Okul Öncesi Öğretmenlerinin Otizm Tanılı Öğrencilerine Sosyal Becerilerin Öğretimine İlişkin Görüşleri

Öz

Araştırmanın amacı, okul öncesi dönemdeki Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB) tanısı olan çocukların öğretmenlerinin çocukların sosyal becerilerine ve sosyal becerilerinin öğretimine ilişkin görüş ve önerilerinin neler olduğunun belirlenmesidir. Araştırmaya İstanbul’daki okul öncesi eğitim kurumlarında çalışan ve sınıfında OSB tanılı öğrencisi olan 16 okul öncesi öğretmeni katılmıştır. Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden durum çalışması deseni kullanılmış, yarı-yapılandırılmış görüşmelerle veriler toplanmıştır. Ayrıca, demografik bilgi formu ve araştırmacı günlüğünden de yararlanılmıştır. Veriler betimsel olarak analiz edilmiştir. Araştırmanın bulgularına göre, OSB olan çocuklar sınıflarında en çok akranları ile iletişim kurma ve etkinliklere katılma konusunda güçlükler yaşamaktadır. Öğretmenler OSB olan çocuklar için genellikle iletişim kurma, oyun oynama ve oyuna katılma, akran gruplarına dahil olma becerilerini hedeflemektedir. Öğretmenler sosyal becerilerin öğretiminde öğrencilerin sahip olduğu özellikleri ve problem davranışlardan dolayı güçlük yaşadıklarını belirtmiştir. Bu güçlüklerin üstesinden gelmek için ailelerle iş birliği, öğretmenlerden destek alma, farklı yöntemler kullanma gibi çözümler denemişlerdir. Öğretmenler OSB olan çocuklarda bir yıllık eğitimden sonra genel olarak bir ilerleme kaydedildiğini, ancak bazı becerilerde istenilen düzeyde ilerleme kaydedilmediğini belirtmişlerdir. Bulgulara göre okul öncesinde OSB olan çocuklara kaynaştırma sınıflarında verilen sosyal beceri eğitimi önemli bir yere sahiptir ve eğitimde başarılı olunabilmesi için uygun sınıf düzenlemelerinin yapılması, aile, okul ve diğer bireylerin iş birliği içinde çalışması ve öğretmenlere gereksinim duydukları desteklerin sağlanması önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• okul öncesi eğitim
• otizm spektrum bozukluğu
• otizm spektrum bozukluğu ve sosyal beceriler
• sosyal beceriler

Preschool Teachers’ Views on Teaching Social Skills to Students Diagnosed with Autism

Öz

The aim of the study is to determine the views and suggestions of teachers of children with ASD in the pre-school period regarding the children's social skills and the teaching of social skills. Sixteen pre-school teachers working in pre-school education institutions in Istanbul and having students diagnosed with ASD in their classes participated in the study. This study employed a case study design, a qualitative research method, and collected data through semi-structured interviews. A demographic information form and a researcher's journal were also used. The data were analyzed descriptively. According to the findings of the study, children with ASD in their classes experience the most difficulties in communicating with their peers and participating in activities. Teachers generally target communication, playing and participating in games, and peer group inclusion skills for children with ASD. Teachers stated that they experienced difficulties in teaching social skills due to the characteristics of the students and problem behaviours. To overcome these difficulties, they tried solutions such as collaborating with families, seeking support from teachers, and using different methods. Teachers reported that children with ASD generally showed progress after one year of education, but that progress in some skills was not at the desired level. According to the findings, social skills training provided to children with ASD in inclusive classes in preschool is important, and it is recommended that appropriate classroom arrangements be made, families, schools and other individuals work together, and teachers be provided with the support they need in order to be successful in education.

Anahtar Kelimeler

• autism spectrum disorder
• autism spectrum disorder and social skills
• pre-school education
• social skills

Kaynakça

1. Abbak-Kaçar, B. S. (2019). Okul öncesi kaynaştırma sınıfında akran ilişkilerinin geliştirilmesine yönelik durum çalışması: Akran aracılı eğitim (Yayın Numarası: 602667) [Yüksek lisans tezi, Çukurova Üniversitesi]. Ulusual Tez Merkezi.
2. Acar, Ç. (2015). Otizmli çocuklara sosyal becerilerin öğretiminde anneler tarafından hazırlanarak sunulan sosyal öykü ve video modelle öğretim uygulamasının karşılaştırılması (Yayın Numarası: 394742) [Doktora tezi, Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
3. Acar, Ç., Tekin-İftar, E. ve Yıkmış, A. (2017). Effects of mother-delivered social stories and video modelling in teaching social skills to children with autism spectrum disorders. The Journal of Special Education, 50(4), 215-226. https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/0022466916649164
4. Acar, Ç., Değirmenci, H. D., Olçay, S. ve Tekin-İftar, E. (2023). Öğretmenlerin gelişim yetersizliği olan öğrencilere sosyal beceri öğretimine ilişkin bilgileri, deneyimleri ve mesleki gelişim gereksinimleri. Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 36(2), 641-668. https://doi.org/10.19171/uefad.1293113
5. Akgün-Giray, D. (2015). Öğretmen adaylarınca hazırlanan sosyal öykülerin otizm spektrum bozukluğu olan çocukların sosyal becerileri edinmeleri üzerindeki etkisi (Yayın Numarası: 407798) [Yüksek lisans tezi, Anadolu Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
6. Akıncı-Düzel, S. (2023). Okul öncesi dönemdeki özel gereksinimli çocukların okula uyum durumlarının incelenmesi (Yayın Numarası: 824205) [Yüksek lisans tezi, İstanbul Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
7. American Psychiatric Association (2013). Diagnostic and statistical manual of mental disorders. (5. baskı). Washington, DC: American Psychiatric Publishing.
8. Aydın-Ayrak, G. (2022). Okul öncesinde kaynaştırma uygulamasından yaralanan özel gereksinimli öğrencilerin sosyal beceri düzeylerinin öğretmenleriyle olan ilişkilerine etkisinin incelenmesi (Yayın Numarası: 763810) [Yüksek lisans tezi, Anadolu Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.

9. Barton, E. E. & Smith, B. J. (2015). Advancing high-quality preschool ınclusion a discussion and recommendations forthe field. Topics in Early Childhood Special Education, 35(2), 69-78. https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/0271121415583048
10. Bauminger-Zviely, N. (2013). Social and academic abilities in high-functioning children with autism spectrum disorders. New York: Guilford Press.
11. Bauminger-Zviely, N., Eytan, D., Hoshmand, S. & Ben–Shlomo, O. R. (2021). Preschool Peer Social Intervention in Autism Spectrum Disorder: Social Communication Growth via Peer Play Conversation and Interaction. Springer
12. Bozarslan, B. ve Batu, E. S. (2014). Özel anaokullarında çalışan eğiticilerin okulöncesi dönemde kaynaştırma ile ilgili görüş ve önerileri. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 14(2), 86-108. https://dergipark.org.tr/tr/pub/aibuefd/article/18212
13. Brock, M. E., Dynia, J. M., Dueker, S.A. & Barczak, M.A. (2019). Teacher-reported priorities and practices for students with autism: characterizing the research-to-practice gap. Focus on Autism and Other Developmental Disabilities 35(2). https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/1088357619881217
14. Brown, W. H., Odom, S. L. & Conroy, M. A. (2001). An intervention hierarchy for promoting young children’s peer interactions in natural environments. Topics In Early Childhood Special Education, 21(3), 162-175. https://psycnet.apa.org/record/2001-05145-002
15. Buggey, T., Hoomes, G., Sherberger, M. E. & Williams, S. (2011). Facilitating social initiations of preschoolers with autism spectrum disorders using video self-modeling. Focus on Autism and Other Developmental Disabilities, 26(1), 25–36. https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/1088357609344430
16. Chan, J. M. & O'Reilly, M. F. (2008). A social stories intervention package for students with autism in inclusive classroom settings. Journal of Applied Behavior Analysis, 41(3), 405-409. https://doi.org/10.1901/jaba.2008.41-405
17. Charlop, M. H., Dennis, B., Carpenter, M. H. & Greenberg, A. L. (2010). Teaching socially expressive behaviors to children with autism through video modeling. Education & Treatment of Children, 33(3), 371–393. https://muse.jhu.edu/article/389588
18. Chasson, G. & Jarosiewicz, S. R. (2014). Social competence impairments in autism spectrum disorders. In Vinood B. Patel, Victor R. Preedy & Colin R. Martin (Eds.), Comprehensive Guide to Autism (pp. 1099-1118). Springer Publisher.
19. Crozier, S. & Tincani, M. J. (2005). Using a modified social story to decrease disruptive behavior of a child with autism. Focus on Autism and Other Developmental Disabilities, 20(3), 150–157. https://doi.org/10.1177/10883576050200030301
20. Crozier, S. & Tincani, M. (2007). Effects of social stories on prosocial behavior of preschool children with autism spectrum disorders. Journal of Autism and Developmental Disorders, 37(9), 1803-1814.
21. Çifci Tekinarslan, İ. (2018). Özel gereksinimli bireylerde sosyal becerilerin değerlendirilmesi. İçinde E. Sazak (Ed.), Özel eğitimde sosyal uyum becerilerinin öğretimi (ss. 61-86). Pegem Akademi.
22. Çolak, A. (2022). Sosyal yeterlik ve sosyal beceri. İçinde Ç. Acar ve S. Sani-Bozkurt (Ed.), Otizm spektrum bozukluğu ve sosyal beceri öğretimi (ss. 23-54). Eğiten Kitap.
23. Dynia, J. M., Walton, K. M., Brock, M. E., & Tiede, G. (2020). Early childhood special education teachers’ use of evidence-based practices with children with autism spectrum disorder. Research in Autism Spectrum Disorders, 77, 101606. https://doi.org/10.1016/j.rasd.2020.101606.
24. Germani, T., Zwaigenbaum, L., Magill-Evans, J., Hodgetts, S. & Ball, G. (2017). Stakeholders’ perspectives on social participation in preschool children with autism spectrum disorder. Developmental Neurorehabilitation, 20, 475–482.
25. Gresham, F. M. (1997). Social competence and students with behavior disorders: where we've been, where we are, and where we should go. Education and Treatment of Children, 20(3), 233–249.
26. Gök, G. (2009). Okul öncesi eğitimi öğretmenlerinin kaynaştırma eğitimine ilişkin görüşleri ve önerileri (Yayın Numarası: 240800) [Yüksek lisans tezi, Erciyes Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
27. Hartley, C. & Fisher, S. (2018). Do children with autism spectrum disorder share fairly and reciprocally?. Journal of Autism Developmental Disorders, 48(8), 2714–2726.
28. Işık, S. (2018). Okul öncesi öğretmenlerinin tam zamanlı kaynaştırma kararı olan otizmli öğrencilerin eğitimine ilişkin görüşlerinin incelenmesi (Yayın Numarası: 495686) [Yüksek lisans tezi, Toros Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
29. Joseph, J. D., Strain, P., Olszewski, A. & Goldstein, H. (2016). A consumer reports-like review of the empirical literature specific to preschool children’s peer-related social skills. In B. Reichow, B. A. Boyd, E. E. Barton & S. L. Odom (Eds.), Handbok of early childhood Special Education. (pp. 179-199), Springer.
30. Justin, D. L. & Brown, J. A. (2016). Promoting communication development in young children with or at risk for disabilities. In B. Reichow, B. A. Boyd, E. E. Barton & S. L. Odom. (Eds.), Handbok of early childhood special education. (pp. 199-225), Springer.
31. Karakuş, Ö. (2015). 4-6 yaş grubu çocukların sosyal beceri eğitimine ilişkin öğretmen görüşleri (Yayın Numarası: 395040) [Yüksek lisans tezi, Kütahya Dumlupınar Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
32. Katz, E. & Girolammetto, L. (2015). Peer-mediated intervention for preschoolers with ASD: Effects on responses and initiations. International Journal of Speech-Language Pathology, 17 (6), 565–576.
33. Keleş, O. (2019). Okul öncesi dönemde erken müdahale programları kapsamında bir kayanştırma/bütünleştirme uygulamasına ilişkin durum çalışması (Yayın Numarası: 577076) [Doktora tezi. Çukurova Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü]. Ulusal Tez Merkezi.
34. Khantreejitranon, A. (2018). Using a social story intervention to decrease inappropriate behavior of preschool childrenwith autism. Kasetsart Journal of Social Sciences, 39(1), 188-198. https://doi.org/10.1016/j.kjss.2017.12.019
35. Leaf, J. B., Taubman, M., Bloomfield, S., Palos-Rafuse, L., Leaf, R., McEachin, J. & Oppenheim, M. L. (2009). Increasing social skills and pro-social behavior for three children diagnosed with autism through the use of a teaching package. Research in Autism Spectrum Disorders, 3(1), 275–289. https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1750946708000822?via%3Dihub adresinden 07.04.2026 tarihinde erişilmiştir.
36. Locke, J., Shih, W., Kretzmann, M. & Kasari, C. (2016). Examining playground engagement between elementary school children with and without autism spectrum disorder. Autism, 20(6), 653–662. https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/1362361315599468
37. Menteş, H. S. (2020). Otizm spektrum bozukluğuna sahip bir çocuğun okul öncesi kaynaştırma sınıfındaki akran ilişkilerinin incelenmesi (Yayın Numarası: 632854) [Yüksek lisans tezi, Çukurova Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü]. Ulusal Tez Merkezi.
38. Menteş, H. S. ve Aktaş Arnas, Y. (2021). Okul öncesi kaynaştırma sınıfındaki otizmli bir çocuğun akran ilişkilerinin incelenmesi. Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, 52, 439-464. https://dergipark.org.tr/tr/pub/deubefd/article/926836 MEB Okul öncesi eğitim ve İlköğretim Kurumları Yönetmeliği. https://tut.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2025_03/06154745_millegitimbakanligiokuloncesiegitimveilkogretimkurumlariyonetmeligi.pdf 10.07.2026 tarihinde erişilmiştir.
39. Milligan, K., Sibalis, A., Morgan, A. & Phillips, M. (2017). Social competence: consideration of behavioral, cognitive, and emotional factors. In J. L. Matson (Ed.), Handbook of social behavior and skills in children. Autism and child psychopathology series (pp. 63-82). Springer
40. National Autism Center (NAC). (2015). National Standards Report 2. National Clearinghouse on Autism Evidence and Practice, (2020).
41. Nikopoulos, C. K. & Keenan, M. (2007). Using video modeling to teach complex social sequences to children with autism. Journal of Autism and Developmental Disorders, 37(4), 678-93. https://bura.brunel.ac.uk/bitstream/2438/1288/1/Nikopoulos%20et%20al%202007.pdf
42. Odom, S. L. (2016). The role of theory in early childhood special education anda early intervention. In B. Reichow, B. A. Boyd, E. E. Barton & S. L. Odom (Eds.), Handbook of early childhood special education (pp. 21-37). Springer International Publishing
43. Okatan, İ. (2019). Kaynaştırma eğitimine devam eden otizm spektrum bozukluğu olan öğrencilere sosyal beceriöğretiminde fırsat öğretiminin etkililiği (Yayın Numarası 585727) [Yüksek lisans tezi, Gazi Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
44. Samuels, R. & Stansfield, J. (2012). The effectiveness of social stories to develop social interactions with adults with characteristics of autism spectrum disorder. British Journal of Learning Disabilities, 40(4), 247-329. https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1468-3156.2011.00706.x
45. Scheuermann, B. & Webber, J. (2002). Autism, teaching does make a difference. Wadsworth Group: Canada.
46. Silveira-Zaldivar, T. (2019). Utilizing participatory action research to implement evidence based social skills interventions for elementary students with high functioning autism in inclusive classroom settings [Unpublished doctoral dissertation]. Northwest Nazarene University.
47. Simpson, A., Langone, J. & Ayres, K. M. (2004). Embedded Video and Computer Based Instruction to Improve Social Skills for Students with Autism. Education and Training in Developmental Disabilities, 39(3), 240–252. https://doi.org/10.1177/215416470403900306
48. Subaşı Yurtçu, A. B. (2021). Bir okul öncesi eğitim sınıfındaki kaynaştırma uygulamalarının özel eğitim danışmanlığı desteğiyle iyileştirilmesi: Bir eylem araştırması. Doktora Tezi, Anadolu Üniversitesi, Eskişehir.
49. Szumski, G., Smogorzewska, J., Grygiel, P. & Orlando, A-M. (2019). Examining the Effectiveness of naturalistic social skills training in developing social skills and theory of mind in preschoolers with ASD. Journal of Autism and Developmental Disorders, 49(7). https://doi.org/10.1007/s10803-017-3377-9
50. Watkins, L., Kuhn, M., O’Reilly, M. F., Lang, R., Sigafoos, J. & Lancioni, G. E. (2016). Social skills. In N. N. Singh. (Eds.), Handbook of evidence-based practices in intellectual and developmental disabilities. Evidence-based practices in behavioral health series (pp. 493-511). Springer International Publishing
51. Wong, C. & Kasari, C. (2012). Play and joint attention of children with autism in the preschool special education classroom. Journal of Autism and Developmental Disorders, 42 (10), 2152-2161 https://link.springer.com/article/10.1007/s10803-012-1467-2
52. Yin, R. K. (2018). Case study research and applications: Design and methods. Thousand Oaks, CA: Sage Publications. Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2021). Nitel araştırma yöntemleri. 12. Baskı. Seçkin Yayıncılık.
53. Yıkmış, A., Aktaş, B., Karabulut, A. H., ve Terzioğlu, N.K. (2018). Okul öncesi öğretmenlerinin kaynaştırma sürecinde yaptıkları çalışmalar. Abant İzzet Baysal Eğitim Fakültesi Dergisi, 18(3), 1841-1860. https://doi.org/10.17240/aibuefd.2018.18.39790-471193
54. Yıldız, N. G. (2018). Öğretmenlerin sosyal beceri öğretimine yönelik bilgi düzeyleri ile öğrencilerin sosyal becerileri arasındaki ilişki. Elementary Education Online, 16(3), 1275-1286. https://doi.org/10.17051/ilkonline.2017.330257
55. Zakai-Mashiach, M., Dromi, E. & Al-Yagon, M. (2020). Social inclusion of preschool children with ASD: The role of typical peers. The Journal of Special Education, 55(2), 1-10. https://doi.org/10.1177/0022466920926132