Nomofobi ve Psikolojik Dayanıklılık Arasındaki İlişkide Akademik Öz Yeterliğin Aracı Rolünün İncelenmesi

Öz

Bu çalışmanın amacı, üniversite öğrencilerinde nomofobi, akademik öz yeterlilik ve psikolojik dayanıklılık arasındaki ilişkileri incelemek ve nomofobinin psikolojik dayanıklılık üzerindeki etkisinde akademik öz yeterliliğin aracı rolünü belirlemektir. Çalışma, Sağlık Bilimleri Fakültesi'nde öğrenim gören 478 üniversite öğrencisiyle gerçekleştirilmiştir. Veriler, Nomofobi Ölçeği, Akademik Öz Yeterlilik Ölçeği ve Psikolojik Dayanıklılık Ölçeği kullanılarak toplanmıştır. Veri analizinde betimsel istatistikler, korelasyon analizi ve aracı etki analizi kullanılmıştır. Analiz sonuçları, nomofobi ile akademik öz yeterlilik arasında orta derecede düşük, ancak anlamlı negatif bir ilişki (r=-0.259; p<0.01) ve nomofobi ile psikolojik dayanıklılık arasında düşük, ancak anlamlı negatif bir ilişki (r =−0.104; p<0.05) olduğunu göstermiştir. Akademik öz yeterlilik ile psikolojik dayanıklılık arasında pozitif ve orta derecede anlamlı bir ilişki bulunmuştur (r=0.315; p<0.01). Regresyon analizi sonuçlarına göre, nomofobi psikolojik dayanıklılık üzerinde anlamlı ve negatif bir etkiye sahiptir (β=-0.078; p<0.001). Akademik öz yeterlilik modele dahil edildiğinde, bu etki azalmış ancak anlamlılığını korumuştur; bu da akademik öz yeterliliğin kısmi aracı bir rol oynadığını göstermektedir (β=−0.069; p<0.001). Araştırma sonuçları, nomofobi düzeylerindeki artışın üniversite öğrencilerinin psikolojik dayanıklılığını olumsuz etkileyebileceğini, akademik öz yeterliliğin ise bu negatif etkiyi kısmen hafifletebileceğini göstermektedir. Bu bağlamda, öğrencilerin akademik öz yeterliliklerini güçlendirmeyi amaçlayan eğitim ve danışmanlık temelli uygulamaların geliştirilmesi çok önemlidir.

Anahtar Kelimeler

• Nomofobi
• Psikolojik dayanıklılık
• Akademik öz yeterlilik

Destekleyen Kurum

TÜBİTAK (2209-A Üniversite Öğrencileri Araştırma Projeleri Destekleme Programı)

Proje Numarası

1919B012318437

Etik Beyan

Bu çalışma için etik onay, Ondokuz Mayıs Üniversitesi Sosyal ve Beşeri Bilimler Araştırma Etik Kurulu'ndan (karar tarihleri: 23.02.2024 ve 26.03.2024; karar numaraları: 2024-199 ve E-28050591-044-2400063669) ve Ondokuz Mayıs Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dekanlığı'ndan alınmıştır. Çalışmaya katılım gönüllü olup, katılımcılara veri toplama işleminden önce çalışmanın amacı hakkında bilgi verilmiştir.

Teşekkür

Bu çalışma, TÜBİTAK 2209-A Üniversite Öğrencileri Araştırma Projeleri Destekleme Programı tarafından desteklenmiştir. Yazarlar, sağladığı destek için TÜBİTAK’a ve araştırmaya katkı sunan tüm öğrencilere teşekkürlerini sunar.

Examining the Mediating Role of Academic Self-Efficacy in the Relationship Between Nomophobia and Psychological Resilience

Öz

The aim of this study is to examine the relationships between nomophobia, academic self-efficacy, and psychological resilience in university students and to determine the mediating role of academic self-efficacy in the effect of nomophobia on psychological resilience. The study was conducted with 478 university students studying in the Faculty of Health Sciences. Data were collected using the Nomophobia Scale, the Academic Self-Efficacy Scale, and the Psychological Resilience Scale. Descriptive statistics, correlation analysis, and mediation analysis were employed in the data analysis. The analysis results showed a moderately low, yet significant, negative relationship between nomophobia and academic self-efficacy (r=-0.259; p<0.01) and a low, yet significant, negative relationship between nomophobia and psychological resilience (r =−0.104; p<0.05). A positive and moderately significant relationship was found between academic self-efficacy and psychological resilience (r=0.315; p<0.01). According to the regression analysis results, nomophobia has a significant and negative effect on psychological resilience (β=-0.078; p<0.001). When academic self-efficacy was included in the model, this effect decreased but remained significant, indicating that academic self-efficacy played a partial mediating role (β=−0.069; p<0.001). The research results show that an increase in nomophobia levels can negatively affect the psychological resilience of university students, while academic self-efficacy can partially mitigate this negative effect. In this context, developing educational and counseling-based practices that aim to strengthen students' academic self-efficacy is crucial.

Anahtar Kelimeler

• Nomophobia
• Psychological resilience
• Academic self-efficacy
• University students

Destekleyen Kurum

TÜBİTAK (2209-A University Students Research Projects Support Program)

Proje Numarası

1919B012318437

Etik Beyan

Ethical approval for this study was obtained from the Ondokuz Mayıs University Social and Human Sciences Research Ethics Committee (decision dates: 23.02.2024 and 26.03.2024; decision numbers: 2024-199 and E-28050591-044-2400063669), as well as from the Dean’s Office of the Faculty of Health Sciences at Ondokuz Mayıs University. Participation in the study was voluntary, and participants were informed about the purpose of the study prior to data collection.

Teşekkür

This study was supported by the TÜBİTAK 2209-A University Students Research Projects Support Program. The authors express their gratitude to TÜBİTAK for its support and to all the students who contributed to the research.

Kaynakça

1. Abbas, G. (2025). Association between Academic Self-Efficacy and academic Performance of The Undergraduate Nursing Students in Multan. Journal of Nursing and Allied Health, 3(02), 101-107. https://doi.org/10.37939/jnah.v3i02.142
2. Abukhanova, A., Almukhambetova, B., Mamekova, A., Spatay, A., & Danikeyeva, A. (2024). Association between nomophobia and learning performance among undergraduate students: the mediating role of depression and anxiety. Frontiers in Education, 9, 1-8. https:// doi.org/10.3389/feduc.2024.1365220
3. Arpaci, I., & Gundogan, S. (2022). Mediating role of psychological resilience in the relationship between mindfulness and nomophobia. British Journal of Guidance & Counselling, 50(5), 782-790. https://doi.org/10.1080/03069885.2020.1856330
4. Bandura, A. (1997). Self-efficacy: The exercise of control. New York: W.H. Freeman.
5. Bandura, A., & Wessels, S. (1997). Self-efficacy. Cambridge: Cambridge University Press.
6. Beiter, R., Nash, R., McCrady, M., Rhoades, D., Linscomb, M., Clarahan, M., & Sammut, S. (2015). The prevalence and correlates of depression, anxiety, and stress in a sample of college students. Journal of Affective Disorders, 173, 90-96. http://dx.doi.org/10.1016/j.jad.2014.10.054
7. Britner, S. L., & Pajares, F. (2006). Sources of science self‐efficacy beliefs of middle school students. Journal of Research in Science Teaching: The Official Journal of the National Association for Research in Science Teaching, 43(5), 485-499. https://doi.org/10.1002/tea.20131
8. Candussi, C. J., Kabir, R., & Sivasubramanian, M. (2023). Problematic smartphone usage, prevalence and patterns among university students: A systematic review. Journal of Affective Disorders Reports, 14, 1-12. https://doi.org/10.1016/j.jadr.2023.100643

9. Chemers, M. M., Hu, L. T., & Garcia, B. F. (2001). Academic self-efficacy and first year college student performance and adjustment. Journal of Educational psychology, 93(1), 55. https://doi.org/10.1037/0022-0663.93.1.55
10. Çakmak-Tolan, Ö. & Karahan, S. (2022). The relationship between nomophobia and depression, anxiety and stress levels of university students. International Journal of Psychology and Educational Studies, 9(1), 115-129. https://dx.doi.org/10.52380/ijpes.2022.9.1.559
11. Çatıker, A., Büyüksoy, G. D. B., & Özdil, K. (2022). Correlation between nomophobia, fear of missing out and academic success. Bağımlılık Dergisi, 23(3), 283-291. https://izlik.org/JA73RH87NJ
12. Daei, A., Ashrafi-Rizi, H., & Soleymani, M. R. (2019). Nomophobia and health hazards: Smartphone use and addiction among university students. International Journal of Preventive Medicine, 10(1), 202. https://doi.org/10.4103/ijpvm.IJPVM_184_19
13. Doğan, T. (2015). Kısa psikolojik sağlamlık ölçeği’nin Türkçe uyarlaması: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. The Journal of Happiness & Well-Being, 3(1), 93-102.
14. Elhai, J. D., Dvorak, R. D., Levine, J. C., & Hall, B. J. (2017). Problematic smartphone use: A conceptual overview and systematic review of relations with anxiety and depression psychopathology. Journal of Affective Disorders, 207, 251-259. https://doi.org/10.1016/j.jad.2016.08.030
15. Erkoç, B. & Danış, M.Z. (2020). Üniversite öğrencilerinin psikolojik sağlamlık düzeylerinin tespit edilmesine yönelik bir araştırma. Kırklareli Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 4(1), 34-42. https://izlik.org/JA94XA52RU
16. Eryılmaz, İ., Dirik, D., & Öney, T. (2024). A phenomenological study on psychological resilience of aircraft rescue and fire fighting professionals. Current Psychology, 43(23), 20286-20308. https://doi.org/10.1007/s12144-024-05862-4
17. Gökmen, B. D., Fırat, M., & Cengiz, M. (2022). Covid 19 salgınında nomofobi ve psikolojik sağlamlığın bazı değişkenlere göre incelenmesi. Health Academy Kastamonu, 7(Covid-19 Ek Sayısı), 1-14. https://www.doi.org/10.25279/sak. 867602
18. Grøtan, K., Sund, E. R., & Bjerkeset, O. (2019). Mental health, academic self-efficacy and study progress among college students–The SHoT study, Norway. Frontiers in psychology, 10, 45. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2019.00045
19. Guimarães, C. L. C., Oliveira, L. B. S. D., Pereira, R. S., Silva, P. G. N. D., & Gouveia, V. V. (2022). Nomophobia and smartphone addiction: do the variables age and sex explain this relationship?. Psico-USF, 27(2), 319-329. https://doi.org/10.1590/1413-82712022270209 
20. Gürbüz, İ. B., & Özkan, G. (2020). What is your level of nomophobia? An investigation of prevalence and level of nomophobia among young people in Turkey. Community Mental Health Journal, 56(5), 814–822. https://doi.org/10.1007/s10597-019-00541-2
21. Gürçay, B., Tanrıkulu, F., Baş, B., Ceylan, N., & Nalbant, H. (2024). Hemşirelik öğrencilerinin nomofobi düzeyleri ile akademik öz yeterlikleri arasındaki ilişkinin incelenmesi. Black Sea Journal of Health Science, 7(1), 17-24. https://doi.org/10.19127/bshealthscience.1362090
22. Hayat, A. A., Shateri, K., Amini, M., & Shokrpour, N. (2020). Relationships between academic self-efficacy, learning-related emotions, and metacognitive learning strategies with academic performance in medical students: a structural equation model. BMC Medical Education, 20(1), 76. https://doi.org/10.1186/s12909-020-01995-9
23. Huang, C. (2013). Gender differences in academic self-efficacy: A meta-analysis. European Journal of Psychology of Education, 28(1), 1-35. https://doi.org/10.1007/s10212-011-0097-y
24. Jerusalem, M., & Schwarzer, R. (1981). Fragebogen zur Erfassung von "Selbstwirksamkeit. Skalen zur Befindlichkeit und Persoenlichkeit In R. Schwarzer (Ed.). (Forschungsbericht No. 5). Berlin: Freie Universitaet, Institut fuer Psychologie.
25. Karal, E., & Biçer, B. D. (2021). Salgın Hastalık Dönemindeki Üniversite Öğrencilerinin Psikolojik Sağlamlık Düzeylerinin Bazı Değişkenler Açısından İncelenmesi. Uluslararası Sosyal Bilimler ve Eğitim Dergisi, 3(4), 17-34. https://izlik.org/JA96MH94GE
26. Karcı, A., & Çelik, S. B. (2024). Ergenlerde algılanan stres, akademik öz yeterlik ve psikolojik sağlamlık arasındaki ilişkinin incelenmesi. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 22(1), 186-214. https://doi.org/10.37217/tebd.1324851
27. Kaviani, F., Robards, B., Young, K. L., & Koppel, S. (2020). Nomophobia: is the fear of being without a smartphone associated with problematic use?. International Journal of Environmental Research and Public Health, 17(17), 6024. https://doi.org/10.3390/ijerph17176024
28. Kaya, F., & Şarlı, E. (2020). Spor bilimleri fakültesinde öğrenim gören öğrencilerin problem çözme becerilerinin psikolojik dayanıklılık ve benlik saygısı ile ilişkisi. Eurasian Research in Sport Science, 5(1), 60-77. https://doi.org/10.35333/ERISS.2020.170
29. King, A. L. S., Valenca, A. M., Silva, A. C. O., Baczynski, T., Carvalho, M. R., & Nardi, A. E. (2013). Nomophobia: Dependency on virtual environments or social phobia?. Computers in human behavior, 29(1), 140-144. https://doi.org/10.1016/j.chb.2012.07.025
30. León-Mejía, A. C., Gutiérrez-Ortega, M., Serrano-Pintado, I., & González-Cabrera, J. (2021). A systematic review on nomophobia prevalence: Surfacing results and standard guidelines for future research. PloS one, 16(5), e0250509. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0250509
31. Lepp, A., Barkley, J. E., & Karpinski, A. C. (2015). The relationship between cell phone use and academic performance in a sample of US college students. Sage Open, 1-9. https://doi.org/10.1177/2158244015573169
32. Mousoulidou, M., Constantinidou, E., Christodoulou, A., & Siakalli, M. (2025). The prevalence of nomophobia in Cyprus and its relationship with coping styles. Frontiers in Psychology, 16, 1538155. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2025.1538155
33. Naser, A. Y., Alwafi, H., Itani, R., Alzayani, S., Qadus, S., Al-Rousan, R., ... & Bahlol, M. (2023). Nomophobia among university students in five Arab countries in the Middle East: prevalence and risk factors. BMC psychiatry, 23(1), 541.  https://doi.org/10.1186/s12888-023-05049-4
34. Navas-Echazarreta, N., Juárez-Vela, R., Subirón-Valera, A. B., Rodríguez-Roca, B., Antón-Solanas, I., Fernández-Rodrigo, M. T., ... & Satústegui-Dordá, P. J. (2023). Nomophobia in university students during COVID-19 outbreak: a cross-sectional study. Frontiers in Public Health, 11, 1242092. https://doi.org/10.3389/fpubh.2023.1242092
35. Pajares, F. (2002). Gender and perceived self-efficacy in self-regulated learning. Theory Into Practice, 41(2), 116-125. https://doi.org/10.1207/s15430421tip4102_8
36. Samaha, M., & Hawi, N. S. (2016). Relationships among smartphone addiction, stress, academic performance, and satisfaction with life. Computers in human behavior, 57, 321-325. https://doi.org/10.1016/j.chb.2016.12.001
37. Sharma, K., Parihar, A., Sharma, S. K., Nebhinani, N., & Mudakavi, I. B. (2024). Nomophobia and its impact on mindfulness and self-efficacy among nurses: An analytical cross-sectional study in the institution of national importance, Western India. Journal of Education and Health Promotion, 13(1), 184. https://doi.org/10.4103/jehp.jehp_1057_23
38. Smith, B. W., Dalen, J., Wiggins, K., Tooley, E., Christopher, P., & Jennifer Bernard, J. (2008). The brief resilience scale: Assessing the ability to bounce back. International Journal of Behavioral Medicine, 15, 194–200. https://doi.org/10.1080/10705500802222972
39. Tohum, E. U. (2026). Nomofobi, psikolojik iyi oluş ve akademik öz yeterlilik üzerine bir araştırma. Çankırı Karatekin Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 16(2), 608-640. https://doi.org/10.18074/ckuiibfd.1856189
40. Tuco, K. G., Castro-Diaz, S. D., Soriano-Moreno, D. R., & Benites-Zapata, V. A. (2023). Prevalence of nomophobia in university students: a systematic review and meta-analysis. Healthcare informatics research, 29(1), 40-53. https://doi.org/10.4258/hir.2023.29.1.40
41. Tugade, M. M., & Fredrickson, B. L. (2004). Resilient individuals use positive emotions to bounce back from negative emotional experiences. Journal of personality and social psychology, 86(2), 320-333. doi:10.1037/0022-3514.86.2.320.
42. Uğurlu, F., & Fırat, İ. (2023). Nomofobik davranışların akademik öz-yeterlik üzerindeki etkisinde genel öz-yeterliğin aracılık rolü. Kastamonu Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 25(2), 596-621. https://izlik.org/JA83MS53NN
43. Wang, Y., & Zhang, W. (2024). The relationship between college students’ learning engagement and academic self-efficacy: a moderated mediation model. Frontiers in Psychology, 15, 1425172. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2024.1425172
44. Yılmaz, M., Gürçay, D., & Ekici, G. (2007). Akademik özyeterlik ölçeğinin Türkçe’ye uyarlanması. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 33(33), 253-259. https://izlik.org/JA45YM82RD
45. Yildirim, C., & Correia, A. P. (2015). Exploring the dimensions of nomophobia: Development and validation of a self-reported questionnaire. Computers in human behavior, 49, 130-137. https://doi.org/10.1016/j.chb.2015.02.059
46. Yildirim, C., Sumuer, E., Adnan, M., & Yildirim, S. (2016). A growing fear: Prevalence of nomophobia among Turkish college students. Information Development, 32(5),1322-1331. https://doi.org/10.1177/0266666915599025
47. Zajacova, A., Lynch, S. M., & Espenshade, T. J. (2005). Self-efficacy, stress, and academic success in college. Research in Higher Education, 46(6), 677-706. https://doi.org/10.1007/s11162-004-4139-z