Kazak Dilinde Yeni Adlandırma Olarak Neolojizmler ve Terimler

Yıl 2025, Cilt: 9 Sayı: 2, 1054 - 1079, 20.07.2025

Mehmet Kahraman

https://doi.org/10.34083/akaded.1623252

Öz

Bu çalışmada Kazak dilinde son dönemlerde kullanıma giren yeni ad ve terimlere odaklanılmaktadır. Kazakçanın dönemsel gelişimine dayalı meydana gelen sözcüksel değişim türleri ele alınmaktadır. Dillerdeki bu sözcüksel değişime neolojizm denir. Dil, toplumsal yaşamla birlikte gelişen, yeni sözcüklerle zenginleşen güncel yönelimlerle de şekillenen bir dizgedir. Bu dizgenin en esnek ve hareketli yönünü yansıtan sözlük birimleri, her dönem değişim içinde olmuştur. Bu değişim, dillerin nesne ve kavramları adlandırma ve bilim dallarına özgü terimsel tüm söz varlığını kapsar. Bu kapsamda çağlara ve dönenlere özgü ifade biçimleri yeni sözlük birimleri olarak sözlük sistemlerine dahil olur. Neolojizmler, konuşmacıların sözlü ve yazılı ortamlarda yarattığı yeni kelimelerdir. Kazak dilinin farklı kullanım alanlarında ortaya çıkan yeni ad ve terimlerin incelenmesindeki temel amaç, güncel adlandırma ihtiyacı, terim oluşturma sürecinin karakterini ve doğasını betimlemektir. Bu makalede tarama, derleme ve analiz yöntemleri kullanılmıştır. Araştırma periyodu olarak son yıllarda, süreli yayınlarda yer alan metinlerde geçen yeni adlandırmalara odaklanılmıştır. Bir araştırma nesnesi olarak yeni ad ve terimler bu çerçeve içinde tartışılmaya çalışılmıştır. Çalışmanın amacı, yeni sözcük kazanmanın özelliklerini incelemek olup bağımsızlık sonrası Kazakistan’da yayınlanan süreli yayınlardaki metinlerde geçen yeni kelime oluşumu, yapı ve anlam özelliklerini incelemektir.

Anahtar Kelimeler

Yeni adlandırma , Neolojizmler , Terim ad , Sözlük birim , Dilde yenlenme

Etik Beyan

gerekmiyor

Destekleyen Kurum

yok

Teşekkür

yok

Neologisms And Terms As New Naming In The Kazakh Language

Öz

This study focuses on new names and terms that have recently come into use in the Kazakh language. It deals with the types of lexical changes that occur in Kazakh based on periodic development. This lexical change in languages is called neologism. Language is a system that develops with social life, is enriched with new words and is shaped by current trends. Lexical units, which reflect the most flexible and mobile aspect of this system, have been in change in every period. This change includes the naming of objects and concepts of languages and the entire terminological vocabulary specific to the branches of science. In this context, forms of expression specific to ages and periods are included in lexical systems as new lexical units. Neologisms are new words that speakers create in spoken and written media. Scanning, compilation and analysis methods were used in this article. In recent years, the research period has focused on new nomenclatures in the texts of periodicals. As a research object, new names and terms have been tried to be discussed within this framework. The aim of the study is to examine the characteristics of acquiring new words and to examine the new word formation, structure and meaning features in the texts of periodicals published in post-independence Kazakhstan. 'corpus list' was used.

Anahtar Kelimeler

Neologisms , Lexical Units , Renewal in Language , New Nomenclature

Kaynakça

• Äbdiräsilov E. (2005). Qazaq terminografiyasınıñ jüyesi. Astana. E-Kitap https://termincom.kz/assets/pdf/05f3a1cf543888e322175e76d6bc9920.pdf. [Erişim Tarihi: 2.02.2024].
• Akyıldız, E., Tükel Kanra, Y. (2022). Margaret Atwood’un Damızlık Kızın Öyküsü başlıklı eserindeki neolojizmlerin Türkçe çevirileri üzerine bir araştırma. DEÜ SBE Dergisi, 24 (4), 1449-1569.
• Aldaşeva K. (2014). Qazaq tiliniñ sözdik quramın jañğırtw:til sayasa­tı jäne kodïfïkacïya mäselesi // «Şığıstanw Jäne Türkitanw Ğılımı Älemdik Keñistikte» Attı Abay Atındağı Qazupw-Dıñ Magïstratwra Jäne Phd Doktorantwra Ïnstïtwtınıñ 5 Jıldığına Arnalğan Respwblïkalıq Ğılımï-Tanımdıq Semïnardıñ Materïaldarı. 75-77.
• Baytursınov A. (1998). As Jol: Öleñder men tärjimeler, pwbl. maqalalar jäne ädebï zerttew. Jalın.
• Behera, B., Mishra, P. (2013). The burgeoning usage of neologisms in contemporary english. IOSR Journal of Humanities and Social Science (IOSR-JHSS), 18(3), 25-35. http://dx.doi.org/10.9790/0837-1832535.
• Deumert, A. (2004). Language standardization and language change: the dynamics of cape dutch (Vol. 19). John Benjamins Publishing.
• Eker, S. (2013). Çağdaş Türk Dili. Grafiker Yayınları.
• Emirbekova, А. (2019). Til jene halıktın oybenesi. Ş. Velihanov Atındagı КМU Habarşısı. Filologiya Seriyası. 2, 8-33. Fromkin, V, Rodman, R. ve Hyams, N. (2014). An introduction to language, 10th Edition. Wadsworth, Cengage Learning.
• Göksel, A. ve Haznedar, B. (2007). Remarks on compounding in Turkish, MorBo Comp Project. University of Bologna, 1-24.
• Jubanov, Ş. (2010). Qazaq tili jönindegi zertevler. – Bas., 3-Basw. – Almatı: «Memlekettik Tili» Spïrt Zawıtı Ïnstïtwtı.
• Kahraman, M. (2018). Türk dilinden Boşnak diline alıntılanan birleşik yapılar (öbek yapılar, bileşikler ve kalıp sözler). Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 11 ( 58), 99-115.
• Kahraman, M. (2021). Türkçe sözlüklerde etiketleme sorunları üzerine. İnsan ve Toplumbilimleri Araştırmaları Dergisi [itobiad], 10 (1), 987-1021.
• Kahraman, M. (2024). Terim sözlükleri ile genel sözlüklerin karşılaştırması üzerine bir inceleme: ‘‘Ädebïettanw Termïnderiniñ Sözdigi" Örneği. Söylem Filoloji Dergisi, 9(2), 1069-1093. https://doi.org/10.29110/soylemdergi.1482323.
• Kaldırqulov. Q. (2012). Jana sözder men jana söz koldanistarıñ ayırıqşa belgileri. Kazwv Xabarşısı. Fïlologïya Serïyası. 1. 127-130.
• Karasar, N. (2015), Bilimsel araştırma yöntemi. Nobel Yayınları.
• Karataş, Z. (2015). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Manevi Temelli Sosyal Hizmet Araştırmaları Dergisi, 1 (1). 62-80.
• Kaydarov Ä. (1993). Qazaq termïnologïyasına Jañaşa közqaras. – Almatı.
• Minova-Gjurkova, L. (2003). Stilistika na sovremeni makedonski jazik. [The Science Of Style İn The Modern Macedonian Language]. Magor.
• Qazaq Ädebï Tiliniñ Sözdigi (2011). On bes tomdıq. 1-tom. / Qurast. T.Januzaq, S.Omarbekov, Ä.Jünisbek jäne. Arıs.
• Qurmanbayulı, S. (2014). Qazaqşa termïnologïya: Zerttevler, Okıvlık, Sözdik, Bibliography. Sardar Baspası.
• Qurmanbayulı, Ş. (2006). Termïnqor qalıptastırv közderi men termïnjasam tesilderi. Sözdik-Slavar.
• Sâri, M. P. (2013). A stylistic analysis of neologisms in jrr tolkien’s the fellowship of the ring [Doctoral Dissertation, Universitas Negeri Yorgjakarta].
• Serikbaeva, A. (2019) Elevmettik jelidegi ağılşın tilinen engen jana sözder/Kazakstan Gılımı Men Ömiri. Halkarılık Gılımı Jwrnalı. Fïlïlogïya Serïyası. 4 (81), 293-296.
• Sızdıqova, R. (1992). Axmet Baytursinov (ömiri men qızmeti turalı) // Baytbrsınov A.Til distribution (kazak tili men okuv-agartvga katıstıembekteri). Anatïlï.
• Sızdıqova, R. (2014). Tildik Norma jäne onıñ qalıptanvı (Kodïfïkacïyası). Köp-Tomdıq Şığarmalar Jınağı//. El-Şejire.
• Simpson, J. (2007). Neologism: The long view. Dictionaries: Journal Of The Dictionary Society Of North America, 28(1), 146-148.
• Ulanova, S. (2014). Affix semantics (terms vs. neologisms). Terminology Science in Russia today: From the Past to the Future, 116, 389.
• Urry, J. (2012). Sociology beyond societies: mobilities for the twenty-first century. Routledge.
• Uzun, N. E. (2000). Anaçizgileriyle evrensel dilbilgisi ve Türkçe. Multilingual.
• Vardar, B. (2002). Açıklamalı dilbilim terimleri sözlüğü. Multiligual.