Anadolu karaçamı meşcerelerinde enerji nakil hatlarının orman tür bileşimine etkisi: Ankara-Çubuk yöresi örneği

Öz

Giriş ve Hedefler Orman alanlarından geçen Enerji Nakil Hatları (ENH), yangın riskini azaltmak amacıyla yapılan tıraşlama kesimleri nedeniyle orman ekosistemleri üzerinde olumsuz etkilere yol açmaktadır. ENH, meşcere tipine bağlı olarak farklı bitki toplumlarının oluşmasına neden olmaktadır. Bu araştırmada, İran-Turan fitocoğrafik bölgesi içerisinde yer alan Çubuk bölgesi içinden geçen ENH’nın Anadolu Karaçamı (Pinus nigra J.F.Arnold subsp. pallasiana (Lamb.)) meşcerelerinin tür bileşimine etkisinin ortaya konulması amaçlanmıştır. Yöntemler Araştırmada, ENH hattı altından ve hattın hemen bitişiğindeki orman alanı içerisinden 10×10 m büyüklüğünde 22 adet örnek alan alınmıştır. Örnek alanlardaki vejetasyon alımları, Braun-Blanquet yöntemine göre gerçekleştirilmiştir. ENH altındaki örnek alanlar ile orman alanlarından alınan örnek alanların tür bileşimleri, Jaccard benzerlik indisi, Shannon-Wiener index ve Detrended Correspondence (DCA) ile analiz edilmiştir. Bulgular Düzenli olarak tıraşlanan enerji nakil hattı altında İspir meşesi (Quercus macranthera Fisch. ve C.A.Mey. ex Hohen. subsp. syspirensis (K.Koch) Menitsky) hâkimiyetinde bir vejetasyon oluşurken, ormanlık alan Anadolu karaçamı hâkimiyetindedir. ENH altından alınan örnek alanların tür çeşitliliklerinin, ormandan alınan örnek alanların tür çeşitliliklerine göre yüksek olduğu belirlenmiştir. Sonuç Kapalılığın nispeten daha düşük olduğu ve orman parçalanmasının daha yüksek olduğu bölgelerden geçen ENH altındaki örnek alanların tür bileşimi ile bitişiğindeki orman alanlarının tür bileşimi arasında yüksek bir benzerlik bulunmaktadır. ENH, normal kapalılığa sahip orman parçalarında daha fazla parçalanmaya neden olmakta, buna bağlı olarak da orman içine bağımlı türlerin (meşcere siperine gereksinim duyan türler) yayılışını sınırlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• İran-Turan
• step ormanı
• enerji tesisi
• vejetasyon

Teşekkür

Bu çalışma, Çankırı Karatekin Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü’nde 2022 yılında tamamlanan “Karaçam Meşcerelerinde Enerji Nakil Hatlarının Orman Tür Bileşimine Etkisi (Çubuk Yöresi Örneği)” başlıklı yüksek lisans tezinden üretilmiştir. Bitki teşhislerine katkılarından dolayı Dr. Öğr. Üyesi Gamze TUTTU’ya teşekkür ederiz. Ayrıca arazi çalışmalarına verdiği destek ve yardımlardan dolayı Ankara Orman İşletme Müdürlüğü Aydos Orman İşletme Şefi Sadettin İLDOĞAN’a teşekkür ederiz.

The effect of powerline corridors on forest species composition in Anatolian black pine stands: A case study of Ankara-Çubuk region

Öz

Background and aims Power line corridors (PLC) crossing forest areas negatively affect forest ecosystems due to the clear-cut strips created as fire prevention measures. Depending on stand type, PLCs lead to the development of different plant communities. This study aims to reveal the impact of PLCs on the species composition of Anatolian Black Pine (Pinus nigra J.F.Arnold subsp. pallasiana (Lamb.)) stands within the boundaries of Çubuk region, located in the Irano-Turanian phytogeographical region. Methods A total of 22 sample plots (10 × 10 m) were established both beneath PLCs and in adjacent forest areas. Vegetation surveys in the plots were conducted using the Braun-Blanquet method. Species composition of plots under PLCs and those within forest areas was analyzed using the Jaccard similarity index, Shannon-Wiener index, and Detrended Correspondence Analysis (DCA). Results Under the regularly cleared PLCs, vegetation dominated by İspir Oak (Quercus macranthera Fisch. ve C.A.Mey. ex Hohen. subsp. syspirensis (K.Koch) Menitsky) was formed, while the adjacent forest was dominated by Anatolian Black Pine. Species diversity in the sample plots beneath PLCs was higher compared to those in forest plots. Conclusion In regions with relatively lower canopy closure and higher fragmentation, a high similarity was observed between the species composition of plots under PLCs and those in adjacent forest areas. While PLCs cause fragmentation of highly closed and continuous forest areas, they also restrict the distribution of forest interior species.

Anahtar Kelimeler

• Irano-Turanian
• energy facility
• steppe forest
• vegetation

Kaynakça

1. Anonim, 2018. Ankara Orman Bölge Müdürlüğü, Ankara Orman İşletme Müdürlüğü, Çubuk Orman İşletme Şefliği Amenajman Planı, Ankara.
2. Askins R. A, Folsom-O’Keefe C. M, Hardy M.C., 2012. Effects of Vegetation, Corridor Width and Regional Land Use on Early Successional Birds on Powerline Corridors. PLoS ONE 7(2), e31520. doi:10.1371/journal.pone.0031520
3. Bennett, A. J., Watson, D. M.,Watson, M. J., 2025. Positive and negative impacts of electrical infrastructure on animal biodiversity: A systematic review. Oecologia 207(9), 142.
4. Baytop, A. 1998. İngilizce-Türkçe Botanik Kılavuzu. İstanbul Üniversitesi Eczacılık Fakültesi Yayınları, 373-386, İstanbul.
5. Clarke, D. J., Pearce, K. A., White, J. G., 2007. Powerline corridors: degraded ecosystems or wildlife havens? Wildlife Research 33(8), 615–626.
6. Clarke, D. J.White, J. G., 2008. Towards ecological management of Australian powerline corridor vegetation. Landscape and urban planning 86(4), 257-266.
7. Çoban, S., Balekoğlu, S., Özalp, G., 2019. Change in plant species composition on powerline corridor a case study. Environmental monitoring and assessment 191(4), 1-13.
8. Davis, P.H., 1965-1985. Flora of Turkey and East Aegean Islands Volume 1-9. Edinburg University Press, 628 page, Edinburgh.

9. Davis, P.H., Mill, R.R., Tan, K., 1988. Flora of Turkey and East Aegean Islands Volume 10. Edinburg University Press, 250 page, Edinburgh.
10. Eldegard, K., Eyitayo, D. L., Lie, M. H., Moe, S. R., 2017. Can powerline clearings be managed to promote insect-pollinated plants and species associated with semi-natural grasslands? Landscape and Urban Planning 167, 419–428.
11. Fernandes, R., Castro, A., Marchante, H., Marchante, E., Capinha, C., 2025. Diversity and distribution patterns of invasive alien plant species in mainland Portugal. NeoBiota 104, 139–162. https://doi. org/10.3897/neobiota.104.163291
12. Güner, A., Özhatay, N., Ekim, T., Başer, K.H.C., 2000. Flora of Turkey and East Aegean Islands. Volume 11. Edinburgh University Press, 680 page, Edinburgh.
13. Harris, J.G. and Harris, M.W., 2001. Plant Identification Terminology (An Illustrated Glossary). Spring Lake Publishing, 206 page, Utah.
14. Keenan, R. J., Kimmins, J., 1993. The ecological effects of clear-cutting. Environmental Reviews 1(2), 121–144. https://doi.org/10.1139/a93-010
15. Meteoroloji Genel Müdürlüğü (MGM). 2022. Ankara–Çubuk yöresi iklim verileri, Ankara.
16. Mueller-Dombois, D., Ellenberg, D., 1974. Aims and methods of vegetation ecology. John Wiley&Sons, New York. Nekola, J. C., 2012. The impact of a utility corridor on terrestrial gastropod biodiversity. Biodiversity and Conservation 21(3), 781–795. https://doi.org/10.1007/s10531-011-0216-8
17. Russell, K., Ikerd, H., Droege, S., 2005. The potential conservation value of unmowed powerline strips for native bees. Biological Conservation 124(1), 133–148. https://doi.org/10.1016/j.biocon.2005.01.022
18. Sağlam, R., Gökbulak, F., 2024. Effect of frequent clearcutting on some soil properties, temperatures, and herbaceous vegetation and the potential of their recovery in a short time. Environ Monit Assess 196, 853. https://doi.org/10.1007/s10661-024-13044-9
19. Sarah K., Katie T., Chris C., Lyndsay A.C., Sue M.H., Brian F., Rivka S., Autumn W., 2024. The Meadoway: native meadow creation in underutilized transmission line corridors. Botany 102(10), 421-427. https://doi.org/10.1139/cjb-2023-0157
20. Seçmen, Ö., Gemici, Y., Görk, G., Bekât, L., Leblebici, E., 2004. Tohumlu Bitkiler Sistematiği, Ege Üniversitesi Yayınları, 394 sayfa, İzmir.
21. Swarnamaheswaran, K.V., 2023. Sustainable management of green corridors below overhead lines in Europe. Master thesis, Technische Universität Wien.
22. Ter Braak, C. J. F., & Smilauer, P., 2012. Canoco 5, Windows release (5.00). Software for mutivariate data exploration, testing, and summarization. Biometris, Plant Research International, Wageningen.
23. Tichy, L., 2002. JUICE, software for vegetation classification. Journal of Vegetation Science, 13(1), 451-453.
24. URL.,2000.https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=9949&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5 Mevzuat Bilgi Sistemi web sayfası, (Erişim tarihi: 22.12.2025)
25. Ursavaş, S. Öztürk E., 2016. Çankırı Karatekin Üniversitesi, Orman Fakültesi Araştırma ve Uygulama Ormanında Ölü Ağaçlar Üzerinde Tespit Edilen Karayosunları. Anatolian Bryology 1(1-2), 21-46.
26. Yaltırık, F., Efe, A., 1996. Otsu Bitkiler Sistematiği, Üniversite Yayın No: 3940 Orman Fakultesi Yayın No: 10, İstanbul. Yin, J., Wei, Q., Shao, D., Luo, Z., Ji, L., 2025. The impacts of power transmission and transformation projects on ecological corridors and landscape connectivity: a case study of Shandong province, China. Scientific Reports 15(1), 6709.
27. Van Der Maarel, E., 2005. Vegetation ecology. Wiley-Blackwell publishing, 411 page, New Jersey.
28. Wagner, D. L., Metzler, K. J., Leicht-Young, S. A., Motzkin, G., 2014. Vegetation composition along a New England transmission line corridor and its implications for other trophic levels. Forest Ecology and Management publishing, 327 page, Cambridge.