İkinci Yeni’yi Nasıl Okumalı? İkinci Yeni Şiirinin Alımlanışı, Tartışılması ve Dışlanışı

Yıl 2025, Cilt: 9 Sayı: 2, 716 - 741, 20.07.2025

Ataberk Hacımale

https://doi.org/10.34083/akaded.1702973

Öz

İkinci Yeni, ortaya çıktığı ilk andan itibaren yoğun tartışmaların odağında olmuş, yenilikçi bir şiir hareketidir. İkinci Yeni’yi meydana getiren şairlerin kaleme almış oldukları şiirleri inceleyen kimi eleştirmenler, bu yeni üslup karşısında şaşkınlığa uğramış ve bu şiirin alışageldik şiir yazma biçimlerini yıkıma uğratan yenilikçi edebi tarzını anlamlandırmakta güçlük çekmiştir. Bu anlaşılamamışlık hâli, İkinci Yeni’yi ortaya çıktığı ilk dönemde değerlendirmeye çalışan eleştirmenlerin incelemelerindeki kafa karışıklıklarında gözlemlenmektedir. Bu yeni şiire sahip çıkanlar da, onu anlamsızlıkla itham edip “kaçış şiiri” olmakla suçlayanlar da İkinci Yeni’yi değerlendirirken eski ezberlerle hareket etmiş ve bu sebeple eleştirilerinde yüzeysellikten kurtulamamıştır. İkinci Yeni’yi değerlendiren isimlerin düştükleri ortak hata, bu şiiri izlenimci bir tutum takınarak değerlendirmeye çalışmış olmalarıdır. Şiirin neyi başarmaya çalıştığını merkeze almaktan çok ona yansıtılan beklentileri karşılayıp karşılamadığına odaklanılmış olması, İkinci Yeni’nin ortaya çıktığı ilk dönemde son derece yanlış bir perspektifle değerlendirilmesine zemin hazırlamıştır. İmge merkezli bir şiir anlayışına sahip olan İkinci Yeni’nin şiiri bütün dış etkilerden arındırma çabası, şiirin ancak toplumsal bir bakışla kaleme alınabileceği inancını taşıyan kimi eleştirmenlerde rahatsızlık yaratmıştır. Oysa İkinci Yeni’nin esas amacı, imgeyi şiirin merkezine yerleştirmek ve şiiri diğer tüm yüklerden kurtararak kendi özüne dönmesini sağlamaktır. Noël Carroll’ın On Criticism (Eleştiri Üzerine) adlı kitabında değerlendirmeye dayanan eleştiri tarzını ele alırken “başarı değeri” (success value) ve “alımlanma değeri” (reception value) arasında yaptığı ayrımda göstermiş olduğu gibi bir edebi eserin başarısı, her şeyden önce sanatçının eserini yaratırken hedeflediklerini gerçekleştirip gerçekleştirememesine göre değerlendirilmelidir. Edebi eleştirinin her şeyden önce yazarsal niyete odaklanması gerekmektedir. “Alımlanma değeri”, bir şiirin başarısını değerlendirmekte tek başına yeterli bir ölçüt değildir. İkinci Yeni’nin ortaya çıktığı ilk dönemde kaleme alınan eleştirilerin pek çoğuysa bu yeni şiirin sadece “alımlanma değeri”yle ilgilenmiş, “başarı değeri”niyse es geçmiştir. Bu makalede, ilk ortaya çıktığı yıllarda İkinci Yeni’ye yönelik yapılan olumlu ya da olumsuz eleştirilerin “başarı değerini” nasıl es geçtikleri üzerinde durulacak, Carroll’ın ortaya koymuş olduğu ayrımdan hareketle bir şiiri yalnızca “alımlanma değeriyle” değerlendirmenin edebiyat eleştirisinde yol açtığı sakıncalara dikkat çekilecektir.

Anahtar Kelimeler

Yeni Türk Edebiyatı , İkinci Yeni , edebiyat eleştirisi , alımlanma değeri , başarı değeri

How to Read Second New Poetry? Reception, Discussion and Exclusion of the Second New Poetry

Öz

Second New Poetry is an innovative poetry movement that has been at the center of intense debates since the first moment it emerged. Both those who defended this new poem and those who accused it with meaninglessness and being as "escapist" are acted with old habits when criticising the Second New and therefore could not get rid of superficiality in their criticisms. A common mistake made by those who criticize Second New Poetry is that they try to evaluate this poem with an impressionist attitude. Focusing on whether the poem met the expectations reflected in it rather than focusing on what it was trying to achieve paved the way for the Second New Poetry to be evaluated from a very wrong perspective in the first period of its emergence. The Second New's effort to purify poetry from all external influences, which has an image-centered understanding of poetry, caused discomfort in some critics who believed that poetry could only be written with a social perspective. However, the main purpose of the Second New is to place the image at the center of the poem and to free the poem from all other burdens and enable it to return to its own essence. As Noël Carroll showed in the distinction he made between success value and reception value while discussing the style of criticism in his book On Criticism, the success of a literary work is whether the artist accomplished to reach his/her artistic aim or not while writing his/her work. Literary criticism must focus on authorial intention. Reception value alone is not a sufficient criterion to evaluate the success of a poem. Most of the criticisms written in the first period of the Second New Poetry were only interested in the "reception value" of this new poem and ignored its "success value". In this article, we will focus on how the positive or negative criticisms made against the Second New in the years when it first appeared overlooked the "success value" and only focused on “reception value”. Based on the distinction between "success value" and "reception value" put forward by Carroll, we will pay attention to the problems caused in literary criticism if a critic evaluates a poem only with its "reception value".

Anahtar Kelimeler

Modern Turkish Literature , Second New Poetry , literary criticism , reception value , success value

Kaynakça

• Armağan, Y. (2019). İmgenin İcadı: İkinci Yeni’nin Meşruiyeti. İletişim Yayınları.
• Armağan, Y. (2017). İmkânsız Özerklik: Türk Şiirinde Modernizm. İletişim Yayınları.
• Belge, M. (2018). Şairaneden Şiirsele: Türkiye’de Modern Şiir. İletişim Yayınları.
• Bezirci, A. (1987). İkinci Yeni Olayı: Eleştirme-Örnekleme. Gözlem Yayıncılık.
• Bezirci, A. (2007). Metin Eloğlu-Edip Cansever. Evrensel Basım Yayın.
• Carroll, N. (2009). On Criticism. Routledge.
• Cöntürk, H. (2006). Çağının Eleştirisi: İkinci Kitap. Yapı Kredi Yayınları.
• Doğan, M. H. (2008). İkinci Yeni Şiir. İkaros Yayınları.
• Ecevit, Y. (2013). Kurmaca Bir Dünyadan. İletişim Yayınları.
• Eagleton, T. (2011). Şiir Nasıl Okunur, Çev. Kaya Genç. Agora Yayınları.
• Erdost, M. (1997). İkinci Yeni Yazıları. Onur Yayınları.
• Erdost, M. (2009). Şiirin U Dönüişü. Onur Yayınları.
• Fry, P. H. (2017). Edebiyat Kuramı. Hece Yayınları.
• İlhan, A. (1996). Aydınlar Savaşı. Bilgi Yayınları.
• İlhan, A. (2002). Hangi Edebiyat. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
• İlhan, A. (2004). İkinci Yeni Savaşı. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
• İlhan, A. (2000) Gerçekçilik Savaşı. Bilgi Yayınları.
• İlhan, A. (2005). Ulusal Kültür Savaşı. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
• Kahraman, H. B. (2000), Türk Şiiri, Modernizm, Şiir. Büke Yayınları.
• Karaca, A. (2009) İkinci Yeni Poetikası. Hece Yayınları.
• Kayıran, Y. (2010). Kritiğin Toprağında: Türk Şiirine Felsefeyle Bakmak. Yapı Kredi Yayınları.
• Moran, B. (2014). Edebiyat Kuramları ve Eleştiri. İletişim Yayınları.
• Oktay, A. (2001). Şairin Kanı: Yazınsal Eleştiriler I. Yapı Kredi Yayınları.
• Temizyürek, M. (2007). Boşluktan Doğan. Kanat Kitap.
• Todorov, T. (2018). Poetikaya Giriş, Çev. Kaya Şahin. Metis Yayınları.