Araştırma Makalesi

Planlamasız kırsal mı, plancısız planlama mı? Türkiye’de kırsal mekâna müdahale araçlarının şehir planlama perspektifinden eleştirel bir analizi

Sayı: 13 15 Ekim 2026
PDF İndir
TR EN

Planlamasız kırsal mı, plancısız planlama mı? Türkiye’de kırsal mekâna müdahale araçlarının şehir planlama perspektifinden eleştirel bir analizi

Öz

Giriş ve Hedefler Türkiye’de kırsal alanlar, planlama disiplini içerisinde genellikle kentsel alanların gölgesinde kalmıştır. Bu çalışma, kırsal mekânı dönüştüren arazi toplulaştırma projeleri ile köy yerleşme planlarını şehir planlama perspektifinden eleştirel bir yaklaşımla incelemektedir. Araştırmada, 6360 sayılı Kanunla köylerin mahalleye dönüştürülmesinin yarattığı boşluk “planlamasız kırsal” olarak tanımlanırken; bu alanlardaki düzenlemelerin mühendislik odaklı yürütülmesi “plancısız planlama” kavramıyla açıklanmaktadır. Yöntemler Araştırmada nitel ve nicel yöntemlerin bir arada kullanıldığı karma bir yaklaşım benimsenmiştir. İlgili mevzuat, üst ölçekli strateji belgeleri ve kurumsal veriler nitel içerik analizine tabi tutulmuş ve kurumlar arası yetki matrisi oluşturulmuştur. Nicel boyutta ise, Devlet Su İşleri’nin (DSİ) 2020-2024 yılları arasındaki kümülatif tescil verileri kullanılarak En Küçük Kareler (OLS) yöntemine dayalı Basit Doğrusal Regresyon analizi uygulanmış ve sürecin zamansal ilerleyiş hızı modellenmiştir. Bulgular Arazi toplulaştırması tarımsal verimlilik ve akaryakıt tasarrufu gibi alanlarda teknik başarı sağlasa da; sosyal dokunun korunması, ekolojik koridorlar, peyzaj bütünlüğü ve yerel katılım boyutlarında yetersiz kalmaktadır. Uygulanan regresyon modeli (Ŷ = 0,313X-0,35; R2 Y ˆ=0,313X-0,35;R^2≈0,949), Türkiye'de yıllık ortalama 313 bin hektar arazinin tescil edilebildiğini göstermektedir. Bu mevcut ilerleme hızıyla, toplulaştırmaya uygun 14,3 milyon hektarlık alanın ancak 2047 yılında tamamlanabileceği ve bu uzun sürecin kırsal peyzajda tahribatı derinleştireceği saptanmıştır. Ayrıca, genel imar mevzuatından kopuk yürütülen köy yerleşme planlarının kırsal kimliği korumada zayıf kaldığı belirlenmiştir. Sonuçlar Elde edilen sonuçlar, Türkiye’de parçacıl ve mühendislik odaklı müdahaleler yerine; peyzaj ekolojisini, yerel mimariyi ve sosyal dinamikleri kapsayan “Bütünleşik Kırsal Mekânsal Planlama” modelinin acilen hayata geçirilmesi gerektiğini göstermektedir. Bu süreçte, şehir plancılarının stratejik ve kurumsal rolünün yasal mevzuatla yeniden tanımlanması ve uygulamalara dâhil edilmesi büyük önem taşımaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Akdeniz, H. B., İnam, Ş., Çay, T., 2023. Türkiye’de uygulanmış arazi toplulaştırma projelerinin kırsal kalkınmaya etkisi bakımından değerlendirilmesi. ÇOMÜ Ziraat Fakültesi Dergisi, 11(1), 18-30. https://doi.org/10.33202/comuagri.1232016.
  2. Arazi Toplulaştırma Uygulama Yönetmeliği. 2017. https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2017/12/20171209-2.htm. (Erişim: 08.06.2026).
  3. Devlet Su İşleri (DSİ), 2021. 2023'e kadar 8,5 milyon hektar arazi toplulaştırılacak. Anadolu Ajansı (AA). https://www.trthaber.com/haber/ekonomi/2023e-kadar-85-milyon-hektar-arazi-toplulastirilacak-639615.html (Erişim: 25.06.2026).
  4. Devlet Su İşleri (DSİ), 2024a. DSİ'den yatırıma 100 milyar lira kaynak. Para Dergisi. https://www.paradergi.com.tr/finans/2024/01/18/dsiden-yatirima-100-milyar-lira-kaynak.
  5. Devlet Su İşleri (DSİ), 2024b. Arazi toplulaştırma çalışmalarıyla hektar başına 50 litre yakıt tasarrufu sağlanıyor. DSİ Kurumsal Haber Bülteni. https://www.dsi.gov.tr/Haber/Detay/15361. (Erişim: 20.06.2026).
  6. Ercan, O., 2024. Agricultural land-based functional model for effective rural land management in Türkiye. Journal of Agricultural Sciences, 30(3), 526-545. https://doi.org/10.15832/ankutbd.1342935.
  7. Ertunç, E., Muchová, Z., Tomić, H., Janus, J., 2022. Legal, Procedural and Social Aspects of Land Valuation in Land Consolidation: A Comparative Study for Selected Central and Eastern Europe Countries and Turkey. Land, 11(5), 636. https://doi.org/10.3390/land11050636.
  8. Food and Agriculture Organization of the United Nations (FAO), 2008. Opportunities to mainstream land consolidation in rural development programmes of the European Union (FAO Land Tenure Policy Series No. 2). https://www.fao.org/4/i0091e/i0091e00.pdf. (Erişim: 22.06.2026).

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Ormancılık (Diğer)

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

15 Ekim 2026

Gönderilme Tarihi

26 Haziran 2026

Kabul Tarihi

23 Eylül 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Sayı: 13

Kaynak Göster

APA
Koçak, E. (2026). Planlamasız kırsal mı, plancısız planlama mı? Türkiye’de kırsal mekâna müdahale araçlarının şehir planlama perspektifinden eleştirel bir analizi. Anadolu Orman Araştırmaları Dergisi, 13, 1979614. https://doi.org/10.53516/ajfr.1979614
AMA
1.Koçak E. Planlamasız kırsal mı, plancısız planlama mı? Türkiye’de kırsal mekâna müdahale araçlarının şehir planlama perspektifinden eleştirel bir analizi. AOAD. 2026;(13):1979614. doi:10.53516/ajfr.1979614
Chicago
Koçak, Eda. 2026. “Planlamasız kırsal mı, plancısız planlama mı? Türkiye’de kırsal mekâna müdahale araçlarının şehir planlama perspektifinden eleştirel bir analizi”. Anadolu Orman Araştırmaları Dergisi, sy 13: 1979614. https://doi.org/10.53516/ajfr.1979614.
EndNote
Koçak E (01 Ekim 2026) Planlamasız kırsal mı, plancısız planlama mı? Türkiye’de kırsal mekâna müdahale araçlarının şehir planlama perspektifinden eleştirel bir analizi. Anadolu Orman Araştırmaları Dergisi 13 1979614.
IEEE
[1]E. Koçak, “Planlamasız kırsal mı, plancısız planlama mı? Türkiye’de kırsal mekâna müdahale araçlarının şehir planlama perspektifinden eleştirel bir analizi”, AOAD, sy 13, s. 1979614, Eki. 2026, doi: 10.53516/ajfr.1979614.
ISNAD
Koçak, Eda. “Planlamasız kırsal mı, plancısız planlama mı? Türkiye’de kırsal mekâna müdahale araçlarının şehir planlama perspektifinden eleştirel bir analizi”. Anadolu Orman Araştırmaları Dergisi. 13 (01 Ekim 2026): 1979614. https://doi.org/10.53516/ajfr.1979614.
JAMA
1.Koçak E. Planlamasız kırsal mı, plancısız planlama mı? Türkiye’de kırsal mekâna müdahale araçlarının şehir planlama perspektifinden eleştirel bir analizi. AOAD. 2026;:1979614.
MLA
Koçak, Eda. “Planlamasız kırsal mı, plancısız planlama mı? Türkiye’de kırsal mekâna müdahale araçlarının şehir planlama perspektifinden eleştirel bir analizi”. Anadolu Orman Araştırmaları Dergisi, sy 13, Ekim 2026, s. 1979614, doi:10.53516/ajfr.1979614.
Vancouver
1.Eda Koçak. Planlamasız kırsal mı, plancısız planlama mı? Türkiye’de kırsal mekâna müdahale araçlarının şehir planlama perspektifinden eleştirel bir analizi. AOAD. 01 Ekim 2026;(13):1979614. doi:10.53516/ajfr.1979614