanan “Kişisel Bilgi Formu” aracılığıyla toplanmıştır. Çalışma, 2024-2025 akademik yılı bahar yarıyılında İç Anadolu Bölgesi’ndeki bir devlet üniversitesinin Sınıf Öğretmenliği Anabilim Dalı’nda öğrenim gören 146 sınıf öğretmeni adayı ile gerçekleştirilmiştir. Verilerin çözümlenmesinde SPSS 26.0 yazılımı kullanılmış; ölçek puanlarının parametrik analizlere uygunluğu Kolmogorov-Smirnov testi ile değerlendirilmiştir. Katılımcıların farkındalık düzeylerini betimlemek amacıyla madde ve alt boyutlara ilişkin betimsel istatistiklerden yararlanılmış; gruplar arası karşılaştırmalarda Mann-Whitney U ve Kruskal-Wallis H testi uygulanmıştır. Elde edilen bulgular, adayların genel farkındalık düzeylerinin yüksek olduğunu; ancak alt boyutlar bazında “doğal/beşerî ortama etkiler” ve “enerji tüketimi” boyutlarında yüksek farkındalığa sahipken, “ortaya çıkaran sebepler” ve “küresel anlaşmalar” boyutlarında daha düşük düzeyde kaldıklarını göstermiştir. Analiz sonuçlarına göre cinsiyet ve sosyal aktivizme katılım değişkenleri farkındalık üzerinde istatistiksel açıdan anlamlı bir farklılık yaratmamıştır; sosyal aktivizmdeki bu anlamsızlık bilgi-eylem boşluğu kavramı çerçevesinde tartışılmıştır. Sınıf düzeyi değişkeninde yalnızca küresel anlaşmalar boyutunda 1. sınıflar lehine anlamlı fark bulunmuştur. Öte yandan, iklim değişikliğine yönelik medya aracı kullanan ve ders/seminer alan adayların farkındalıklarının yalnızca “etkiler” ve “enerji” boyutlarında anlamlı şekilde arttığı; sebepler ve anlaşmalar boyutunda ise fark yaratmadığı saptanmıştır. Sonuç olarak, adayların iklim krizinin salt fiziksel sonuçlarına odaklandıkları, makro düzeydeki nedenler ve politikalar bağlamında bütüncül bir sistem düşüncesinden yoksun oldukları tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Çevre eğitimi
• farkındalık
• küresel iklim değişikliği
• sınıf öğretmeni adayı
• sürdürülebilirlik

Destekleyen Kurum

Bu araştırma, TÜBİTAK tarafından 2209-A Üniversite Öğrencileri Araştırma Projeleri Destekleme Programı kapsamında (2024/1. Dönem) desteklenmiştir.

Proje Numarası

1919B012404300

Etik Beyan

Bu çalışmanın yürütülmesi için etik izin, T.C. Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi Rektörlüğü Etik Kurulu tarafından 08/05/2025 tarihinde incelenmiş olup 652666 sayılı karar ile onaylanmıştır. Çalışma, ilgili etik ilkelere uygun olarak gerçekleştirilmiştir.

Teşekkür

Araştırmaya sağladığı katkı ve destekten dolayı TÜBİTAK’a teşekkür ederiz.

Investigating Pre-Service Primary Teachers’ Global Climate Change Awareness

Öz

This study aims to determine the level of awareness of pre-service primary school teachers regarding global climate change and to examine whether this awareness differs according to certain demographic variables as well as participants’ experiences and habits related to climate change. The research was conducted within the framework of the quantitative research approach using a descriptive survey design. The data were collected through the “Global Climate Change Awareness Scale for University Students,” developed by Deniz et al. (2021), which consists of 21 items and four sub-dimensions, and a “Personal Information Form” prepared by the researchers. The study was carried out with 146 pre-service primary school teachers enrolled in the Department of Primary School Teaching at a public university located in the Central Anatolia Region during the spring semester of the 2024–2025 academic year. SPSS 26.0 software was used for data analysis, and the suitability of the scale scores for parametric analyses was evaluated using the Kolmogorov–Smirnov test. Descriptive statistics related to the items and sub-dimensions were used to describe the participants’ awareness levels, while the Mann–Whitney U test and the Kruskal–Wallis H test were employed for intergroup comparisons. The findings revealed that the participants had a generally high level of awareness; however, while they demonstrated high awareness in the sub-dimensions of “effects on the natural/human environment” and “energy consumption,” their awareness remained lower in the dimensions of “underlying causes” and “global agreements.” According to the analysis results, gender and participation in social activism did not produce a statistically significant difference in awareness; the lack of significance for social activism was discussed within the framework of the knowledge–action gap. Regarding grade level, a significant difference was found only in the “global agreements” dimension, in favor of first-year students. On the other hand, it was determined that the awareness levels of participants who used media tools related to climate change and those who had taken courses/seminars on the subject increased significantly only in the “effects” and “energy” dimensions, whereas no significant difference was observed in the “causes” and “agreements” dimensions. In conclusion, the findings indicate that the participants tended to focus primarily on the physical consequences of the climate crisis and lacked a holistic systems-thinking perspective regarding its macro-level causes and policy dimensions.

Anahtar Kelimeler

• Awareness
• environmental education
• global climate change
• sustainability
• pre-service primary school teacher

Destekleyen Kurum

This research was supported by TÜBİTAK under the 2209-A Research Projects Support Program for Undergraduate Students (2024/1st Term).

Proje Numarası

1919B012404300

Etik Beyan

The ethical approval required to conduct this study was reviewed by the Ethics Committee of the Rectorate of Niğde Ömer Halisdemir University at its meeting on 08/05/2025 and was approved under decision no. 652666. The study was carried out in accordance with the relevant ethical principles.

Teşekkür

We would like to thank TÜBİTAK for its contribution and support for this research.

Kaynakça

1. Ajzen, I. (1991). The theory of planned behavior. Organizational Behavior and Human Decision Processes, 50(2), 179-211. https://doi.org/10.1016/0749-5978(91)90020-T
2. Akbulut, M. (2019). Bir afet olarak küresel iklim değişikliği ve ilkokul öğretmenlerinin iklim değişikliği farkındalığının incelenmesi: Gümüşhane ili örneği [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Gümüşhane Üniversitesi.
3. Aksan, Z. ve Çelikler, D. (2015). Küresel ısınma ile mücadele hakkında ilköğretim öğretmen adaylarının algı ve görüşleri. Akademik Bakış Uluslararası Hakemli Sosyal Bilimler Dergisi, (48), 207-222.
4. Aksay, C. S., Ketenoğlu, O. ve Kurt, L. (2005). Küresel ısınma ve iklim değişikliği. Selçuk Üniversitesi Fen Fakültesi Fen Dergisi, 1(25), 29-42. https://izlik.org/JA32HD83AM
5. Arlt, D., Hoppe, I., & Wolling, J. (2011). Climate change and media usage: Effects on problem awareness and behavioural intentions. International Communication Gazette, 73(1-2), 45-63. https://doi.org/10.1177/174804851038674
6. Ay, F. ve Yalçın Erik, N. (2020). Üniversite öğrencilerinin küresel ısınma ve iklim değişikliğine yönelik bilgi ve algı düzeyleri. Cumhuriyet Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 44(2), 1-18. https://izlik.org/JA98FK53UB
7. Bahar, M. ve Aydın, F. (2002, 16–18 Ekim). Sınıf öğretmenliği öğrencilerinin sera gazları ve global ısınma ile ilgili anlama düzeyleri ve hatalı kavramlar. V. Ulusal Fen Bilimleri ve Matematik Eğitimi Kongresi, Ankara, Türkiye.
8. Bakaki, Z. ve Bernauer, T. (2016). Do global climate summits influence public awareness and policy preferences concerning climate change? Environmental Politics, 26(1), 1–26. https://doi.org/10.1080/09644016.2016.1244964

9. Basile, C. G. (2000). Environmental education as a catalyst for transfer of learning in young children. The Journal of Environmental Education, 32(1), 21-27. https://doi.org/10.1080/00958960009598668
10. Benzer, S. ve Akkaya, M. M. (2022). Öğretmen adaylarının iklim değişikliği hakkındaki bilgi ve görüşleri. Anadolu Kültürel Araştırmalar Dergisi, 6(2), 149–167. https://doi.org/10.15659/ankad.v6i2.196
11. Birleşmiş Milletler. (1987). Report of the world commission on environment and development: our common future. Oxford University Press. https://digitallibrary.un.org/record/139811?v=pdf
12. Boon, H. J. (2016). Pre-service teachers and climate change: A stalemate? Australian Journal of Teacher Education, 41(4), 39-63. https://doi.org/10.14221/ajte.2016v41n4.3
13. Boyes, E. ve Stanisstreet, M. (1992). Students' perceptions of global warming. International Journal of Environmental Studies, 42(4), 287-300.
14. Boykoff, M. T. (2011). Who speaks for the climate? Making sense of media reporting on climate change. Cambridge University Press.
15. Büyüköztürk, Ş. (2020). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı. Pegem Akademi.
16. Creswell, J. W. (2017). Araştırma deseni: Nitel, nicel ve karma yöntem yaklaşımları. (S. B. Demir, Çev. Ed.). Eğiten Kitap.
17. Çokluk, Ö., Şekercioğlu, G. ve Büyüköztürk, Ş. (2012). Sosyal bilimler için çok değişkenli istatistik: SPSS ve LISREL uygulamaları. Pegem Akademi.
18. Dal, B., Alper, U., Özdem-Yilmaz, Y., Öztürk, N. ve Sönmez, D. (2015). A model for pre-service teachers' climate change awareness and willingness to act for pro-climate change friendly behavior: Adaptation of awareness to climate change questionnaire. International Research in Geographical and Environmental Education, 24(3), 184-200. https://doi.org/10.1080/10382046.2015.1034456
19. Deniz, M., İnel, Y. ve Sezer, A. (2021). Awareness scale of university students about global climate change. International Journal of Geography and Geography Education (IGGE), 43, 252-264. https://doi.org/10.32003/igge.818561
20. Doğru, S. ve Orzan, M. (2025). Öğretmen adaylarının sürdürülebilir kalkınma ve iklim değişikliği farkındalıklarının incelenmesi. Afet ve Risk Dergisi, 8(1), 182-195. https://doi.org/10.35341/afet.1464168
21. Epstein, P. R. (2000). Is global warming harmful to health? Scientific American, 283(2), 50–57. https://doi.org/10.1038/scientificamerican0800-50
22. Fraenkel, J. R., Wallen, N. E. ve Hyun, H. H. (2012). How to design and evaluate research in education (8th ed.). McGraw-Hill.
23. Hair, J.F., Black, W.C., Babin, B.J. ve Anderson, R.E. (2014). Exploratory factor analysis. Multivariate data analysis. Prentice Hall.
24. Hansen, J. E. (2009). Küresel ısınmanın kırılma noktası (A. Yılmaz, Çev.). Ayrıntı Yayınları.
25. Hestness, E., McDonald, R. C., Breslyn, W., McGinnis, J. R. ve Mouza, C. (2014). Science teacher professional development in climate change education informed by the Next Generation Science Standards. Journal of Geoscience Education, 62(3), 319-329. https://doi.org/10.5408/13-049.1
26. Hungerford, H. R. ve Volk, T. L. (1990). Changing learner behavior through environmental education. The Journal of Environmental Education, 21(3), 8-21. https://doi.org/10.1080/00958964.1990.10753743
27. IPCC. (2021). Climate change 2021: The physical science basis. contribution of working group ı to the sixth assessment report of the ıntergovernmental panel on climate change. Cambridge University Press. https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/downloads/report/IPCC_AR6_WGI_FullReport_small.pdf
28. Karabulut, N. (2023). Öğretmenlerin küresel iklim değişikliğine yönelik farkındalıklarının değerlendirilmesi. Ulusal Eğitim Dergisi, 3(2), 265-294.
29. Karagöz, Y. (2017). Spss ve amos: Uygulamalı nicel-nitel-karma bilimsel araştırma yöntemleri ve yayın etiği. Nobel Akademik Yayıncılık.
30. Karakaya, E. (2016). Paris iklim anlaşması: İçeriği ve Türkiye üzerine bir değerlendirme. Adnan Menderes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 3(1), 1-12. https://doi.org/10.30803/adusobed.188842
31. Karasar, N. (2012). Bilimsel araştırma yöntemi (23. baskı). Nobel Akademi Yayıncılık.
32. Kılınç, A., Stanisstreet, M. ve Boyes, E. (2008). Turkish students’ ideas about global warming. International Journal of Environmental and Science Education, 3(2), 89-98.
33. Kollmuss, A. ve Agyeman, J. (2002). Mind the gap: Why do people act environmentally and what are the barriers to pro-environmental behavior? Environmental Education Research, 8(3), 239–260. https://doi.org/10.1080/13504620220145401
34. Kuruyer, D. (2025). Öğretmen adaylarının küresel iklim değişikliği farkındalığı, sürdürülebilir kalkınma farkındalığı ve ekolojik vatandaşlık düzeyleri arasındaki ilişkinin modellenmesi [Yayımlanmamış doktora tezi]. Fırat Üniversitesi.
35. Læssøe, J. ve Mochizuki, Y. (2015). Recent trends in national policy on education for sustainable development and climate change education. Journal of Education for Sustainable Development, 9(1), 27-43. https://doi.org/10.1177/0973408215569112
36. Leiserowitz, A. A. (2003). Global warming in the American mind: The roles of affect, imagery, and worldviews in risk perception, policy preferences and behavior [Unpublished doctoral thesis]. University of Oregon.
37. Lorenzoni, I., Nicholson-Cole, S. ve Whitmarsh, L. (2007). Barriers perceived to engaging with climate change among the UK public and their policy implications. Global Environmental Change, 17(3-4), 445–459. https://doi.org/10.1016/j.gloenvcha.2007.01.004
38. McAnaney, S.C. (2012). Sinking islands-formulating a realistic solution to climate change displacement. New York University Law Review, 87, 1172-1209.
39. McCright, A. M. (2010). The effects of gender on climate change knowledge and concern in the American public. Population and Environment, 32(1), 66-87. https://doi.org/10.1007/s11111-010-0113-1
40. Millî Eğitim Bakanlığı. (2024). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli: Hayat bilgisi dersi öğretim programı (1, 2 ve 3. sınıflar): Millî Eğitim Bakanlığı. https://tymm.meb.gov.tr/upload/program/2024programhay123Onayli.pdf
41. Monroe, M. C., Plate, R. R., Oxarart, A., Bowers, A. ve Chaves, W. A. (2019). Identifying effective climate change education strategies: a systematic review. Environmental Education Research, 25(6), 791-812.
42. O'Neill, S. ve Smith, N. (2014). Climate change and visual imagery. WIREs Climate Change, 5(1), 73-87. https://doi.org/10.1002/wcc.249
43. Papadimitriou, V. (2004). Prospective primary teachers' understanding of climate change, greenhouse effect, and ozone layer depletion. Journal of Science Education and Technology, 13(2), 299-307. https://doi.org/10.1023/B:JOST.0000031268.72848.6d
44. Plutzer, E., McCaffrey, M., Hannah, A. L., Rosenau, J., Berbeco, M. ve Reid, A. H. (2016). Climate confusion among U.S. teachers. Science, 351(6274), 664-665.
45. Sun, S., Pan, W., ve Wang, L. L. (2010). A comprehensive review of effect size reporting and interpreting practices in academic journals in education and psychology. Journal of Educational Psychology, 102(4), 989. https://doi.org/10.1037/a0019507
46. Tok, G., Cebesoy, Ü. B. ve Bilican, K. (2017). Sınıf öğretmeni adaylarının iklim değişikliği farkındalıklarının incelenmesi. Batı Anadolu Eğitim Bilimleri Dergisi, 8(2), 23-36. https://izlik.org/JA83DU59NF
47. Tuncer, G., Tekkaya, C., Sungur, S., Cakiroglu, J., Ertepinar, H. ve Kaplowitz, M. (2009). Assessing pre-service teachers' environmental literacy in Turkey as a mean to develop teacher education programs. International Journal of Educational Development, 29(4), 426-436. https://doi.org/10.1016/j.ijedudev.2008.10.003
48. Türkeş, M. (2008). Küresel iklim değişikliği nedir? Temel kavramlar, nedenleri, gözlenen ve öngörülen değişiklikler. İklim Değişikliği ve Çevre, 1(1), 1-13. https://izlik.org/JA87FS33FF
49. Türkeş, M. (2025). Genel klimatoloji: Atmosfer, hava ve iklimin temelleri (7. Baskı). Kriter Yayınevi.
50. Türkiye Cumhuriyeti Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı. (2026). İklim değişikliği ve mevcut durum. Meteoroloji Genel Müdürlüğü. https://www.mgm.gov.tr/iklim/iklim-degisikligi.aspx
51. UNESCO. (2005). Guidelines and recommendations for reorienting teacher education to address sustainability. UNESCO Education Sector. https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000143370
52. UNESCO. (2017). Education for Sustainable Development goals: Learning objectives. UNESCO Publishing. https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000247444
53. Yüce Yörük, E. A. ve Varer Akpınar, C. (2023). Bir üniversitedeki öğrencilerin küresel iklim değişikliğine yönelik farkındalıkları. Osmangazi Tıp Dergisi, 45(4), 471-479. https://doi.org/10.20515/otd.1278028