Konnektomdan Bilince: Statik Nöral Haritaların Ontolojik Sınırları
Öz
Bu makale, nöroloji ve bilinç arasındaki ontolojik bağlaşımları, güncel meyve sineği (Drosophila melanogaster) konnektom projesi bağlamında tartışmaktadır. David Chalmers’ın "Zor Problem" kavramsallaştırması ekseninde, beyne ait statik bir sinaptik bağlantı haritasının, insan zihnine ait öznel deneyimlerin (qualia) nasıl olup da ortaya çıktığını açıklamadaki yetersizliği ele alınmaktadır. Çalışmada ilk olarak Bilincin Nöral Korelasyonları (NCC) ve Entegre Bilgi Teorisi (IIT) incelenerek bilincin materyal ve matematiksel temelleri ortaya konmaktadır. Ardından, bir konnektomu haritalamak ile bir zihni transfer etmek arasındaki fark; felsefedeki Tip-Token ayrımı, işlevselcilik ve John Searle’ün "Biyolojik Doğalcılık" perspektifiyle analiz edilmektedir. Konnektom çalışması bağlamında sadece nöral yolları gösteren statik şemaların; nöromodülatörlerin dinamik etkisi, nöral plastisite ve astrositler gibi gliyal etkileşimlerin oluşturduğu "gizli değişkenlerden" yoksun olduğu vurgulanmaktadır. Sonuç olarak, simülasyonun ontolojik yetersizliğine işaret edilerek, bilincin sadece dijital olarak kopyalanabilen statik bir sözdizimi (syntax) değil, spesifik biyolojik enstrümanlarda icra edilen dinamik ve anlambilimsel (semantics) bir performans olduğu savunulmaktadır. Zihnin böylesi statik bir dökümü; bilincin kendisinden ziyade, sadece onun maddesel bir gölgesi olarak konumlandırılmaktadır.
Anahtar Kelimeler
Bilinç, Konnektom, Zor Problem, Öznel Deneyim, Entegre Bilgi Teorisi, Biyolojik Doğalcılık
Kaynakça
- Altınörs, S. A. (2018). Zihin-beden problemine Searle’ün yaklaşımı. Temaşa Felsefe Dergisi, 9, 39–59.
- Azevedo, F. A., Carvalho, L. R., Grinberg, L. T., Farfel, J. M., Ferretti, R. E., Leite, R. E., Filho, W. J., Lent, R., & Herculano-Houzel, S. (2009). Equal numbers of neuronal and nonneuronal cells make the human brain an isometrically scaled-up primate brain. Journal of Comparative Neurology, 513(5), 532–541. https://doi.org/10.1002/cne.21974
- Block, N. (2005). Two neural correlates of consciousness. Trends in Cognitive Sciences, 9(2), 46–52. https://doi.org/10.1016/j.tics.2005.04.009
- Chalmers, D. J. (1995). Facing up to the problem of consciousness. Journal of Consciousness Studies, 2(3), 200–219.
- Chalmers, D. J. (1996). The conscious mind: In search of a fundamental theory. Oxford University Press.
- Cowey, A., & Stoerig, P. (1997). Visual detection in monkeys with blindsight. Neuropsychologia, 35(7), 929–939.
- Çelebi, V. (2025). Searle’ün zihin felsefesinde nörobiyolojik açıklama ve ontolojik indirgeme problemi bağlamında bilinç-beyin ilişkisi. Gaziantep University Journal of Social Sciences, 24(3), 1098–1110. https://doi.org/10.21547/jss.1637172
- D’Angelo, E., Solinas, S., Garrido, J., Casellato, C., Pedrocchi, A., Mapelli, J., Gandolfi, D., & Prestori, F. (2013). Realistic modeling of neurons and networks: Steps towards brain simulations. Functional Neurology, 28(3), 153–166.
- de Reus, M. A., & van den Heuvel, M. P. (2013). The focal point of the connectome: Parcelling the brain. NeuroImage, 80, 397–404. https://doi.org/10.1016/j.neuroimage.2013.03.053
- Doğan, M. (2018). Biyolojik doğalcılık ekseninde John Searle ve zihin-beden problemi. MetaZihin, 1(2), 227–240.
