Kastamonu ili iklim tipindeki değişimlerin farklı sınıflandırma yöntemleri ile karşılaştırmalı analizi

Öz

Giriş ve Hedefler Bu çalışmada, Kastamonu il merkezinin 1985-2024 yılları arasındaki uzun dönemli iklim verileri, farklı iklim sınıflandırma yöntemleri kullanılarak karşılaştırmalı olarak analiz edilmiştir. Çalışmanın amacı, bölgede meydana gelen olası iklim değişimlerini ortaya koymak ve farklı sınıflandırma yöntemlerinin iklim değişikliğine karşı duyarlılıklarını değerlendirmektir. Yöntem Çalışmada Meteoroloji Genel Müdürlüğü’ne ait 1985–2024 dönemini kapsayan sıcaklık ve yağış verileri kullanılmıştır. Veriler dört ayrı 10 yıllık döneme ayrılarak Köppen-Geiger, Köppen-Trewartha ve Thornthwaite iklim sınıflandırma yöntemleri uygulanmış, iklim tiplerindeki zamansal değişimler ile su bilançosu özellikleri karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiştir. Bulgular Elde edilen bulgular, Kastamonu’da özellikle kış aylarında ılımanlaşma ve sıcaklıkta artış eğilimi olduğunu göstermiştir. Köppen-Geiger sınıflandırmasına göre bölge, 1985-2014 arası “Dfb” iklim tipinde yer alırken, 2015-2024 döneminde “Cfb” iklim tipine geçiş göstermiştir. Köppen-Trewartha sınıflandırmasında ana iklim sınıfı değişmemiş; ancak termal karakterin “Dcbo” sınıfından “Dcbk” sınıfına değişmesiyle ısınma eğilimini ortaya koymuştur. Thornthwaite sınıflandırmasına göre ise tüm dönemlerde “C1 B’1 d b’3” iklim tipi korunmuş, buna karşın su bilançosunda dönemsel değişimler ve su açığında dalgalanmalar belirlenmiştir. Sonuçlar Çalışma sonuçları, sıcaklık odaklı sınıflandırma yöntemlerinin iklim değişikliğine daha duyarlı olduğu, su bilançosu odaklı yöntemlerin ise bölgenin ekosistem nem karakterini korumada daha stabil kaldığını göstermiştir. Bu bulgular, iklim değişikliğinin bölgesel ölçekte izlenmesinde farklı sınıflandırma yöntemlerinin birlikte değerlendirilmesinin önemini ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• İklim sınıflandırması
• Köppen-Geiger
• Köppen-Trewartha
• Thornthwaite

A comparative analysis of climate type changes in Kastamonu province using different classification methods

Öz

Background and Aims This study comparatively analyzed the long-term climate data of Kastamonu city center covering the period 1985–2024 using different climate classification methods. The aim of the study was to identify potential climatic changes in the region and to evaluate the sensitivity of different climate classification approaches to climate change. Methods Temperature and precipitation data obtained from the Turkish State Meteorological Service for the period 1985–2024 were used in the study. The data were divided into four consecutive 10-year periods and analyzed using the Köppen-Geiger, Köppen-Trewartha, and Thornthwaite climate classification methods. Temporal changes in climate types and water balance characteristics were comparatively evaluated. Results The findings indicated a warming trend and milder winter conditions in Kastamonu, particularly during recent decades. According to the Köppen-Geiger classification, the region was classified as “Dfb” during the period 1985–2014, whereas it transitioned to the “Cfb” climate type during 2015–2024. In the Köppen-Trewartha classification, the main climate class remained unchanged; however, the thermal subtype shifted from “Dcbo” to “Dcbk”, indicating a warming tendency. According to the Thornthwaite classification, the climate type remained “C1 B’1 d b’3” throughout all study periods, although temporal variations in water balance components and fluctuations in water deficit were observed. Conclusions The results demonstrated that temperature-based climate classification methods are more sensitive to detecting the impacts of climate change, whereas water balance-based methods provide a more stable representation of the regional ecosystem moisture characteristics. These findings highlight the importance of evaluating different climate classification methods together for monitoring climate change at the regional scale.

Anahtar Kelimeler

• Climate classification
• Köppen-Geiger
• Köppen-Trewartha
• Thornthwaite

Kaynakça

1. Alvares, C. A., Stape, J. L., Sentelhas, P. C., Gonçalves, J. D. M., Sparovek, G., 2013. Köppen’s climate classification map for Brazil. Meteorologische Zeitschrift 22(6), 711-728. https://doi.org/10.1127/0941-2948/2013/0507.
2. Baker, B., Diaz, H., Hargrove, W., Hoffman, F., 2010. Use of the Köppen-Trewartha climate classification to evaluate climatic refugia in statistically derived ecoregions for the People's Republic of China. Climatic Change 98, 113-131. https://doi.org/10.1007/s10584-009-9622-2.
3. Baş, E., Palta, Ş., 2024. Determination of climatic changes in Düzce province using three different climate classification methods. Düzce Üniversitesi Orman Fakültesi Ormancılık Dergisi 20(2), 206-227. https://doi.org/10.58816/duzceod.1509080.
4. Baş, E., Palta, Ş., İpek, İ. C., 2024. Türkiye’nin Batı Karadeniz Bölgesi’nde yer alan Bartın ilinin Thornthwaite ve Köppen yöntemlerine göre iklim sınıflandırması. Bartın Orman Fakültesi Dergisi 26(4), 329-344. https://doi.org/10.24011/barofd.1484677.
5. Baygül, M., 2018. Çorum ili iklim özelliklerinin farklı iklimsel modellemeler ile araştırılması. Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Samsun.
6. Bolat, İ., Kara, Ö., Tok, E., 2017. Kastamonu, Karabük ve Bolu’da 1980-1999 ile 2000-2015 yılları arasındaki sıcaklık ve yağışın değişimi. Bartın Orman Fakültesi Dergisi 19(1), 276-289. https://doi.org/10.24011/barofd.304325.
7. Bolat, İ., Şensoy, H., 2024. 2012-2021 yılları arasındaki bazı meteorolojik verilerin analizi ve değişim eğiliminin irdelenmesi: Sinop ve Kastamonu illeri örneği. Anadolu Orman Araştırmaları Dergisi 9(2), 1-9. https://doi.org/10.53516/ajfr.1308987.
8. Coşkun, M., Akbaş, V., 2017. Karadeniz kıyısından iç kesime: Kastamonu çevresinin iklim parametreleri. The Journal of Social Sciences, 11(11), 46-86. https://doi.org/10.16990/SOBIDER.3486.

9. Çolak, H. E., Memişoğlu, T., 2021. Thornthwaite iklim sınıflandırma yöntemine göre Karadeniz bölgesi iklim sınır haritasının CBS ile üretilmesi. Geomatik 6(1), 31-43. https://doi.org/10.29128/geomatik.651702.
10. De Martonne, E., 1942. Nouvelle carte modiale de l’indice d’aridité. Annales de Géographie 51(288), 242-250.
11. Dönmez, Y., 1984. Umumi klimatoloji ve iklim çalışmaları. İ.T.Ü. Yayın No: 2506, Coğrafya Enstitüsü Yayın No: 102.
12. Dursun, İ., Yazıcı, N., 2022. Köppen-Trewartha ve Thornthwaite yöntemlerine göre Isparta yöresi iklim tipinin belirlenmesi. Doğal Afetler ve Çevre Dergisi 8(2), 264-279. https://doi.org/10.21324/dacd.1025029.
13. Ediş, S., Pehlivan, S., 2025. Çankırı Orman Fakültesi Araştırma Ormanında iklim sınıflandırma yöntemlerinin karşılaştırılması ve mekânsal dağılım analizi. Anadolu Orman Araştırmaları Dergisi, 11(1), 201-211. https://doi.org/10.53516/ajfr.1696953.
14. Elguindi, N., Grundstein, A., Bernardes, S., Turuncoglu, U., Feddema, J., 2014. Assessment of CMIP5 global model simulations and climate change projections for the 21st century using a modified Thornthwaite climate classification. Climatic Change 122, 523-538. https://doi.org/10.1007/s10584-013-1020-0.
15. Engelbrecht, C. J., Engelbrecht, F. A., 2016. Shifts in Köppen-Geiger climate zones over southern Africa in relation to key global temperature goals. Theoretical and applied climatology, 123(1), 247-261. https://doi.org/10.1007/s00704-014-1354-1.
16. Ercan, F., 2018. Sinop ve yakın çevresinin iklimi ve çevresel etkileri. Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
17. Erinç, S., 1949. The climates of Turkey according to Thornthwaite's classifications. Annals of the Association of American Geographers 39(1), 26-46. https://doi.org/10.1080/00045604909351994.
18. Geiger, R., 1954. Klassifikation der klimate nach W. Köppen. Landolt-Börnstein-Zahlenwerte und Funktionen aus Physik, Chemie, Astronomie, Geophysik und Technik 3, 603-607.
19. Hangül, E. G., 2020. Zonguldak ve Devrek’in iklim özellikleri. Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
20. Harita Genel Müdürlüğü (HGM), 2024. İl ve ilçe yüzölçümleri. https://www.harita.gov.tr/il-ve-ilce-yuzolcumleri (Erişim tarihi: 01 Aralık 2025).
21. Jylhä, K., Tuomenvirta, H., Ruosteenoja, K., Niemi-Hugaerts, H., Keisu, K., Karhu, J. A., 2010. Observed and projected future shifts of climatic zones in Europe and their use to visualize climate change information. Weather, Climate, and Society 2(2), 148-167. https://doi.org/10.1175/2010WCAS1010.1.
22. Kayran, M., 2020. Araç ve Safranbolu’nun iklim özellikleri. Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
23. Keskin Çıtıroğlu, H., Arca, D., 2024. Bartın ilinin iklim sınıflarının belirlenmesi ve CBS tabanlı iklim sınır haritalarının oluşturulması. Doğal Afetler ve Çevre Dergisi 10(2), 282-294. https://doi.org/10.21324/dacd.1427198.
24. Kotan, B., 2012. Bolu Havzası ve yakın çevresinde doğal afetler. Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
25. Kottek, M., Grieser, J., Beck, C., Rudolf, B., Rubel, F., 2006. World map of the Köppen-Geiger climate classification updated. Meteorologische Zeitschrift 15, 259-263. https://doi.org/10.1127/0941-2948/2006/0130.
26. Köppen, W., 1918. Classification of climates according to temperature, precipitation and seasonal cycle. Petermanns Geographische Mitteilungen 64, 193-203.
27. Meteoroloji Genel Müdürlüğü (MGM), 2016. Thornthwaite iklim sınıflandırmasına göre Türkiye iklimi. Meteoroloji Genel Müdürlüğü, Araştırma Dairesi Başkanlığı, Klimatoloji Şube Müdürlüğü.
28. Meteoroloji Genel Müdürlüğü (MGM), 2023. Thornthwaite iklim sınıflandırmasına göre Türkiye iklimi. T.C. Orman ve Su İşleri Bakanlığı Meteoroloji Genel Müdürlüğü, https://www.mgm.gov.tr/FILES/iklim/iklim_siniflandirma-lari/Thornthwaite.pdf (Erişim tarihi: 01 Aralık 2024).
29. Öztürk, M. Z., Çetinkaya, G., Aydın, S., 2017. Köppen-Geiger iklim sınıflandırmasına göre Türkiye’nin iklim tipleri. Coğrafya Dergisi 35, 17-27. https://doi.org/10.26650/JGEOG295515.
30. Özyuvacı, N., 1999. Meteoroloji ve klimatoloji. İstanbul Üniversitesi Orman Fakültesi Yayınları, No: 460, İstanbul.
31. Peel, M. C., Finlayson, B. L., McMahon, T. A., 2007. Updated world map of the Köppen-Geiger climate classification. Hydrology and Earth System Sciences 11(5), 1633-1644. https://doi.org/10.5194/hess-11-1633-2007.
32. Siyanuş, A. E., 2013. Akçakoca’nın iklimi ve çevresel etkileri. Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
33. Spinoni, J., Vogt, J., Naumann, G., Carrao, H., Barbosa, P., 2015. Towards identifying areas at climatological risk of desertification using the Köppen-Geiger classification and FAO aridity index. International Journal of Climatology 35(9), 2210-2222. https://doi.org/10.1002/joc.4124.
34. Şensoy, S., Ulupınar, Y., 2007. İklim sınıflandırmaları. Meteoroloji Genel Müdürlüğü. http://www.mgm.gov.tr (Erişim tarihi: 08 Aralık 2023).
35. Şensoy, H., Ateşoğlu, A., 2018. Bartın yöresinde iklim tipi değişikliğine yönelik bir değerlendirme. Bartın Orman Fakültesi Dergisi 20(3), 576-582. https://izlik.org/JA62SJ77ZR.
36. Thornthwaite, C. W., 1948. An approach towards a rational classification of climate. Geographical Review 38, 55-94. https://doi.org/10.2307/210739.
37. Trewartha, G. T., 1968. An introduction to climate. McGraw-Hill, New York, 408 pp.
38. Türkeş, M., 2010. Klimatoloji ve meteoroloji. Kriter Yayınevi, İstanbul, 650 pp.
39. Türkeş, M., Yurtseven, N., 2025. Observed and projected geographical and temporal changes in the Köppen-Geiger climate types in Türkiye. Theoretical and Applied Climatology 156(3), 1-21. https://doi.org/10.1007/s00704-024-05346-2.
40. Yılmaz, E., Çiçek, İ., 2016. Thornthwaite climate classification of Turkey. Journal of Human Sciences 13(3), 3973-3994. https://doi.org/10.14687/jhs.v13i3.3994.
41. Yılmaz, E., Çiçek, İ., 2018. Detailed Köppen-Geiger climate regions of Turkey. International Journal of Human Sciences 15(1), 225-242. https://doi.org/10.14687/jhs.v15i1.5040.