Farklı kızılcık (Cornus mas L.) genotiplerinde aşılama zamanı ve metodunun aşı başarısına etkisi

Öz

Giriş ve Hedefler Cornus mas L. türünün ait olduğu kızılcıkgiller familyasının en eski yayılış alanlarından biri ve anavatanı olarak kabul edilen bölgelerin başında Türkiye gelmektedir. Türkiye’de çok büyük bir kısmı doğal olarak yetişen kızılcık meyvesinin gerek besin içeriği gerekse insan sağlığına katkısı ile son zamanlarda değeri giderek daha da bilinir hale gelmiştir. Son yıllarda yapılan araştırmaların büyük bir bölümü meyvenin besin içeriğine odaklanmış olsa da özellikle aşılama yoluyla üretim gibi yetiştiricilikle ilgili konularda oldukça az sayıda çalışma bulunmaktadır. Bu makalede farklı aşı metodu ve aşılama zamanlarının aşı başarısına etkisini ortaya koymak amaçlanmıştır. Yöntem Çalışmada; iki farklı kızılcık çeşidinde (sarı ve kırmızı kızılcık) üç ayrı dönemde (mart, nisan ve mayıs ayları) dört farklı aşı yöntemi (Yarma, Yandan yanaştırma, Yongalı Göz ve İngiliz dilcikli aşı) kullanılmıştır. Sarı kızılcık için Düzce ili Gümüşova ilçesinin Elmacık köyünden, kırmızı kızılcık için ise Düzce ili Merkez ilçeye bağlı Muncurlu köyünden seçilen anaç bireylerden aşı kalemleri alınmış ve bu kalemlerle Eskişehir Orman Fidanlığından temin edilen altlıklara aşılama yapılmıştır. Bulgular Bu çalışmada, her iki kızılcık çeşidi için en uygun aşılama zamanının nisan ayı olduğu tespit edilmiştir. Nisan ayında, her iki çeşitte de en yüksek tutma oranı İngiliz dilcikli aşı yöntemiyle sağlanmış olup, bu oran %95-98 arasında gerçekleşmiştir. Aynı ayda elde edilen diğer tutma oranları ise yarma aşı yöntemiyle sarı kızılcıkta %86, kırmızı kızılcıkta %76,6, yandan yanaştırma aşı yöntemiyle sarı kızılcıkta %46, kırmızı kızılcıkta %81,6, yongalı göz aşısı yöntemiyle ise her iki çeşitte de yaklaşık %18 civarında olmuştur. Sonuçlar Doğru aşılama tekniğinin ve uygun zamanlamanın kullanılması, türün etkin şekilde çoğaltılmasını ve sürdürülebilir yönetimini sağlayan etkili bir heterovejetatif üretim stratejisi sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Aşı teknikleri
• aşı zamanı
• aşı başarısı
• kızılcık

The effect of grafting time and method on graft success in different genotypes of dogwood (Cornus mas L.)

Öz

Background and aims Türkiye is considered one of the primary centers of origin and the oldest natural distribution areas of Cornus mas L., a member of the Cornaceae family. The fruit, commonly known as dogwood, grows extensively in the wild across the country and has recently gained increasing recognition due to its rich nutritional content and health benefits. Although recent studies have primarily focused on its biochemical composition, research related to propagation—particularly through grafting techniques—remains limited. This study aimed to evaluate the effects of different grafting methods and grafting times on grafting success. Method In this study, four grafting methods (cleft grafting, English tongue grafting, side grafting, and chip budding) were applied at three different periods (march, april, and may) on two dogwood (Cornus mas L.) cultivars, namely the yellow-fruited and red-fruited types. Scion materials were obtained from selected ortets in Elmacık village of Gümüşova (for yellow dogwood) and Muncurlu village of the central district of Düzce (for red dogwood), and grafting was carried out on rootstocks provided by the Eskişehir Forest Nursery. Results April was determined to be the most suitable period for grafting in both varieties. The highest grafting success in April was observed with the English tongue grafting method, achieving 95–98% success. Other methods applied in April yielded the following results: cleft grafting (yellow: 86%, red: 76.6%), side grafting (yellow: 46%, red: 81.6%), and chip budding (yellow: 18%, red: 18.3%). Conclusions The use of an appropriate grafting technique and proper timing provides an effective heterovegetative propagation strategy for the successful multiplication and sustainable management of the species.

Anahtar Kelimeler

• Grafting methods
• grafting times
• grafting success
• dogwood

Kaynakça

1. Ağaoğlu, S., Ayfer, M., Fidan, Y., Köksal., Çelik, M., Abak, K., Çelik, H., Kaynak, L., Gülşen, Y., 1987. Bahçe Bitkileri. Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Yayınlan No: 1009, Sayfa 281, Ankara.
2. Akalin, M. K., Tekin, K., Karagoz, S., 2012. Hydrothermal liquefaction of Cornelian cherry stones for bio-oil production. Bioresource Technol., 110: 682-687.
3. Akalın, Ş. (1952). Büyük Bitkiler Klavuzu (Cilt 1-2), Ankara.
4. Alley, C. J., 1981. Grapevine propagation. XVIII. Spring chip-budding of mature grapevines at high level from february through april. American Journal of Enology and Viticulture, 32(1), 26-28.
5. Baytop, T., 1984. Türkiye'de Bitkilerle Tedavi. İstanbul Üniv. fa:z. Fak. Yay. No: 40, 298-299.
6. Bijelić S. M., Gološin B. R., Cerović S. B., Bogdanović B. V. 2016. A comparison of grafting methods for the production of quality planting material of promising Cornelian cherry selections (Cornus mas L.) in Serbia. JAST 18(1), 223-231.
7. Bijelic, S., 2011. Pomological characterization of Cornelian cherry (Cornus mas L.) genotypes in natural populations. PhD thesis, University of Novi Sad, Faculty of Agronomy.
8. Brindza, P., Brindza, J., Tóth, D., Klimenko, S. V., Grigorieva, O., 2006. Biological and commercial characteristics of Cornelian cherry (Cornus mas L.) population in the Gemer region of Slovakia. Acta Horticulturae, 818(1), 85-94.

9. Browicz, K., 1986. Chrology of trees and shrubs in South-West Asia and adjacent regions, ppl 4, Poznan. Poland.
10. Celep, E., Aydin, A., Kirmizibekmez, H., Yesilada, E., 2013. Appraisal of in vitro and in vivo antioxidant activity potential of Cornelian cherry leaves. Food Chem. Toxicol., 62, 448-455.
11. Çelik, H., 1982. Effect of rooted and unrooted rootstock cuttings on success of grafted vine production. Bursa Uludağ Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 1(1), 33-38.
12. Çelik, H., Odabaş, F., 1994. Değişik üzüm çeşitlerinin Bağda Kober 5 BB anacına aşılanması üzerinde bir araştırma. Ondokuz Mayıs Üniv. Ziraat Fak. Dergisi, 9(3), 71-77.
13. Çelik, H., Zenginbal, H., 1995. Bağ tesisi için dikilen köklü anaçların aynı yıl aşılanmasında başarı üzerine aşılama zamanlarının etkileri. Bahçe, 24(1-2), 45-52.
14. Çelik, H., Ağaoğlu, Y. S., Odabaş, F., 1995. Samsun ili fidanlık şartlarında aşılama yoluyla aşılı asma fidanı üretiminde aşı tipi ve aşılama zamanlarının etkileri. Ondokuz Mayıs Mayıs Üniversitesi. Fen Bilimleri Enstitüsü, Samsun.
15. Chamberlain, D. F., 1972. Flora of Turkey and the East Aegean Islands (ed. P.H. Davis), 4, 540-541, Edinburgh Üniversity Press, Edinburgh.
16. Chanana, Y. R., A. Singh, A., 1974. Propagation of grapes by grafting. Punjab Hort. J. 14 (3/4), 132-133.
17. Dabbene, A., 1984. A Comparation between lateral cleft grafting and chipbudding on rooted cuttings of five different rootstocks, using cv. arnesis clonal material. Qaderni Della Scula di Specializzazione in Viticolture ed Enologia, 8, 156p.
18. Ercişli, S., Orhan, E., Özdemir, O., Şengül, M., 2007. The genotypic effects on the chemical composition and antioxidant activity of sea buckthorn (Hippophae rhamnoides L.) berries grown in Turkey. Scientia Horticulturae, 115(1), 27-33.
19. Güneş, N. T., Özüpek, Ö., Bakoğlu, N., 2016. Amasya’da doğal olarak yetişen kızılcık (Cornus mas L.) meyvelerinin raf ömrü sürecinde bazı fizikokimyasal özelliklerindeki değişimler. Bahçe, Yalova Atatürk Bahçe Kültürleri Merkez Araştırma Enstitüsü Dergisi, 45(1), 680-684.
20. Hassanpour, H., Hamidoghli, Y., Hajilo, J., Adlipour, M., 2011. Antioxidant capacity and phytochemical properties of Cornelian Cherry (Cornus mas L.) genotypes in Iran. Sci. Hort., 129, 459-463.
21. Ivanicka, J., 1989. Propagation of unusual fruit crops from softwood cuttings under mist. Vedecke Prace Vyskumneho Ustavu Ovocnych a Okrasnych Drevin v Bojniciach, 7(2), 163-170.
22. Kalkışım, Ö., 1997. Kızılcıkta (Cornus mas L.) aşı kaynaşması ile çelik köklenmesinin anatomik ve histolojik olarak incelenmesi üzerine bir araştırma, Doktora Tezi, Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Bahçe Bitkileri Anabilim Dalı, Van.
23. Kalkışım, Ö., Tekintaş, F. E., 2011. Kızılcıkta Cornus mas L. aşı kaynaşması ile çelik köklenmesinin anatomik ve histolojik olarak incelenmesi üzerine bir araştırma. Gümüşhane Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi, 1(2), 106-122.
24. Kalyoncu, İ. H., 1995. Yeni bir meyve kızılcık. Ziraat Mühendisliği Dergisi, Sayı. 128.
25. Kayacık, H., 1966. Orman ve park ağaçlarının özel sistematiği, 3, 146-149, İstanbul Üniv. Orman Fak. Yay. No: 106, İstanbul.
26. Khusami, K., Z. Zankov, Z., 1987. Study of the compatibility and cold resistance of hybrid grape form. Lozartsvo ivinarstavo 36(1), 23-25.
27. Klimenko, S., 1990. Cornelian cherry in Ukraine. Academy of Sciences, Kiev, Ukraine.
28. Maghradze, D., Abashidze, E., Bobokashvili, Z., Tchipashvili, R., Maghlakelidze, E., 2009. Cornelian cherry in Georgia. Acta Horticulturae, 818, 65-72.
29. Maltabar, L. M., Radchevskii, P. P., 1991. Chip-budding of grapevines using a sprouting bud. Sadovod. _ Vinograd 5, 17-19.
30. Melnyk, C. W., Schuster, C., Leyser, O., Meyerowitz, E. M., 2015. A developmental framework for graft formation and vascular reconnection in Arabidopsis thaliana. Current Biology, 25(8), 983–994.
31. Özbek, S., 1987. Genel Meyvecilik. Çukurova Üniversitesi Ziraat Fak. Yayınları, No: 111, Ders Kitabı, No: 6, Sayfa: 1-386, Adana.
32. Özdemir, M., Kaya, Ö. N., 2010. Türkiye’de Gıda Ormancılığı Olanakları; Niksar Orman İşletme Müdürlüğü Örneği. III. Ulusal Karadeniz Ormancılık Kongresi, 20-22 Mayıs 2010, Cilt: III s. 1157-1166.
33. Pamuk, H. A., 1983. Şifalı Bitkiler Ansiklopedisi. Pamuk Yayınları, No: 23, Sayfa: 786, İstanbul.
34. Pırlak, L., Güleryüz, M., 1997. Seleksiyon yoluyla seçilen Kızılcık (Cornus mas L.) tiplerinin bazı özellikleri arasındaki ilişkilerin Path analizi ile saptanması. Atatürk Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 28(1), 74-82.
35. Rop, O., Mlcek, J., Kramarova, D., Jurikova, T., 2010. Selected Cultivars of Cornelian Cherry (Cornus mas L.) as a New Food Source for Human Nutrition. African J. Biotechnol., 9 (8), 1205-1210.
36. Şen, S. M., 1986. Karadeniz Bölgesinin Meyvecilik Problemleri ve Çözüm Yolları. Zirai Eğitim ve Öğretimin Başlamasının 140. Yılı kutlama Sempozyumu (10 Ocak 1986). Ondokuzmayıs Üniv. Ziraat Fak., Yayın No:14, sayfa 198, Samsun.
37. Smatana, L., Kytka, J., Kadarova, S., 1988. Results of Breeding and Growing Minor Fruit Species in Czechoslovakia. Acta Hort. 224, 83-87.
38. Thielke, T., 1982. Investigations and Options in Grapevine Propagation for Eastern Vineyards. Eastern Grape Grower and Winery News, Feb./Marc. 18-20.
39. Ülkümen, L., 1973. Bağ-Bahçe Ziraatı. Atatürk Üniversitesi Ziraat Fak. Yayınları, No: 128, Sayfa: 415. Erzurum. URL-1, 2024. https://earth.google.com/web/ Erişim Tarihi: 25.12.2024
40. Wyman, D., 1965. Trees for American Gardens, The Macmillan Company, New York, p 502. Yaltırık, F., 1981. Dendroloji -1, İstanbul Üniv. Orman Fak. Yay. No: 299, 72-73, İstanbul.
41. Yılmaz, F., Çelik, H., 2005. Farkli Anaçlar Üzerinde Aşılanan İzabella (Vitis labrusca L.) Üzüm Tipinde Aşı Başarısının Saptanması. Bahçe, 34(2), 21–29.
42. Yılmaz, H. K., 2018. Alıçta (Crataegus spp.) bazı aşı yöntem ve zamanlarının aşı başarısı ve fidan gelişimi üzerine etkileri. Yüksek Lisans Tezi, Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü. Hatay.
43. Yılmaz, K. U., Ercişli, S., Zengin, Y., Şengül, M., Kafkas, E. Y., 2009. Preliminary characterisation of cornelian cherry (Cornus mas L.) genotypes for their physicochemical properties. Food Chemistry, 114(2), 408-412.