Poems Dedicated to Women by Egyptian Divan Poet Ayşe Teymürî

Yıl 2025, Cilt: 9 Sayı: 2, 904 - 916, 20.07.2025

Filiz Kalyon

https://doi.org/10.34083/akaded.1708344

Öz

Ayşe İsmet Teymürî Hanım is the daughter of a father who held an important position as the President of the Egyptian Parliament during the Ottoman period. Her father was İsmail Teymür Pasha, known as İsmail bin Ali Kürdî. As far as we learn from the information given in the preface of her divan published in our country, Ayşe Teymürî Hanım turned to poetry and literature with her father's special interest during her childhood and early youth. Seeing Ayşe Hanım's interest in poetry at a young age, her father took great care to ensure that she received a good literary education, including hiring private tutors, despite all her mother's objections. Ayşe İsmet Teymürî dedicated some of the poems she wrote to people she found valuable and to the state administrators of the Cairo Palace. A small number of the people Ayşe Teymürî dedicated her poems to were women. We found it quite meaningful that a female poet who wrote Turkish poetry in Egypt in the late 19th century dedicated her poems to the women around her. Especially at that time, even in Europe, women's names were not brought to the forefront, for an Egyptian female poet to dedicate poems to her fellow women was valuable and important for women. Some of the poems Ayşe Teymûrî dedicated were composed of dates on which they fell, while others were composed of dedication poems. She wrote one of the poems she wrote to her fellow women after experiencing intense grief for her child, namely, the death of her daughter Tevhide at a very young age. In this study, the poems dedicated to women or composed of dates on which women died by Ayşe İsmet Teymûrî Hanım, one of the representatives of Ottoman poetry in Egypt, will be introduced.

Anahtar Kelimeler

Ayşe Teymürî , ​​Egyptian poet , Ottoman poetry , poems for women , dedication

Mısırlı Divan Şairi Ayşe Teymûrî’nin Hanımlara İthaf Ettiği Manzumeler

Öz

Ayşe İsmet Teymûrî Hanım, Osmanlı dönemi Mısır Meclis Başkanlığı gibi önemli bir vazifeyi ifa eden bir babanın kızıdır. Babası İsmail bin Ali Kürdî olarak bilinen İsmail Teymûr Paşa’dır. Ülkemizde neşredilen divanındaki ön sözde aktarılan bilgilerden öğrendiğimiz kadarıyla Ayşe Teymûrî Hanım, çocukluk ve ilk gençlik senelerinde babasının özel alakasıyla şiir ve edebiyata yönelmiştir. Ayşe Hanım’daki istidadı gören babası her ne kadar annesi karşı da çıksa onun iyi bir edebiyat eğitimi alması noktasında tüm imkanlarını seferber etmiştir. Ayşe İsmet Teymûrî yazdığı şiirlerden bir kısmını değerli bulduğu şahsiyetlere ve Kahire Sarayı devlet yöneticilerine ithaf etmiştir. Ayşe Teymûrî’nin şiirlerini ithaf ettiği şahsiyetlerden bir kısmı da hanımlardan oluşmaktadır. XIX. yüzyıl sonlarında Mısır’da Türkçe şiir yazan kadın bir şairin yine çevresindeki kadınlara şiirlerini ithaf etmesi anlamlıdır. Özellikle şairin yaşadığı dönem göz önünde bulundurulduğunda Avrupa’da bile kadınların isimleri ön plana çıkarılamazken Mısırlı kadın bir şairin hemcinslerine şiirler ithaf etmesi kadınlar açısından değerli ve mühimdir. Ayşe Teymûrî’nin bahsi geçen şiirlerin bir kısmı düştüğü tarihler, diğerleri ise ithaf manzumelerinden müteşekkildir. Hemcinslerine yazdığı şiirlerinden birisini Kızı Tevhide’nin genç yaşta vefatıyla yaşadığı yoğun evlat acısının tesiriyle kaleme almıştır. Bu çalışmada Osmanlı şiirinin Mısır’daki temsilcilerinden olan Ayşe İsmet Teymûrî Hanım’ın, kadınlara ithaf ettiği veya kadınların vefatlarına düştüğü tarihlerden müteşekkil manzumeler tanıtılacaktır.

Anahtar Kelimeler

Ayşe Teymûrî , Mısırlı şair , Osmanlı şiiri , kadınlar için manzumeler , ithaf

Kaynakça

• Devellioğlu, F. (1993). Osmanlıca – Türkçe ansiklopedik lügat. Aydın Kitabevi.
• Durmuş, T. I. (2009). Tutsan elini ben fakîrin Osmanlı edebiyatında hamilik geleneği. Doğan Kitap.
• Ersoy, M. A. (2022). Safahat (Hazr. Fazıl Gökçek). Dergâh Yay.
• Erünsal, İ. E. (1981). “Türk Edebiyatı Tarihinin Arşiv Kaynakları I: II. Bayezid Devrine Ait Bir İnamat Defteri”. İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Tarih Enstitüsü Dergisi, (10-11), 303-342.
• Gibb (1999). Osmanlı şiir tarihi (Çev. Ali Çavuşoğlu). Akçağ Yay.
• Gök, İ.(2014). “Atatürk Kitaplığı M.C. O.71 Numaralı 909-933/1503-1527 Tarihli İn’âmât Defteri (Transkripsiyon Değerlendirme)”. [Yayımlanmamış Doktora Tezi]. Marmara Üniversitesi.
• İhsanoğlu, E. (2006). Mısır’da Türkler ve kültürel mirasları. İslam Konferansı Teşkilatı. İslam, Tarih, Sanat ve Kültür Araştırma Merkezi (IRCICA) Yay.
• İnalcık, H. (2003). Şair ve patron. Doğubatı Yay.
• Kalyon, A. (2013). Dîvân şiirinin Nil’deki sesi Ayşe Teymûrî divânı. Akçağ Yay.
• Kalyon, A. (2018). Mısırlı divan şairi Ayşe Teymûrî’yi şiirden uzaklaştıran ölüm: kızı Tevhide’nin hayata vedası, Journal of Social And Humanities Sciences Research (JSHSR) 2018 Vol:5 Issue:31 pp:4636-4648.
• Kalyon, A.(2015). Üç dilli şair Ayşe Teymûrîden üç dilli gazel, Turkish Studies – International Periodical for the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic Volume 10/8 Spring, p. 1425-1436, ISSN: 1308-2140.
• Savran, A.(2001). “Kâ‘b b. Züheyr”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi.TDV Vakfı Yay. (24), 7-8.