The Folkloric Representation of Narcissism: A Comparative Analysis of Narcissistic Structures in the Tale of Ayşe and Fatma
Abstract
Oral cultural products are significant narratives that symbolically express individuals’ inner conflicts and the psychodynamic patterns within the social structure. Among these narratives, fairy tales stand out not only as transmitters of cultural values but also as multilayered texts that illuminate the depths of the human psyche. The behavioral patterns of fairy tale characters reflect not only individual psychological dynamics but also social norms, unconscious fears, repressed desires, and ideal self-concepts. With these qualities, fairy tales offer a rich foundation for psychoanalytic interpretation. In particular, stories that deal with the conflict between narcissistic tendencies and healthy self-development symbolically embody the tension between the individual and society. In this study, the Turkish folktale Ayşe and Fatma, featured in Ayşe Benek Kaya’s collection Gel Zaman Git Zaman Derleme Masallar is examined through the lens of psychoanalytic folklore theory. The focus of the analysis lies in the contrast between the narcissistic personality traits of the stepmother and her daughter Fatma, and the healthy self-structure of the stepdaughter Ayşe. The theoretical framework of the study is grounded in Sigmund Freud’s psychoanalysis, Heinz Kohut’s self psychology, and Otto Kernberg’s object relations theory. Additionally, the nine diagnostic criteria for narcissistic personality disorder as outlined in the DSM-5 have been systematically applied in the character analysis. During the analysis, patterns typical of narcissistic personality structure such as grandiosity, manipulation (gaslighting), material obsession, and egocentrism are comparatively examined alongside psychological traits associated with a healthy self such as the capacity for empathy, the ability to love, and mature object relations. The findings of the study reveal that the tale, beyond its traditionally known function of providing moral instruction, metaphorically conveys the destructive consequences of narcissism and the value of healthy self-development. This close reading of Ayşe and Fatma demonstrates that narcissistic personality structures lead to psychological fragmentation and social isolation, whereas a mature self results in inner peace, social harmony, and lasting happiness. These findings reflect how the tale, through the collective unconscious, serves both individual and collective mental well-being. Ultimately, fairy tales are functional texts for psychoanalytic inquiry, offering valuable insight into psychological development and reinforcing ideal personality models within cultural memory.
Keywords
Narsisizmin Folklorik Temsili: Ayşe ile Fatma Masalındaki Narsisistik Yapıların Karşılaştırmalı Analizi
Öz
Sözlü kültür ürünleri, bireylerin iç dünyalarındaki çatışmalarını ve toplumsal yapıdaki psikodinamik örüntüleri sembolik bir dille ifade eden önemli anlatılardır. Bu anlatılar arasında öne çıkan masallar, kültürel değerleri aktarmanın yanında insan psişesinin derinliklerine ışık tutan çok katmanlı metinler olarak karşımıza çıkar. Masal karakterlerinin davranış kalıpları, bireysel psikolojik dinamiklerin yanı sıra toplumsal normları, bilinçdışı korkuları, bastırılmış arzuları ve ideal benlik tasavvurlarını yansıtır. Bu özellikleriyle masallar, psikanalitik çözümlemeler için zengin bir zemin sunar. Özellikle, narsisistik eğilimlerle sağlıklı kendilik gelişimi arasındaki çatışmaları konu alan anlatılar, birey ile toplum arasındaki gerilimi sembolik düzlemde somutlaştırır. Bu çalışmada, Ayşe Benek Kaya’nın Gel Zaman Git Zaman Derleme Masallar adlı eserinde yer alan Ayşe ile Fatma masalı, psikanalitik halkbilimi kuramı ışığında incelenmiştir. Araştırmanın odağında, üvey anne ve kızı Fatma karakterlerinin narsisistik kişilik özellikleri ile üvey kız Ayşe’nin sağlıklı kendilik yapısı arasındaki karşıtlık yer almaktadır. Çalışmanın temel teorik çerçevesini, Sigmund Freud’un psikanalizi, Heinz Kohut’un kendilik psikolojisi ve Otto Kernberg’in nesne ilişkileri teorisi oluşturmuştur. Ayrıca, DSM-5 Tanı Ölçütleri’nde belirtilen narsisistik kişilik bozukluğuna ilişkin dokuz kriter, karakter analizinde sistematik biçimde uygulanmıştır. İnceleme sürecinde, narsisistik kişilik yapılanmasına özgü büyüklenmecilik, manipülasyon (gaslighting), maddi saplantı, benmerkezcilik gibi örüntüler; sağlıklı kendilik yapısına özgü empati kurma, sevme yetisi, olgun nesne ilişkileri gibi olumlu psikolojik nitelikler karşılaştırmalı olarak ele alınmıştır. Araştırmanın bulguları, masalın geleneksel olarak bilinen ahlakî öğüt verme işlevinin ötesinde, narsisizmin yıkıcı sonuçlarını ve sağlıklı kendilik gelişiminin değerini metaforik bir dille aktardığını ortaya koymuştur. Ayşe ile Fatma masalı özelinde yapılan bu inceleme, narsisistik kişilik yapılanmasının ruhsal parçalanmaya ve toplumsal izolasyona yol açtığını; buna karşılık olgun kendilik yapısının içsel huzur, sosyal uyum ve kalıcı mutlulukla sonuçlandığını göstermektedir. Bu sonuçlar, masalın kolektif bilinçdışı aracılığıyla hem bireysel hem de toplumsal ruh sağlığına hizmet ettiğini yansıtmaktadır. Sonuç olarak masallar, bireyin psikolojik gelişim sürecini anlamlandırmak ve kültürel hafızada ideal kişilik modellerini pekiştirmek açısından psikanalitik inceleme için işlevsel metinlerdir.
Anahtar Kelimeler
