Theodicy on a Mythological Basis: Hesiod’s Conception of Evil and Its Influence on the Presocratics

Öz

This study aims to offer an original perspective on the early periods of the history of philosophy by establishing an interdisciplinary connection between ethics, cosmology, and mythology, thereby contributing to the enduring question, “What is the source of evil?” in light of ancient thought. Specifically, it seeks to explore how the concept of evil evolved from Hesiod to the Pre-Socratic thinkers. Within this framework, Hesiod’s Theogony and Works and Days will be analyzed in terms of their representations of evil and the divine, focusing on the conceptual transitions between mythical thought and natural philosophy. Subsequently, the traces of the perception of evil will be examined through the primary texts of Pre-Socratic philosophers. The problem of evil, one of the most ancient problems in human history, has occupied a central place, especially in the early periods when religious and philosophical thought began to take shape. In this context, Hesiod, while revealing the mythological foundations of evil, also prepares the cultural ground for the transition from myth to logos. Therefore, the relationship to be established between Hesiod and the Presocratics in terms of the concept of evil will provide a fruitful ground for understanding the transitions between theogony and cosmogony and the birth of ethical thought.

Anahtar Kelimeler

• The nature of evil
• God
• Presocratic philosophers
• Hesiod
• Theogony
• Works and Days.

Mitolojik Temelde Teodise: Hesiodos’un Kötülük Anlayışı ve Presokratiklere Etkileri

Öz

Bu çalışmada felsefe tarihinin erken dönemlerine özgün bir bakış açısı sunup etik, kozmoloji ve mitoloji arasında disiplinler arası bir bağ kurarak günümüzde hâlâ canlı olan “Kötülüğün kaynağı nedir?” sorusuna antik düşünce ışığında katkı verilmesi hedeflenmektedir. “Kötülük anlayışı Hesiodos’tan Presokratiklere nasıl evrilmiştir?” sorusuna yanıt aranacaktır. Ayrıca mitik düşünce ve doğa felsefesi arasında kavramsal geçişler, Hesiodos’un Tanrıların Doğuşu ile İşler ve Günler adlı eserlerinde kötülük ve Tanrı algısı analiz edilecektir. Presokratik düşünürlerin ana eserleri referans alınarak kötülük algısının izleri sürülecektir. İnsanlık tarihinin en kadim sorunlarından biri olan kötülük problemi, özellikle dini ve felsefî düşüncenin şekillenmeye başladığı ilk dönemlerde merkezi bir yer işgal etmiştir. Hesiodos, kötülük kavrayışının mitolojik temellerini ortaya koyar. Hesiodos’un düşüncesi, mitostan logosa geçişin kültürel zeminini hazırlar. Hesiodos ile Presokratik düşünce arasında kötülük kavramı bağlamında ilişki kurmak, özellikle theogoni ile kozmogoni arasındaki geçişleri ve etik düşüncenin doğuşunu anlamak açısından verimli bir zemin sunacaktır.

Anahtar Kelimeler

• Kötülüğün doğası
• Tanrı
• Presokratik filozoflar
• Hesiodos Theogonia
• İşler ve Günler

Kaynakça

1. Alpyağıl, R. (2011). Geleneksel ve Çağdaş Metinlerle Din Felsefesine Dair Okumalar (Vol. 1). İstanbul: İz yay.
2. Anaksagoras. (2013). Fragmanlar (İlyas Altuner, Trans.). Beytulhikme An International Journal of Philosophy, 3(2), 129–132.
3. Arendt, H. (1963). Eichmann in Jerusalem. New York: The Viking Press.
4. Arslan, A. (2014). İlkçağ Felsefe Tarihi: Sokrates Öncesi Yunan Felsefesi (6th ed., Vols 1–1). İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
5. Asarkaya, Y. (2010). Hesiodos’a Göre Yunan Tanrıları ve Sıfatları (Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı-Dinler Tarihi Bilim Dalı Yüksek Lisans Tezi). T.C. Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kayseri.
6. Aster, E. v. (2005). İlkçağ ve Ortaçağ Felsefe Tarihi. İstanbul: İm.
7. Augustinus. (2015). İstencin Özgür Tercihi Üzerine (M. Topuz, Trans.). İstanbul: Say.
8. Aydın, M. S. (2014). Din Felsefesi (13th ed.). İzmir: İzmir İlâhiyat Vakfı yay.

9. Çınar, A. (2010). Felsefeye Giriş. Bursa: Emin.
10. Çoraklı, E. (2008). Hesiodos’ta Ergon (Eski Çağ Dilleri ve Kültürleri Anabilim Dalı Eski Yunan Dili ve Edebiyatı Bilim Dalı-Yüksek Lisans Tezi). T.C. İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
11. Denkel, A. (2005). İlkçağ’da Doğa Felsefeleri. İstanbul: Doruk.
12. Dilek, Y. (2022). İlyada, Odysseia ve Theogonia Işığında Antik Yunan’da Tanrıların Kadere Etkisi ve Özgür İrade Kavramı. Dil ve Edebiyat Araştırmaları (DEA), (25), 379–410.
13. Empedocles. (1908). The Fragments of Empedocles (William Ellery Leonard, Trans.). Chicago: The Open Court Publishing Company. Retrieved from https://archive.org/details/the-fragments-of-empedocles/page/22/mode/2up?view=theater
14. Herakleitos. (2019). Fragmanlar: Testimonia-Fragmenta-Imitationes (2nd ed.; Güvenç Şar-Erdal Yıldız, Trans.). İstanbul: Dergâh.
15. Hesiodos. (2020a). İşler ve Günler (VI; Hande Koçak, Ed.; Azra Erhat-Sabahattin Eyüpoğlu, Trans.). İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
16. Hesiodos. (2020b). Theogonia (VI; Hande Koçak, Ed.; Azra Erhat-Sabahattin Eyüpoğlu, Trans.). İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
17. Hume, D. (2004). Din Üstüne (4th ed.; Mete Tunçay, Trans.). Ankara: İmge.
18. Kiriş, N. (2008). Tarihsel Olarak Kötülük Problemi ve Çözüm Yolu Olarak Teodise. FLSF Felsefe ve Sosyal Bilimler Dergisi, (5), 81–96.
19. Ksenophanes. (2019). Fragmanlar (G. Gurur Sev, Trans.). İstanbul: Pinhan yay.
20. Leibniz, G. W. (2019). Teodise: İmanla Aklın Uygunluğu Üzerine Konuşma (1st ed.; Hüseyin Batuhan, Trans.). Ankara: Fol.
21. Leukippos-Demokritos. (2019). Atomcu Felsefe Fragmanları (1st ed.; C. Cengiz Çevik, Trans.). İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
22. Nietzsche, F. W. (1993). The birth of tragedy: Out of the spirit of music (Michael Tanner, Ed.; Shaun Whiteside, Trans.). London: Penguin Books.
23. Özdemir, M. (2000). Kötülük Problemine Eleştirel Bir Yaklaşım. Cumhuriyet Üniversitesi İlâhiyat Fakültesi Dergisi, (4).
24. Parmenides. (2019). Fragmanlar (1st ed.; Y. Gurur Sev, Trans.). İstanbul: Pinhan.
25. Peterson, M., Basinger, D., Hasker, W. & Reichenbach, B. (2013). Akıl ve İnanç Din Felsefesine Giriş (4th ed.; Rahim Acar, Trans.). İstanbul: Küre.
26. Poidevin, R. L. (2000). Ateizm: İnanma, İnanmama Üzerine Bir Tartışma (Abdullah Yılmaz, Trans.). İstanbul: Ayrıntı yay.
27. Ricoeur, P. (2009). Yorumların Çatışması – Hermenoytik Üzerine Denemek (Vol. 1; Hüsamettin Arslan, Trans.). İstanbul: Paradigma.
28. Russell, J. B. (2001). Şeytan: Antikite’den İlkel Hıristiyanlığa Kötülük Tasarımları (Nuri Plümer, Trans.). İstanbul: Kabalcı.
29. Sears, K. (2021). Mitoloji (11th ed.; Ekin Duru, Trans.). İstanbul: Say.
30. Şehristani. (2016). Milel ve Nihal: Yunan Filozofları (Mustafa Öz, Trans.). İstanbul: Litera.
31. Taylan, N. (1997). Din Felsefesinde Kötülük Problemi. Marmara Üniversitesi İlâhiyat Fakültesi Dergisi, (11–12), 46–79.
32. Thales-Anaksimandros-Anaksimenes. (2019). Fragmanlar (1st ed.; Güvenç Şar-Y. Gurur Sev, Trans.). İstanbul: Pinhan.
33. Topaloğlu, A. (2001). Teizm ya da Ateizm: Tanrıtanımazlığın Felsefî Boyutları. İstanbul: Kaknüs.
34. Topaloğlu, A. (2014). Filozofların Tanrısı: Teistik Perspektif. İstanbul: Ufuk.
35. Yaran, C. S. (1997). Kötülük ve Theodise: İslam ve Batı Felsefesinde “Kötülük Problemi” ve Teistik Çözümler. Ankara: Vadi.
36. Yasa, M. (2003). Tanrı ve Kötülük. Ankara: Elis.
37. Zeller, E. (2017). Grek Felsefesi Tarihi (3rd ed.; Ahmet Aydoğan, Trans.). Say.